شیخ صفی‌الدین اردبیلی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(اردبیللی شیخ صفی-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
پرش به ناوبری پرش به جستجو




شیخ صفی‌الدین اردبیلی
Sheikh Safi.jpg
دوْغوم تاریخ 631 اینجی هجری ایلده
دوْغوم یئر اردبیل، کلخوران کندی

شیخ صفی‌الدین اردبیلی (شیخ صفی‌الدین اسحاق اردبیلی، شیخ صفی‌الدین اسحق، شیخ صفی، ابوالفتح) (یاشاییش: 1334-1252) عاریف، صوفی، عالیم، طریقت شئیخی، عابید، صفویلر سولاله‌سی‌نین بانیسی، شاه اسماعیل خطایینین اولو باباسی.

شیخ صفی الدین کیمدیر؟[دَییشدیر]

سلطان شيخ صفي الدين، ابوالفتح اسحاق بن امين الدين جبرائيل كلخوراني اردبيلي، اردبيل شهري‌نين ياخينليغيندا يئرلشن كلخوران كندينده، هيجري يئددينجي عصرين ايكينجي ياريسيندا، بعضي آراشديرمالارا گؤره 650 – نجي ايلده، دونيايا گلميش و 735 هـ . ق. (1334 .م) ده اردبيلده وفات ائتميشدير. صفي الدين، اوشاقليغيندا ديني تربيت گؤرموش، وقارلي و متين و مقيّد بؤيوموشدور. معتبر قايناقلاردا اونون بئشينجي جدّي فيروز شاه قيزيل باش آدلانير. فيروز شاهين اوْغلو عوض، عوضين اوْغلو محمد و محمدين اوْغلو صلاح الدين، و اونون اوْغلو امين الدين جبرائيل، صفي الدينين جدّلري ايديلر. شيخ امين الدين جبرائيل، قوجا كمال الدين عربشاه اردبيلي‌نين مريدي ايدي و زمانه‌سي‌نين تقوالي عاليملريندن اوْلان اردبيلين ياخينليغيندا باري كندينده ياشايان جمال الدين باروقي نين عصمتلي قيزي دؤلت خاتون ايله ائولنميشدير. صفي الدين اسحاق، بۇ عصمتلي و تقوايا معروف اوْلان آنانين بئشينجي اوشاغي ايدي. بۇ تقوالي خانيم،‌صفي الديندن سوْنرا، ايكي اوغلان‌دا دونيايا گتيرميشدير. امين الدين جبرائيلدن آلتي اوغلان و بير قيز دوغموشدور. اونلارين اوغلانلاري‌نين آدلاري بئله ايميش: محمد، رشيد الدين، اسماعيل، صفي الدين، يعقوب و فخرالدين. امين الدين جبرائيل دونيادان كؤچنده،‌ صفي‌الدين آلتي ياشيندا ايدي. آناسي اونو، باشقا اوشاقلاري كيمي درين احساسلي و تقوالي و ديني خصلتلره صاحيب بؤيودور. آناسي دؤلت خاتون ساوادلي تورك خانيمي ايدي و شعر يازاردي. او، فارسجا و عربجه ‌ده بيلرميش. صفي الدين توركجه‌ميزي و عربجه‌ني ئوز آناسي يانيندا اوخوموش و يئني يئتمه ايكن قرآني حفظ ائتميشدير، قرآن تفسيريني ئوز آناسيندان ئويره‌نن صفي الدين، گنج ايكن آناسي‌نين توصيه‌سي و اذني ايله شيرازا گئدير كه شيخ نجيب الدين بوزگوش شيرازي يانيندا درسه دوام ائتسين. او شيرازا يئتيشنده، شيخ نجيب الدين وفات ائتميشدي. شيرازدا بير چوْخ درويشلر و عاليملر ايله گؤروشور. اورادا، شيخ سعدي ايله‌ده معاشرت ائتميش و لاكين سعدي‌دن اينجيميش و اونون تقديم ائتديگي ديواني‌دا قبول ائتمه‌ميشدي! شيرازدا شيخ نجيب الدين اوْغلو ظهيرالدين بوزگوش اوْنا دئدي كه:«سني زاهد گيلاني راضي سالا بيلر.» صفي الدين اسحاق دؤرد ايل اردبيلدن اوزاق قالديقدان سوْنرا، شيخ زاهد گيلاني‌نين يانينا گئتدي. او زامان شيخ زاهد آلتميش ياشيندا ايدي. شيخ صفي ايگيرمي ايكي ايل اونون يانيندا قالدي. گيلك ديليني‌ده اورادا ئويره‌ندي و اونون قيزي بي‌بي فاطمه ايله ائولندي و اوْنا فاطمه خاتون لقبي وئردي. شيخ زاهد ئولدوكدن سوْنرا، شيخ صفي ئوز شهري اردبيله قاييتدي و عؤمرونون سوْنونا قده‌ر آنا وطنده ياشادي، چوخلو عاليم و عارف تربيت ائتديكدن سوْنرا، او زمانين دانشگاهي اوْلان، ئوز زاويه‌سينده دفن ائديلدي.[۱]

