«تورکمنیستان» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

پرش به ناوبری پرش به جستجو
اوچون»»»اۆچون
(اوچون»»»اۆچون)
 
تورکمنیستان‌دا ان بؤیوک گؤل [[ساریقامیش]]دیر. بۇ گؤل‌دن یوکسک کیفیت‌لی خؤرک دوزو ییغیلیر.
سووارما تاریخاً تورکمنیستان اوچوناۆچون موهوم اهمیت کسب ائتمیش‌دیر. [[آمودریا]]دان چکیلن قاراقوم کانالی مین‌لرله هئکتار تورپاغین جانلانماسین‌دا موهوم رول اوْیناییر. تورکمنیستان اراضی‌سی یئرالتی سولارلا زنگین‌دیر. یئرالتی سولارین سطحه یاخین اراضی‌لرین‌ده [[واحه]]لر مؤوجوددور. مونبیت تورپاغی، [[توغای مئشه‌لری]]، زنگین بیتکی اؤرتویو [[واهه]]لره اؤزونه‌مخصوص گؤزل‌لیک وئریر.
اؤلکه اراضی‌سینین ۳۷۵ مین مربع کیلومتری صحرا و یاریم‌صحرالاردیر. بوز قومسال‌لیق‌دا هامار سطح‌لی تاکیرلار چوْخ یئکنسک تأثیر باغیشلاییر. تورکمنیستان اراضی‌سین‌ده بیتن [[ساکساول کولو]] اهالینین ایستیفاده ائتدیی ان موهوم بیتکی‌دیر.
 
== مۆعاصیر سوسیال-اقتصادی وضعیت ==
 
تورکمنیستان رئسپوبلیکاسین‌دا اؤلکه‌نی خاممال ایستئهسال‌چی‌سین‌دان حاضر محصول ایستئهسال‌چی‌سینا چئویرمک مقصدی داشییان دؤولت پروقرامی حیاتا کئچیریلیر. پروقرام رئاللاشماسی اوچوناۆچون اعمال ائدیجی صنایع ساحه‌لرینه دقت آرتیریلیر، اهالینین ارزاغا اوْلان تلباتینی داخی‌لی ایمکان‌لار حسابینا اؤدمک اوچوناۆچون لاییحه‌لر حاضرلانیر.
 
== صنایع ==
 
تورکمنیستانین تصروفاتینین اساس گلیرلی ساحه‌سی نئفت و قاز کومپلئک‌سینین اینکیشافی‌دیر. نئفت و قازچیخارما رئسپوبلیکانین ایختیساسلاشمیش ساحه‌سی‌دیر. اؤلکه‌نین گلیرینین ۶۰%-ی بۇ ساحه‌لرین پایینا دوشور. نفت بورولارلا ائمال اوچوناۆچون [[تورکمنباشی]] و [[جرجو]] شهرلرینه نقل ائدیلیر. نفتین بیر حیصه‌سی [[خزر دنیزی]] ایله [[آذربایجان]]ا و باشقا اؤلکه‌لره آپاریلیر. تورکمنیستان طبیعی قاز احتیاطینا گؤره دونیادا ۴-جو یئرده دورور. خصوصیله، آچاق، ماری و خزرساهی‌لی یاتاق‌لار داها محصول‌داردیر. ایلده ۳۲ میلیارد م۳ قاز حاصیل اوْلونور و بۇ قازین بؤیوک حیصه‌سی قونشو اؤلکه‌لره، او جمله‌دن [[آذربایجان]]ا، [[گورجوستان]]ا، [[اوکراینا]]یا، [[روسیه فئدئراسییاسی]]نا گؤندریلیر.
 
تورکمنیستان‌دا طبیعی گازی ایخراج ائتمک اوچوناۆچون هله‌لیک یالنیز بیر بورو کمری ([[روسیه]]یا) مؤوجوددور. لاکین [[ایران]] و [[تورکیه]]دن کئچمکله [[آوروپا]]یا، [[افقانیستان]]دان کئچمکله [[پاکیستان]] و [[هیندیستان]]ا قاز اؤتورمک اوچوناۆچون بورو کمری مارشروت‌لاری اوزرین‌ده ایشلر گئدیر.
 
اؤلکه‌ده ماشینقاییرما صنایع‌سی نئفت-قاز و کند تصروفاتینا خیدمت ساحه‌لرین‌دن عبارت‌دیر.
کیمیا صنایع‌سی اوچوناۆچون کیفایت قدر یئرلی خاممال واردیر. [[کوکورد]]، [[کالیوم دوزلاری]]، [[یود]] اساسین‌دا [[نئبیتداغ]]دا، [[بئکداش]]دا، [[چلکه‌ن]]ده، [[جرجو]]دا، [[ماری]]دا کیمیا زاوودلاری فعالیت گؤستریر. بیر چوْخ خاریجی شیرکت‌لر تورکمنیستان‌دا کیمیا زاوودلاری موس‌سی‌سه‌لری یاراتماق ماراغین‌دادیر.
 
