«سایکولوژی» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

پرش به ناوبری پرش به جستجو
ک
replaced: XIX عصر ← ۱۹. یوز ایل, بو ← بۇ (7), اولوب ← اوْلوب (3), چوخ ← چوْخ (2), سونرا ← سوْنرا, اولان ← اوْلان (6), اولدو ← ا using AWB
ک (Beautification Vikipediya) (۲.۷))
ک (replaced: XIX عصر ← ۱۹. یوز ایل, بو ← بۇ (7), اولوب ← اوْلوب (3), چوخ ← چوْخ (2), سونرا ← سوْنرا, اولان ← اوْلان (6), اولدو ← ا using AWB)
 
== سایکولوژییا تاریخی باخیش ==
سایکولوژی علمی قدیم تاریخه مالیک‌دیر. سایکولوژی آنلاییشلار سیستم شکلین‌ده ایلک دفعه اولاراق [[آریستوتئل]]ین (ائرامیزدان اول ۴-جو عصر) "روح حاقین‌دا" تراکتاتین‌دا شرح اولونموش‌دور. تراکتات سایکولوژی یوخ، "روح حاقین‌دا" آدلانیر. بوبۇ دا تصادفی دئییل‌دیر. اوزون مدت (XIX[[۱۹. عصرینیوز ایل]]ین سونلارینا قدر) سایکولوژی علمی فلسفه‌یه عایید فن حساب اولونوب. آوروپا ادبیاتیندا مئنتال (لاتین سؤزو اولوباوْلوب "سایکولوژی اولان" دئمک‌دیر) [[فلسفه]]، [[روحیات]]، [[پنوماتالوژی]] (پنوما – یونان سؤزو اولوباوْلوب نفس، روح دئمک‌دیر) آدلاندیریلمیشلار.
 
[[XVIII عصر]]ین سونونا قدر سایکولوژی سؤزو نه اینگیلیس، نه ده فرانسه ادبیاتیندا ایشلنمیش‌دیر. [[آلمان ادبیاتی]]ندا ایسه سایکولوژی سؤزو ائنسیکلوپئدیست عالیم [[کریستیان وولف]]ون [[۱۷۳۲]]-جی ایلده "ائمپریک سایکولوژی" و [[۱۷۳۴]]-جو ایلده "راسیونال سایکولوژی" کیتابلاری نشر اولونان‌دان سونراسوْنرا معلوم اولموش‌دور.
 
[[آذربایجان]]دا سایکولوژی لوغتی [[XIX عصر]]ین سونو – [[XX عصر]]ین اوللرین‌ده روس روانشناسلاری واسطه‌سیله ایشله‌نمه‌یه باشلانمیش‌دیر.
 
== داورانیش ==
قدیم‌دن داورانیش حاقین‌دا ایکی تعلیم – ماتریالیست و ایدئالیست تعلیم واردیر. سایکولوژینین بیر علم کیمی اینکیشافی اساساً ماتئریالیت تعلیمین اینکیشافی ایله باغلی اولموش‌دور. داورانیش اوبیئکتیو عالمین سوبیئکتیو اینیکاسین‌دان عبارت‌دیر. اینیکاس ماتئرییانین ان عمومی خاصه‌سی‌دیر. اینیکاس دئدیک‌ده ایکی اوبیئکتین قارشی‌لیق‌لی تأثیری پروسسی و اونون نتیجه‌سی نظرده توتولور. بوبۇ زامان همین اوبیئکتلردن بیرین‌ده عمله گلن دییشیک‌لیکلر او بیرینی تأثیری ایله شرط‌لنیر و سونونجونون ایستروکتورونا اویغون اولور.
 
[[ایوان سچنوو]] ثبوت ائتدی کی، داورانیش رفلکتور (لاتینجا رئفلئخوس – عکس اولونان دئمک‌دیر) کاراکتئر داشیییر.
سایکولوژی حادثه‌لرین ایکینجی قروپونو تشکیل ائدن '''سایکولوژی حاللار''' و یا وضعیتلر دا موختلیف‌دیر. شن اهوال، آففئکتلر، ائهتیراسلار، دالغین‌لیق، اینام‌سیزلیق، شوبهه و س. سایکولوژی حاللارا مثال اولا بیلر.
 
'''سایکولوژی خاصه‌لر''' ده سایکولوژی علمینی بؤلمه‌لاری ایچری‌سین‌ده موهوم یئر توتور. تئمپئرامئنت، کاراکتئر و قابیلیتلر اساس سایکولوژی خاصه‌لردیر. اینسانین اونون اوچون سجیوی اولاناوْلان کئیفیتلرینی (آغلین تنقی‌دی‌لیگی و یا موستقیللیینی)، ائموسیونال خاصه‌لرینی (تئز اؤزون‌دن چیخما، ائموسیونال‌لیق) و س. ده سایکولوژی خاصه‌لره عایید ائدیرلر.
 