دوغوم[دَییشدیر]

1252 (هیجری تقویم|هیجری-650)-جی ایلده اردبیلده آنادان اوْلموشدور. آتاسی امین الدین جبراییل خواجه کمال‌الددین عربشاهیدیر. صوفی دایره لرینده اونو یئددینجی شیخ، ایمام موسا کاظیمین (میلادی 754-800) 21-جی نسلیندن حساب ائدیردیلر. شئیخین بئشینجی اولو باباسی فیروزشاه قیزیلباش او نسیلدن، سولاله دن اردبیله گلن و بورادا مسکونلاشان اولینجی شخص حساب اوْلونور. منبعلر "فیروزشاهین" اوْغلونون "وز"، "وز" ین اوْغلونون "موحممد"، موحممدین اوغ لونون "صلاحدالدین"، صلاحدالدین اوْغلونون "امین الددین"، امین الددین اوْغلونون ایسه "صفی الددین" اوْلدوغونو قئید ائدیرلر.

تحصيلات[دَییشدیر]

آتاسینی اوشاق یاشلاریندان ایتیرن صفی ایبتیدای تحصیلینی اونون دینی داوامچیلاریندان آلمیشدیر. او، دینی علملرین اساسلارینا یییله نیر، آنا دیلیندن باشقا فارس، عرب، گيلك و مونقول دیللریند ده سربست دانیشماغا باشلاییر.

گنجلیک[دَییشدیر]

ایییرمی یاشیندا تحصیلینی آرتیرماق اوچون شیرازا گئدن صفی بورادا مشهور ایلاهیاتچی عالیملردن "روکن الددین بئیضوی"، "میر عبدوللاه" و باشقالاریندان درس آلیر. ائله کی رسالات شیخ صفی کیتابیندا یازیلیر [۲]، شیخ صفی یالنیز بیر کره شیرازدا سعدی ایله گؤروشو اولو کی ائله بیل ایلگیلی گؤروش اولمور.[۳] موعلیمی "میر عبدوللاه" ین مصلحتی ایله ايییرمی بئش یاشیندا مشهور گیلان شئیخی هاجی الد-دین زاهیدین(هیجری-615-700) موریدی اولور. شئیخ صفی اد-دین 25 ایل طلبه کیمی اونون یانیندا قالیر.

صوفیلیک[دَییشدیر]

300px|left|thumb|شيخ صفي نين پاپاغي"هاجی اد-دین زاهید"ی آذربایجانداکی صوفی طریقتی اولان "سوهروردی" ایله موناسیبتلر ساخلایان گزرکی درویش ایدی. اونون اصل آدی "تجاددین ایبراهیم بی رؤوشان"دیر. 0، 1215-جی ایلده لنکرانین یاخینلیغیندا اولان "سییاور" کندینده آنادان اوْلموشدور. اونو همین ویلایتده اوْلان "خالاناگیران" ("خایلاکاران") کندینده دفن ائتمیشدیلر و اونون شرفینه همین کندین آدینی شیخاکئران دییشمیشدیلر. اونون قبری اوسته توربه تیکیلمیشدیر، بۇ یئر خالقین موقدس زیارتگاه یئری اوْلموشدور. بۇ توربه نی شئیخ حئیدر (شاه ایسماییلین آتاسی) و شاه عابباس زیارت ائتمیشلر. شئیخ زاهیدین قیزی ایله ائولنن صفی شئیخین وفاتیندان (1294) سوْنرا اونون یئرینده "صفویییه طریقتی"نین رهبری اولور . 35 ایل ایرشاد و تعلیماتلارلا مشغول اولور و بیر چوخ طلبه یئتیشدیریر. "شئیخ صفی"نین عؤمرونون داها فایدالی و تاثیرلی دؤورو محض همین ایللر اولموشدور. اونون شؤهرتی آز زاماندا بوتون "شرق دونیاسی"نا، "شرقی روما"یا، "سورییا"یا، "هیندیستان"ا یاییلدی. شرقده اورفان و دین ساهه سینده یئگانه شخصیت کیمی تانینان شئیخ صفی بوتون مذهب و طریقتلره مورشید و اوستاد اولا بیلمیشدیر.

