آسیا قولانی

آسیا قولانی; زامان محدوده‌سی: 4.5–0 Ma PreЄ Є O S D C P T J K Pg N ↓ Early Pliocene – Holocene
	ایران قولانی
	تۆرکمن وحشی ائششک
Conservation status
	; Near Threatened (IUCN 3.1)
علمی قوروپلاشدیرما
عالم:	حئیوان
تیپ:	خوْردالیلار
صینیف:	ممه‌لیلر
دسته:	تکدیرناق‌لیلار
عائله:	آت کیمیلر
آلت‌عائله:	آتلار (آلت عائله)
جینس:	آت (جینس)
آلت جینس:	ائششکلر-
آلت‌بؤلوم:	E. h. onager
آلت بؤلۆم
	موغول وحشی ائششکی (Pallas, 1775) تورکمن قولانی (Groves and Mazák, 1967); ایران قولانی (Boddaert, 1785); هیندوستان قولانی (Lesson, 1827); †سوریه قولانی (Geoffroy, 1855); †آوروپا قولانی (Regalia, 1907);
	آسیالی وحشی ائششکین یاشاییش یرلری
سینونیم‌لر

آسیا قولانی یوخساآسیا وحشی ائششکی (اینگیلیسجه: onager)، آسییادا یاشایان آت کیمیلر فصیلسینه عائید بیر نوْودور. ائششکلر (asinus) آلت جینسینین عۆضوو اوْلان قولان ۱۷۷۵-جی ایلده آلمان زولوقیست پیتر سیموْن پاللاس طرفیندن تصویر ائدیلمیش و بیلگی آدؽ وئریلمیشدیر. آلتؽ آلت نوْوع قبۇل ائدیلیر.

آسیا قولان قؽرمیزی-قهوه‌ای و یا سارؽمتیل-قهوه‌ای رنگده‌دیر و کۆره‌یینین اوْرتاسیندا گئنیش دوْرسال زوْلاغی وار. تخمینا ۲۰۰-۲۶۰ کق چکییه و تخمینا ۲،۱ متر باش-بدن اۇزونلوغونا چاتؽر. ان سۆرعتلی ممه‌لیلردن بیریدیر و ساعاتدا ۶۴-۷۰ کم قاچا بیلیر. قولان جنۇب-غربدن و مرکزی آسییادان شیمالی آسیایا قدر داها گئنیش اراضییه مالیک ایدی، اوْ جۆمله‌دن شام بؤلگه‌سی، عربیستان یارؽم آداسی، افقانیستان و سیبری؛ تاریخدن اولکی آوروپا وحشی ائششک آلت نوْوع برونز دؤنمی قدر آوروپادا یایؽلمیشدیر. ۲۰-جی عصرین اوللرینده یاخؽن شرق و شرقی آسییادا اراضیسینین چوْخ حیصّه‌سینی ایتیردی و بۇگۆن ایران، قازاخیستان، اؤزبکیستان، تۆرکمنیستان، هیندیستان، موغولوستان و چینده یاشایؽر. صحرالاردا و قۇراق بؤلگه‌لرده، اوْتلاقلاردا، دۆزنلیکلرده‌، چؤللرده و ساواننالاردا یاشایؽر. بیر چوْخ دیگر ایری اوْتلاق حیوانلارؽ کیمی، اوْنون دا آرئالؽ براکوْنیئرلیک و یاشایؽش یئرلرینین ایتیریلمه‌سینین تضییقی آلتؽندا چوخ آزالؽب. ۲۰۱۵-جی ایلده قؽرمیزی سیاهؽسیندا نسلی کسیلمکده اوْلان نوْو کیمی تسنیف ائدیلیب. بیر آلت نؤوع نسلی کسیلمیش، ایکیسی نسلی کسیلمکده اوْلان و ایکیسی‌ده نسلی کسیلمیش اوْلان نوْولر سؽراسیندادیر؛ چینده‌کی وضعی معلۇم دئییل.

تاکسونومی و تکامۇلاری

قۇلان، آت جینسینه عائید اوْلان آسینۇس(ائششک) آلت جینسینین عۆضوودور و آت کیمیلرفصیلسینه عائید ائدیلیر. نوْوع ۱۷۷۵-جی ایلده آلمان حئیوان تانینی پتئر سیموْن پاللاس طرفیندن تصویر ائدیلمیش و بینوْمیال آدؽ ائقۇوس هئمیوْنوسEquus hemionus وئریلمیشدیر. کؤهنه دۆنیا ائکویوالئنتلری آراسؽندا آسیا وحشی ائششه‌یی ۴ میلیوْن ایلدن چوْخ مؤوجود اوْلموشدور. ائقۇوسون ان قدیم آیرؽلماسی قۇلان، آردؽنجا زئبرالار و سوْنراکی دؤورلر اوْلموشدور.^[۱] تیبت قوْهومو اوْلان کیانگ آدلؽ یئنی بیر نوْوع اوللر قۇلانین. هئمیوْنوس کیانگhemionus kiang کیمی آلت نوْوع حئساب اوْلونوردو، لاکین سوْن موْلئکولیار تحقیقاتلار اوْنون ۵۰۰.۰۰۰ ایلدن آز اول موغول وحشی ائششه‌یینین اجدادؽنین ان یاخؽن قوْهوموندان آیرؽلاراق فرقلی بیر نوْوع اوْلدوغونو گؤستریر.^[۲]

قایناقلار

↑ Weinstock, J.; et al. (2005). "Evolution, systematics, and phylogeography of Pleistocene horses in the New World: a molecular perspective". PLOS Biology. 3 (8) e241. doi:10.1371/journal.pbio.0030241. PMC 1159165. PMID 15974804.
↑ Ryder, O.A. & Chemnick, L.G. (1990). "Chromosomal and molecular evolution in Asiatic wild asses". Genetica. 83 (1): 67–72. doi:10.1007/BF00774690. PMID 2090563. S2CID 12351710.

[WeinstockMolecularPerspective-1] Weinstock, J.; et al. (2005). "Evolution, systematics, and phylogeography of Pleistocene horses in the New World: a molecular perspective". PLOS Biology. 3 (8) e241. doi:10.1371/journal.pbio.0030241. PMC 1159165. PMID 15974804.

[Ryder1990-2] Ryder, O.A. & Chemnick, L.G. (1990). "Chromosomal and molecular evolution in Asiatic wild asses". Genetica. 83 (1): 67–72. doi:10.1007/BF00774690. PMID 2090563. S2CID 12351710.

[۱]

[۲]