سایکولوژی پروسسلر، حاللار و خاصه‌لر بیر-بیریله عضوی صورت‌ده الاقلیدیرلر. اونلاردان بیری عادته‌ن او بیری‌سینین اساسین‌دا عمله گلیر. سایکولوژی هالتلر و یا وضعیتلر آیری-آیری سایکولوژی پروسسلرین، مثلاً، اهواللار، آففئکتلر حیسلرین، دالغین‌لیق دقتین، ایرادنین، شوبهه تفکّورون تظاهرو کیمی اؤزونو گؤستریر. اونلار ایسه مؤهکملنیب بیر آدامی باشقاسین‌دان فرقله‌ن‌دیره‌ن سایکولوژی خاصه کیمی تظاهر ائده بیلر.
 
"پروسس"، "حال" و "خاصه" نه دئمک‌دیر؟ نه اوچون دویغولاری، قاوراییشی، دقتی، حافیظه‌نی، تفکّورو، نیطقی و تخییولو، ایرادنی و حیسلری سایکولوژی پروسس آدلان‌دیریرلار. هالبوکی شوبهه‌نی و یا دالغین‌لیغی سایکولوژی حاللار، تئمپئرامئنت، کاراکتئر و یا قابیلیتلره سایکولوژی خاصه‌لر دئییلیر.
پروسس لاتین سؤزو اولوباوْلوب هر هان‌سی بیر حادثه‌نین باشلانماسی، گئدیشی و اینکیشافی مرحله‌لرینی عکس ائتدیریر. بوبۇ باخیم‌دان بوتون سایکولوژی حادثه‌لر – ایستر سایکولوژی خاصه‌لر، ایسترسه ده سایکولوژی حال و خاصه‌لر پروسئسسوال کاراکتئر داشیییر. مثلاًین بئله قویولوشونا ایلک دفعه دقتی روس عالیمی İ.M.Seچئنوو جلب ائتمیش‌دیر.
 
معاصر سایکولوژیدا پروسس سؤزو اصلینده گئنیش و دار معنادا ایشلنیر. گئنیش معنادا سایکولوژی اولاناوْلان پروسس کیمی نظردن کئچیریلیر، بوتون سایکولوژی حادثه‌لر عینی درجه‌ده پروسس کیمی تحلیل ائدیلیر.
دار معنادا ایسه سایکولوژی پروسس دئدیک‌ده دویغو، قاوراییش، دقت، حافیظه، تفکّور، نیطق، تخیّول، ایراده و حیسلر نظرده توتولور.
 
بیولوژی عامللره اؤزونمخسوس جاواب وئرمک اصوللاری تروپیزملر و یا تاکسیکلر آدلانیر.
تروپیزملرین آشاغی‌داکی نؤولرینی فرقله‌ن‌دیریرلر: فوتوتروپزیم – جان‌لی اورقانیزمین ایشیغین تأثیری ایله حرکت ائتمه مئی‌لی؛ تئرموتروپیزم – ایشیغین تأثیری ایله هرکتئتمه مئی‌لی؛ خئموتروپیزم – معین فیزیکی-کیمیوی موحیطی سئچمه مئی‌لی؛ توپوتروپیزم – مئخانیکی قیجیقلاندیریجیلارین تأثیری ایله حرکت ائتمه مئی‌لی و س.
جان‌لیلاردا داورانیشنین تشککول تاپماسی اونلارین موحیطه اویغونلاشا بیلمه‌مه‌لری ایله باغلی اولاناوْلان دییشیک‌لیکلردن یارانیر.
بیر چوخچوْخ جان‌لیلارین داورانیشی اینستیکتیو داورانیش‌دیر و طبیعی تلبات‌دان دوغور. موحیطین معین شرایطینه، تأثیرینه قارشی مورکّب آنادانگلمه رئاک‌سییا فورماسی اینستینکتلر آدلانیر.
اینستینکتیو داورانیش معین بیر نؤوون هامی‌سی اوچون خاراکتئریک اولاناوْلان آنادانگلمه داورانیش‌دیر. بیر چوخچوْخ عالیملر حساب ائدیرلر کی، اینستینکتلر دییشمزدیر و جان‌لیلارین فردی قای‌دادا موحیطه اویغونلاشماسی پروسئ‌سین‌ده دییشمز قالیر.
آلی حیوانلاردا اینستینکتیو داورانیش فورماسی ایله یاناشی دییشکه‌ن فورمالی داورانیش – وردیشلر و اینتئللئکتوال حرکتلر ده مؤوجوددور. وردیشلر اینکیشافین ان آشاغی پیلله‌سین‌ده بئله اؤزونو گؤستریر. لاکین آچیق-آشکار ایفاده اولونان وردیشلر یالنیز باش بئیین قابیغینا مالیک اولاناوْلان حیوانلاردا موشاهی‌ده ائدیلیر.
آلی حیوانلاردا داورانیشین ان یوکسک سوییه‌سی اینتئللئکتوال داورانیش‌دیر. اینتئللئکتوال داورانیشین اساسینی آیری-آیری جیسیملر آراسین‌داکی مورکّب موناسیبتلری الس ائتدیرمک تشکیل ائدیر. لاکین حیوانلارین اینتئللئکتوال و یا عقلی داورانیشی طبیعی کی، اینسان آغلین‌دان فرق‌لی کئیفیته مالیک‌دیر.
 