اردبیلده صفویلیک قورولما کوکلری[دَییشدیر]

اردبیلین دارول-ایرشادی (دارالارشاد) (هیدایت ائوی) گئنیش بیر اراضییه معنوی اوجاق اولموش و بو اوجاغین باشیندا شئیخ صفی دورموشدو. شئیخ تام باجاریغی ایله تقیییه پرینسیپینه عمل ائده رک ائله بیر دونیاگؤروشه مالیک ایدی کی، آیری-آیری ایسلام مذهبلری و طریقتلری ده اونون معنوی خزینه سیندن قیدالانا بیلیردی. صفوی طریقتی اؤزون مخصوس بیر تشکیلاتین واسیطه سیله تبلیغ اوْلونور و اوزاق یئرلرده اولان نوماینده لره چاتدیریلیردی. بو تشکیلاتین باشیندا " پیر " ، یاخود " مورشید " دوروردو. اساس ایش مورشید (موللیم) ایله "مورید"لر (تلبه لر) آراسیندا واسیطه چی رولو اوینایان خلیفه نین اوزرینه دوشوردو. خلیفه هر طایفانین سوفیلرینه باشچی اولماقلا برابر، هم ده رهبرله بیرباشا علاقه ده اولوردو. خلیفه لر و سوفیلر تابئچیلیکده اولان جاماعاتلا رهبر آراسیندا ائله مؤحکم علاقه یاراتمیشدیلار کی، بو علاقه گوندن-گونه گئنیشلنمکده و مؤحکملنمکده ایدی.

صوفیلیکدن سیاسته[دَییشدیر]

left|thumb|شيخ صفی نين مقبره سی اکثر حاللاردا سییاسته قاریشمایان بو سیستم شئیخ جونئیده کیمی داوام ائتمیشدی. آما دارول-ایرشادشئیخ جونئیددن باشلایاراق سیاسی مثله لرله ده ماراقلانماغا باشلادی. اوزون مودت تشکیلاتا رهبر اولان اردبیل پیری بو تشکیلاتدان نینکی طریقتی و ایدئولوژی مثله لر اوچون ایستیفاده ائتدی، هم ده اورانی بؤیوک بیر حربی و سیاسی تشکیلاتا دا چئویردی. سییاستله طریقت بیرلشه رک صفویییه ایدئولوگییاسینی فورمالاشدیردی. بونونلا شئیخ صفی نین فورمالاشدیردیغی شییزم-سوفیزم ایدئولوگییاسی ماهیتی اعتیباری ایله سییاست و حاکیمیتدن اوزاق قالا بیلمزدی و ایستر-ایسته مز دارول-ایرشادا رهبرلیک ائدن پیر سیاسی حرکاتلارا دا قوشولمالی ایدی. شئیخدن سوْنرا بیر-بیری نین آردینجا صدرالدین، خواجه عيایبراهیم، شئیخ جونئید، شئیخ حئیدر و نهایت شیخ ایسماییل ردبیل دارول-ایرشادینا رهبرلیک ائتمیشلر.