تورکمنیستان‌دا ائلئکتریک انرژی‌سینه اوْلان تلبات ایری شهرلره یاخین تیکیلمیش [[ایئس]]-لر و [[ایران]]دان آلینان انرژی حسابینا تعمین اوْلونور.
== کند تصروفاتی ==
 
تورکمنیستان‌دا اکین‌چی‌لیک اوچوناۆچون یارارلی توْرپاق‌لارین یاریسیندان [[پامبیق‌چی‌لیق]]دا ایستیفاده اوْلونور. [[قاراقوم]]ون مورقاب و تجه‌ن دئلتالارین‌دا، [[آمودریا]] بویونجا اوزانان ساحه‌لرده [[پامبیق]] اکین‌لری داها چوخ‌دور.
 
رئسپوبلیکادا ییغیلان پامبیغین ۲۵%-ی زریفلیف‌لی‌دیر. گله‌جک‌ده پامبیق ایستئهسالینی ۳ میلیون تونا چات‌دیرماق نظرده توتولور. سوواریلان توْرپاق‌لاردان [[باغ‌چی‌لیق]]دا، [[اوزومچولوک]]ده و [[تاخیل‌چی‌لیق]]دا ایستیفاده اوْلونور. [[چلتیک]] [[آمودریا]]نین آشاغی آخارلارین‌دا بئجریلیر. واهه‌لرده اهالی [[باراماچی‌لیق]]لا مشغول اولور. بوستان بیتکی‌لری خصوصیله گئنیش یاییلمیش‌دیر. سون ایللر [[شکر چوغون‌دورو]] اکین‌لری گئنیش ووسعت آلمیش‌دیر.
== نقلیات ==
 
ارازینین ترانزیت مؤوقئیی نقلیاتین اینکیشافی اوچوناۆچون گئنیش ایمکان‌لار آچیر. تورکمنیستان جنوب ایستیقامت‌ده نقلیات شبکه‌سی‌نی یاراتماق مؤوقئیی توتموش‌دور. [[تجه‌ن]] شهرین‌دن [[مجهد]] شهرینه چکیله‌ن اوتوموبیل یولو [[مرکزی آسییا]]نین دیگر رئسپوبلیکالاری (خصوصاً [[قازاخیستان]] و [[اؤزبکیستان]]) اوچوناۆچون موهوم اهمیته مالیک‌دیر.
[[باکی]] ایله [[تورکمنباشی]] شهرلری آراسیندا [[خزر دنیزی]]نده [[گمی-بره]] ایشلییر.
 
 
== ماراق‌لی فاکت‌لار ==
* تورکمنیستان اوچوناۆچون خاراکتئریک حئیوان [[آت]]دیر. [[آخالتکه]] وادی‌سین‌ده ائینیادلی آت جینسینین یئتیشدیریلمه‌سینین تاریخی ۴۰۰۰ ایلده‌ن چوخ‌دور.
* اؤلکه‌ده اهالینین سوسیال مدافعه‌سی دؤولت سیاستی‌دیر. [[۱۹۹۳]]-جو ایلده‌ن اهالییه الکتریک انرژی‌سی، طبیعی گاز، خؤرک دوزو پول‌سوزدور. آزتمینات‌لی عائله‌لره مادی کؤمک ائدیلیر. طیبی خیدمت‌ده گذشت‌لر وار.
* اؤلکه مطبوعاتین‌دا خاریجه اینفورماسییا وئرمک رسمن قاداغان اوْلونموش‌دور.
* [[یئمیش]] ([[قووون]]) اؤلکه اوچوناۆچون ان موهوم بوستان بیتکی‌سی‌دیر. [[آوقوست]] آیینین ۲-جی [[بازار گونو]] اؤلکه‌ده "یئمیش گونو" کئچیریلیر. هامی [[یئمیش]] یئمه‌لی، بیر-بیرینه هدییه ائتمه‌لی‌دیر. بورادا یئمیشین ۲۰۰-دک نؤوو بئجریلیر
 
== همچینین باخ ==
* [http://turkmenistan.unfpa.org/about.htm turkmenistan.unfpa.org]
* [http://www.turkmenistan.ru/ turkmenistan.ru]
 
 
== گؤرونتولر ==

دوْلانماق مِنوسو