«عبدالرئوف فطرت» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

پرش به ناوبری پرش به جستجو
هئچ بیر دییشدیر خلاصه‌سی
فطرتین یارادیجیلیغی اوچ چاغا بؤلونه‌بیلر؛ بیرینجی ۱۹۰۹-جو و ۱۹۱۶-جی ایللر آراسیندا تورکیه‌ده اولان واقعه‌لردن اثرلنمیش زمان، ایکینجیسی ۱۹۱۷-جی و ۱۹۲۳-جو ایللر آراسیندا ملّی استقلال غایه‌سینه کؤره قلم سوردوردوگو زمان، اوچونجوسو ۱۹۲۳-جو و ۱۹۳۷-جی ایللر آراسیندا شوروی گیزلین گوجلری نظارتینده اولان و یالنیز علمی ایشلر ایله چالیشدیغی زمان.
 
فطرت ایکی دیللی ادیب ایدی و تورک ادبیاتیندان علاوه تاجیک ادبیاتینا دا بؤیوک خدمتلر ائتمیشدیر. او ۱۹۰۵ ایله ۱۹۰۷-جی ایللر آراسیندا «مناظره» (هیندوستاندا بیر فرنگی ایله بخارالی بیر مدرّسین بیر نئچه مسئله‌لر و اصول جدید خصوصوندا ائتمیش مناظره) اثرینی یاراتمیشدیر. «صیحه»، «سیّاحِ هیند» (بیاناتِ سیّاحِ هیند)، «رهبرِ نجات» و «تاریخِ اسلام» اثرلرینی ده تورکیه‌ده تحصیل چاغیندا یازمیشدیر. ۱۹۰۸-جی ایلده مناظره، ۱۹۱۰-جو ایلده صیحه و ۱۹۱۳-جو ایلده سیّاحِ هیند ایستانبولدا و ۱۹۱۵ ایله ۱۹۱۶-جی ایللرده «رهبر نجات» و «عائله» کیتابلاری باکیدا نشر ائدیلمیشلر. فطرتین بو اثرلری چوخ قیسا زماندا عموم ملّت آراسیندا یاییلدی و باشقا دیللره ده ترجمه ائدیلدی. بونلاردان علاوه اونون «مولودِ شریف»، «ابو مسلم» و «بگیجان» اثرلری و شعرلری «آینا»، «ترقّی»، «صدای تورکیستان»، «توران»، «حریّت» و «بخارای شریف» کیمی جریده‌لرده نشر اولوندو. اونون، سؤزو سورولن «مناظره» و «سیاح هیند» اثرلری، ایگیرمینجی عصرین باشلانیشیندا تورکیستاندا اویانیش حرکتینه بؤیوک ایز بوراخدی و گنجلرین باخیشینی دییشمکله اونلاری جدیدچیلیک غایه‌لرینه جذب ائتدی. سونرالار، اؤزللیکله استالین تمیزله‌مه‌لری دؤورونده، بو اثرلر اوچون فطرت ملّتچیلیک، تورکچولوک و ایسلامچیلیغا متهم اولدو.
 
عبدالرئوف فطرت اوروپا، روسیه و باشقا سؤمورگه‌چی گوجلرین اصل نیّتینی اسلام امّتی و مسلمان ملّتلرینی حیات صفحه‌سیندن سیلمک بیلیردی. او اؤز دَیَرلی «شرق سیاستی» مقاله‌سینده یازمیشدیر<ref>{{وب قایناقلاماسی |یازار = عبدالرئوف فطرت|باغلانتی= http://www.kutubxona.com/wiki//index.php?title=Abdurauf_Fitrat._Sharq_siyosati|باشلیق= شرق سیاستی|دیل= اؤزبک تورکجه‌سی| یاییملاییجی = کتبخانه (O'zlibKutubxona)|تاریخ = |یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}</ref>:
{{نقل قول|... اوروپالیلار، اؤزللیکله فرانسیز و اینگیلیسلرین دیلگی بیزی بیتیرمک دیر. بیز اونلارا نئجه دوست اولساق، نئجه یاخشیلیق قیلساق، اؤز جانیمیزی یوللاریندا قوربان ائتسه‌ک، یئنه اولماز، اونلار بیزه یاخشی گؤز ایله باخمازلار، بیزی بیتیرمک فیکرینی آتمازلار. عمومی ساواشین بیرینجی ایللرینده تونس مسلمانلاری فرانسه دؤولتینه مراجعت ائتدیلر «نه مقدار عسگر ایسته‌سه‌نیز وئره‌ریک، هامیمیز ساواش میدانلارینا گئدیب دوشمنلرینیزله ساواشاریق، جانیمیز و مالیمیز ایله سیزه یاردیمچی اولاریق. سیز ده بیزه اؤز فرانسه‌لیلرینیزه وئریلن حقوقی وئرینیز ... فرانسه حکومتی قبول ائتمه‌دی ... تورکیه‌نین داشلار و کَسَکلریندن هر بیرینی گؤتوروب باخسالار اوروپا قیلیچی ایله تؤکولن قان دامجیلاری اوچراشیلار ... }}
 