وفات[دَییشدیر]

شئیخ‌صفینین مزاری اردبیلده

شئیخ صفی اد-دین 1334-جو ایلده ردبیل شهرینده دونیاسینی دییشیر و بورادا دا دفن اوْلونور. اونون مزاری نین اوزرینده توربه قورولور، اطرافیندا مسجیدلر، کاروانسارایلار، مدرسه لر، یاشاییش ائولری سالینیر. بورادا بؤیوک بیر مدنی مرکز یارانیر. شاه ایسماییل دا داخیل اولماقلا صفوی شئیخلریندن بیر چوخو بورادا دفن اوْلونور. همین مرکزین تیکینتی و برپا ایشلری فاصیله سیز اولاراق داعوام ائدیر. نهایت، 14 اونجو عصرده شاه تهماسیبین حاکیمیتی دؤورونده (1524-1576-جی ایللر) همین مقبره اؤز ایندیکی شکلینی آلیر. صفویییه طریقتینین رهبری قیسمینده شئیخ صفی اد-دی نین ایلک واریثلری صدرالدين موسا (1334-1392/3) و شئیخ خاجه علی (1392/3 -1429) اولموشدور. صفی اد-دی نین نتیجه سی "یبراهیم شئیخشاه"دان (1429 -1447) باشلایاراق ردبیل شئیخلری رئال، دونیوی حاکیمیتی ده اله کئچیریرلر. شئیخ ایبراهیم شئیخشاه ردبیل حاکیمی اولور، سوْنرادان "شئیخ ایسماییل" (1486-1524) اولجه آذربایجاندا، سوْنرا هم ده ایراندا یئنی قیزیلباشلار دؤولتی نین و بۇ دؤولتین تاخت-تاجیندا صفویلر سولاله سی نین اساسيني قویور.

اتنیک منسوبیتی[دَییشدیر]

شئیخ صفی الددین اردبیلینین اتنیک منشایی مساله سی ایندییه دک تاریخچیلر آراسیندا موباحیثه موضوعسو اوْلموشدور. بۇ مساله نی آیدینلاشدیرماغین مورککبلییی اونونلا علاقه داردیر کی، صفویلرین اوزاق اجدادلاری باره ده معلوماتلاری اوزونده عکس ائتدیرن یئگانه منبع "توککول ایبن-ی ایسماییل ایبن-ی بززازین " (توكل ابن اسماعیل ابن بززاز) "صفوه الصفا" ( " صافلیغین صافلیغی " ) آدلی آگیوقرافیک اثریدیر.

صفوی تاریخچیلر شئیخ صفی الددینی یئددینجی شیعه ایمامی موسی کاظیمین 21-جی نسلیندن حساب ائدیردیلر. لاکین احمد کسروی " صفوه الصفا " اثری نین موقاییسه لی تدقیقی ایله مشغول اوْلموش و بئله بیر نتیجه یه گلمیشدیر کی، صفویلرین اجدادلاری هئچ ده سئییدلر (موحممد پئیغمبرین) نسلیندن اوْلانلار دئییللر و اونلارین نسیل شجره سینی سوْنرالار صفوی تاریخشوناسلاری اویدورموش و ایبن-ی بززازین اثری نین متنینه داخیل ائتمیشلر.[۴] احمد کسروی شئیخ سفی نین عربلرله علاقه سی نین اولمادیغینی ثوبوت ائتدیکدن سوْنرا اونو تورک ده حساب ائتمیر و کورد منشالی اوْلدوغونو سؤیله ییر. دیگر ایران مؤلیفلری اونون صفویلرین کورد منشالی اوْلدوغو باره ده کی احتیمالینی شکسیز حقیقت کیمی قلمه وئریر و بونونلا دا بوتون صفویلر سولاله سینی ایرانلیلاشدیرماغا سی گؤستریرلر. بعضی آوروپا مؤلیفلری ده بۇ فیکیری مودافیعه ائدیرلر. تورک مؤلیفی ذکی ولیدی توقان دا صفویلرین منشایینه حصر اولونموش مقاله سینده اونلارین کورد منشالی اوْلدوغونو اساسلاندیرماغا جهد گؤستریر، " کورد اصیللی شئیخین " نسیلی نین سوْنرادان " تامامله تورکلشدیگینی " یازیر.[۵] البته، زکی ولی وقان یانلئش دوشونموش، زیرا او کسرویه دایاناراق بۇ سوزی دیمیشدی، اما کسروی اون کرد اولمادیغنی اثبات ائتمیشدی.