سایکولوژی علمی اؤز اینکیشافینین موختلیف مرحله‌لرین‌ده کئچمیش‌دیر. بونلار آشاغی‌داکیلاردان عبارت‌دیر:
 
'''ائلمقدرکی بیرینجی مرحله'''. قدیم دؤوردن باشلایاراق بیزیم ائرادان اوولکی ۷-جی-۶-جی عصرلره قدرکی دؤورو احاطه ائدیر. بوبۇ دؤورده روح (داورانیش)حاقین‌دا تسووورلر چوخسای‌لی میف و افسانه‌لرده، ناغیل و ایلکین دینی ایناملاردا، توتئملرده اؤز عکسینی تاپمیش‌دیر.
 
'''ایلکین علمی تسووورلر (ایکینجی مرحله)'''. بوبۇ دؤور ائرامیزدان اول ۷-جی-۶-جی عصرلردن باشلایاراق ۱۸-جی عصرین سونونا قدر اولاناوْلان دؤورو احاطه ائدیر. بوبۇ دؤورده سایکولوژی علمی فلسفه‌نین ترکیبین‌ده اینکیشاف ائتمیش‌دیر. ایکینجی مرحله‌نین باشا چاتماسی ایله باغلی اولاراق سایکولوژی ادبیات‌دا فیکیر و مؤقعلر فرق‌لی‌دیر.
 
سایکولوژینین اینکیشافینین مرحله‌لره آیریلماسی دیگر علملرده اولدوغواوْلدوغو کیمی شرطی کاراکتئر داشیییر. بزه‌ن سایکولوژی علمینین موستقیل علم ساحه‌سی کیمی یارانماسینی V.Vundtun ائکسپئریمئنتال پسیخولوگیای لابوراتوریاسینین یارانماسی تاریخین‌دن گؤتورمدیی ده تکلیف ائدنلر ده وار.
 
'''سایکولوژی علمینین اینکیشافینین اوچونجو مرحله‌سی''' آلماننین لئیپسیق شهرین‌ده V.Vundtun ایلک ائکسپئریمئنتال سایکولوژی لابوراتوریاسینین یاراتماسی ایله باشلاییر.
ائکسپئریمئنتال سایکولوژی لابوراتوریاسینین یارانماسی ایله سایکولوژی موستقیل، اوبیئکتیو و ائکسپئریمئنتال علم ساحه‌سینه چئوریل‌دی. لاکین V.Vundtun آسسوسیانیست یاناشمانین اساسین‌دا قوردوغو سایکولوژی مودئل اینسانین روحو عالمی، ائموسیونال هالتی، شخصیتین ایستروکتورو، یارادیجی فعال‌لیغی ایله باغلی یئنی فاکتلار وئره بیلمه‌دی.
 
۲۰-جی عصرین ۲-جی یاری‌سین‌دا یئنی سایکولوژی مکتبلری و ایستیقامتلری: هومانیست سایکولوژی، گئنئتیک سایکولوژی، کوقنیتیو سایکولوژی میدانا چیخ‌دی. بئله‌لیکله، دئمک اولار کی، ۲۰-جی عصرین ۶۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق سایکولوژی علمی اؤزونون یئنی اینکیشاف مرحله‌سینه داخیل اولدواوْلدو. بوبۇ مرحله‌نین خاراکتئریک خصوصیتی اونان عبارت‌دیر کی، ایندی آیریلما، پارچالانما یوخ، آیری-آیری مکتبلرین، تدقیقات ایستیقامتلرینین بیرلشمه‌سی پروسسی گئدیر.
 
== قایناقلار ==

دوْلانماق مِنوسو