فطرت بو کیتابین باشا باشیندا قرآن آیه‌لری و حدیثلردن فایدالانمیشدیر. او مسلمانلار باشینا گلن بلالار و مستملکه اولمالارینی الله تعالی رضاسی یا قرآن کریمده بویورولموش کیمی یامان عمللر نتیجه‌سی اولماسینا گؤره بئیله یازمیشدیر:
{{نقل قول|بو سؤالا دا قرآن کریم کمال قطعیت و مهابت ایله جواب وئریر «الله آدملره ظلم قیلماز، بلکی اونلار اؤزلری اؤزلرینه ظلم قیلانلار دیرلار.» «سیزلره یئتیشن هر بیر مصیبت اؤزلرینیزین ناساز فعل و عمللرینیزدن دیر، گناهلارینیزین چوخونو الله عفو ائدر. اگر گناهلارینیز عوضینه مصبیتلر یوللانیلسا حالینیز وای دیر! سیزلرین عملینیز طفیلی بو دنیا مصیبتلردن خلاص اولماز ایدی. سیزلره الله‌ـدان اؤزگه حمایه‌چی مددکار، بلالری دفع ائدیچی یوخدور.»}}
ابراهیم خدایار فطرتدن، بخارا خلق جمهوریتینین رسمی دیلینی تورکجه ائتمه‌سی اوچون رضایتسیزلیگینی بیلدیریر. محمدجان شکوری بخارایی دا عبدالرئوف فطرتین تاجیک ادبیاتینا ائتدیگی خدمتلره اعتراف ائدیب لکن اونلارا باخمایاراق «چنگیز پرستی» آدینی اونون باشقا فعالیتلرینین بیر قیسمینه قویور. محمدجان شکوری یازدیغی مقاله‌ده عبدالرئوف فطرتین اؤزبک کؤکلو اولماسینی قبول ائتمه‌ییب بخارا اهلینی ده تاجیک بیلدیریر. بوندان علاوه یازیچی بو مقاله‌ده عبدالرئوف فطرتی دیندن دؤنموش آدلاندیریر.<ref>{{درگی قایناقلاماسی |سوْی آد= شکوری بخارایی|آد= محمدجان|یازار باغلانتی‌سی= |تاریخ= |باشلیق= از معارف پروری تا چنگیز پرستی|باغلانتی= | درگی = نامه فرهنگستان| جیلد= | سایی= | صفحه‌لر= |دیل=| فوْرمت= | یوخلاما تاریخی= |آرشیو باغلانتی‌سی= |آرشیولنمه تاریخی= }}</ref> لکن فطرتین اؤز یازیلاریندان بو ادّعایا بیر قرینه ذکر ائتمه‌ییر. سؤزو سورولن مقاله‌ده یازیچی فطرتین تاجیک ادبیاتیندان دؤنمه‌سینی و اؤزبکجه یازماسینی چنگیز ایله تیمور روحونا اوزلشمه ایله برابر یازمیشدیر. فطرتین بخارا دا حاکمیت دؤورونده یانلیشلاری اولسا دا، لکن ایراندا اونون نقدی علم اساسیندا یوخ، ملّتچیلیک اساسیندا اولموشدور. فطرت اثرلرینین ملیّتیملیّتچیلیگی اساس آلمایاراق (تورک اولور اولسون، تاجیک اولور اولسون) و طرفسیز نقدی، گونوموزون گرکیایراندا دیراولمامیشدیر.
 
== قایناقلار ==
۱۲۰ دَییشیکلیک

دوْلانماق مِنوسو