لاکین و.و.بارتولدون سولاله نین تورک منشالی اولماسی باره ده سؤیله دیگی فیکیر داها مؤعتبردیر و منبع معلوماتلاری ایله تصدیق ائدیلیر. عالیم بۇ سولاله نین ائپونیمی و بانیسی شئیخ صفی الددین و اونون نسلیندن بحث ائدرکن گؤستریردی کی، " بو اردبیل شئیخلری، شوبهه سیز، فارس دئییل، تورک منشالیدیرلر" "[۶] ای.پ.پئتروشئوسکی ده عئینی فیکری سؤیله میشدیر: " ایلک صفوی شئیخلری اردبیلده یاشامیشلار، اونلارین دوغما دیلی آذربایجان دیلی اوْلموشدور " "[۷][۸] هاننا سوهروئیده یه گؤره " صفوه الصفا " اثرینده هامی صفی یه تورک کیمی موراجیعت ائدیر: " ائی پیری-تورک " ( ائی تورک موقدسی)، " تورک گنجی " ، " تورک اوغلو " و بۇ سببدن ده اونون تورک اوْلدوغو شوبهه دوغورمور[۹] م. آبباسلی شئیخ صفی الددینین تورک منشالی اولماسی حاقدا زنگین ماتئریال توپلامیشدیر. شئیخ صفی الددین اردبیلی منشاجه آذربایجان تورکلریندن[۱۰][۱۱][۱۲] اوْلان آدلی-سانلی عالیم، شاعیر، صفویییه طریقتی نین بانیسیدیر. صفویلر سولاله سی نین ازلدن کورد، یاخود ایران منشالی اولماسی حاقینداکی احتیمال داها مؤعتبر منبعلرین معلوماتلارینا اساسلانمیر. هم ده شئیخ صفی الدینین تورک ائتنوسونا منسوب اولماسی، چتین کی، شوبهه دوغورا بیلر

شعرلری[دَییشدیر]

   شابلون:Sitatın əvvəli

ائی رؤونقی - باهار! گولموسن، نسن؟
ائی ایختییاری الدن آلان، مولموسن، نسن؟

دؤوری یوزونده سبزئیی-خطین گؤرن دئییر:
رئیحان، بنؤوشه، سوسه نی-سونبولموسن، نسن؟

خوش جنگجو گلیر گؤزومه قاشو کیپریگین،
ائی گؤزلری حرامی-قراقوموسن، نسن؟

ائی کؤنلومون خرابه سی، آهولر اویلاغی،
دیوانه لر یاتاغی مگر چؤلموسن، نسن؟

افغانو-آه دور گئجه-گوندوز ایشین صفی،
قومرویموسن بۇ باغیده، بولبولموسن، نسن؟ شابلون:Sitatın sonu


  • گلتور
    شابلون:Sitatın əvvəli 

قیلینج باغی دوتوبدور گؤزلریم، ساقی، کدو گلتور،
ووروبدور تپمه جه ن خوم قانیندان بیر سبو گلتور.
لاله دوداقلار سینمده آچیلمیش،
گؤزوم قانینی اولماز باغلاماق جامی دولو گلتور.

 شابلون:Sitatın sonu
  • آغلارلار
 شابلون:Sitatın əvvəli 
   

آغاجلار سارماشیب قددیندن آیری زار آغلارلار،
سیزیلدارلار پریرولر کیمی تکرار آغلارلار.

 شابلون:Sitatın sonu 
   
  • سئویشمکلر
 شابلون:Sitatın əvvəli   

گؤیرچین یوللادیم، یازدیم سنه سندن شیکایتلر،
قولوندا اول قانادلاردیر باشی باغلی کیتابتلر.

اونودما عاشیقی، نامئهریبان اولما، منیم جانیم،
ایشیقسیز سروه اوخشارلار وفاسیز سروقامتلر.

سنی تانری، نئجه سندن شیکایت ائتمگیم آخیر،
هانی اول نازلی باخماقلار، هانی گیزلین ایشارتلر.

هانی ظالیم، هانی گؤزوم، هانی کافیر، هانی جانیم؟
سئویشمکلر، باریشماقلار، تپیشمکلر، قوجوشماقلار!

 شابلون:Sitatın sonu  
   
  • نئیلر

شابلون:Sitatın əvvəli اولان حاقق یادی بیرله قایغیسیز دیوانه، کس نئیلر،
قیلینج الینده م’نی چاغیران ار، دادرس نئیلر.
سینیق کؤنلوم نوا دوتمازسا، اسکیم فؤوجو کسیلمز،
بؤیله آغیر قارالی کاروان سؤوتی-جرس نئیلر.
چکن کؤکسون شیکافیندان منیم بیدرد کؤنلومنی،
بو قانلی بحر قارشیسیندا زنگی وار، سس نئیلر.
دنیز مودرار اولماز ایت سو ایچماغیندان، ائی عاریف،
حاقیقت آنلییان آری کؤنوللرده هوس نئیلر.

 شابلون:Sitatın sonu
   
  • جانان اولور
 شابلون:Sitatın əvvəli   

جان قیلاندا جیسم ترکین محرمی-جانان اولور،
قوش یوواسیندان آذاندا همده می – شئیتان اولور.

 شابلون:Sitatın sonu
   
  • آشییان ائیلر
 شابلون:Sitatın əvvəli   

حبیبیم نازدان لئیلینی آنجاق پاسیبان ائیلر،
منیم کؤنلوم قوشو مجنون باشیندا آشییان ائیلر.

 شابلون:Sitatın sonu
   
  • بئنگاللنمیش

شابلون:Sitatın əvvəli تۇتور کؤنلومدن آتش لاللنمیش،
باشیمدان دود قالخار حاللنمیش،
کئییک کیمی چوروموش کوکرن ناز،
باخیش دورنا کیمی دونباللنمیش.
تؤکولموش زولفی یاغی تک قوجاغه،
ایچیب هیندولری بئنگاللنمیش.

 شابلون:Sitatın sonu 
   
  • قاچین
  شابلون:Sitatın əvvəli  

عشق زنجیریمی اوزدو، یول آچین،
اوی اوشاقلار! اولولو گلدی، قاچین!

  شابلون:Sitatın sonu
   
  • خار اولسون
شابلون:Sitatın əvvəli    

منی خار ائیلیین گؤزلرده، یا رب، خارو زار اولسون،
دئمم کیم مندن آرتیق، من کیمی گؤزلرده خار اولسون.

  شابلون:Sitatın sonu
   
  • مؤوزون-مؤوزون
شابلون:Sitatın əvvəli    

قویدو اوز کؤنلومه قم لشکری هامون-هامون،
قارا بایداغلی الملر اوجو گولگون-گولگون،
چاغیریردیم قاتی آواز ایل: - لئیلی، لئیلی!
داغ سس وئردی جاوابیندا کی: - مجنون، مجنون.
گؤزلریمدن یانا اود توتلادی دوزخ-دوزخ،
جیگریمدن یانا قان قاینادی جئیهون-جئیهون،
بو نه ویرانه کؤنولدور، صفی، ائی وای، ائی وای!
سرولر وار ایدی بۇ باغیده مؤوزون-مؤوزون.

   شابلون:Sitatın sonu
  • یاتیش
 شابلون:Sitatın əvvəli   

بو نه جیلوه دیر، نه قامت، نه رویش یئریشدورور بو،
نه رویش یئریشدورور بو، نه گؤزل رویشدورور بو؟
بو نه نازلی سورمه دیر های، بۇ نه قانلی قمزه دیر وای،
بو نه گؤزدورور، نه کیپریک، نه قییا باخیشدورور بو؟
آغیزینی اؤپمک اولماز، دوداغینی اممک اولماز،
اورگیمی قان ائلرسن، نه بلا گولوشدورور بو؟
منه گر یاناشا اول گول، سومویوم کویوب اولار کول،
کی توتوشموش اوددورور او، قوروموش قامیشدورور بو؟
بو نه هوسندور، نه آفت، بۇ نه شورو نه قییامت،
بو نه عشقدیر، نه مؤحنت، نه خطرلی ایشدورور بو؟
آغاریب باشیمدا توکلر، قاپیسیندا اوْلدوم ابتر،
دئمه دی او نازلی دیلبر کی بیزیم گوموشدورور بو؟
سفینین سؤزون اینانما، سن اونون اودونا یانما،
اؤزونو اویاق سانما، کی یامان یاتیشدورور بو؟

  شابلون:Sitatın sonu
   
  • قانلی پییاله
 شابلون:Sitatın əvvəli   

گؤی گولدو، بولود آغلادی، ائی شانلی پییاله،
سالدی منی مئی شؤوقونه بۇ قانلی پییاله.
اول دم کی دیلیم دوتمایا، ساقی، کرم ائیله،
آللاهی سئورسن، منه بیر جانلی پییاله.

 شابلون:Sitatın sonu
   
  • واللاهی، بیللاهی
  شابلون:Sitatın əvvəli  

دئمین کیم دردیمی بیلمز، بیلیر واللاهی، بیللاهی،
دئسه بیلمم، اینانمایین، آلدادیر واللاهی، بیللاهی.
دئدین هرگیز منیم کؤنلوم سنینله مئهریبان اولماز،
دئمه ظالیم، دئمه کافیر، اولور واللاهی، بیللاهی.
قییا باخگج، تبسسوم نازیک ائتگج ایلتیفات ائیله،
منی آخیر بۇ ظالیم اؤلدورور واللاهی، بیللاهی.
دئیین مجنون گلیبدیر شهره، ائودن چیخ تاماشا قیل،
اوشاقدیر نازه نینیم، آلدانیر واللاهی، بیللاهی.
سفینی قویما یالقیز، گئتمه، گئتمه، گئتمه، گل، گل، گل،
یازیقدیر، باشینا دؤنوم، اؤلور واللاهی، بیللاهی.

   شابلون:Sitatın sonu
   
  • آیاق چکمک
  شابلون:Sitatın əvvəli  

دوست کویوندان آیاق چکمک منه چوْخ آر ایدی،
ایتلری بیرله سوروندوم تا سوموگوم وار ایدی.
وار ایدی بیر گون کی، بد خوبانیملا وار ایدی،
گولسه ایدیم من گولردی، آغلاسام آغلار ایدی،
ایچدیگیم قان، یئدیگیم قم، راهتیم آزار ایدی.

  شابلون:Sitatın sonu
   
  • غریبه م
  شابلون:Sitatın əvvəli  

اوز گیزله مه گون تک قارا چادیر یییه سی های،
آخشام آرایا گیردی، غریبه م، نئیلگیم وای.

   شابلون:Sitatın sonu
   
  • شهلا کیمی

شابلون:Sitatın əvvəli یار دوداغین امر قارشیدا هلوا کیمی،
باخا-باخا آغلارام نرگیسی شهلا کیمی.

   شابلون:Sitatın sonu
   
  • شؤ’له
  شابلون:Sitatın əvvəli  

گونش بیر شؤ’له دیر ابلق باشیمدان،
فلک بیر لاله دیر قانلی یاشیمدان،
بو دریا گؤز کی، لؤلؤدن گول آچیر،
بولودلودور هاوالانمیش یاشیمدان.

  شابلون:Sitatın sonu 
   

لوغت[دَییشدیر]

یوخاریداکی شعرلرده کی بعضی سؤزلرین آذربایجانجا معناسی:

کدو – قاباق، بالقاباق
سبو – بارداق، کوزه
خوم – کوپ
زار – ناله ایله؛ چاره سیز
پریرو – پری صیفتلی، پری اوزلو؛ گؤزل
کیتابت – یازیلار؛ بورادا مکتوبلار م’ناسیندا
بیرله – بیرلیکده، بیر یئرده
دادرس – دادا چاتان، فریادا یئتیشن
فؤوج – دسته، جاماعات
سؤوتی-جرس – زینقروو سسی
شیکاف – چات، یاریق؛ یاران، پارچالایان
آری – تمیز، صاف
آشییان – یووا، سیغیناجاق، مسکان
پاسیبان – گؤزتچی؛ کؤمک ائدن
تۇتور – بورادا اود توتماق، آلیشماق م’ناسیندا
دود – توستو
اولولو – آل آروادی، هولولو
هامون – چؤل، سهرا
بایداق – بایراق
گولگون – قیزیل گول رنگی؛ آل، قیرمیزی
قاتی – برک، مؤحکم
دوزخ – جهننم
مؤوزون – یاراشیقلی؛ سرخوش، مست
شور – قالماقال، عشق، سئوگی
ابتر – بورادا قویروغو کسیک هئیوان، ایت م’ناسیندا
دئمین – دئمگین، سؤیلمیگین
خوبان – گؤزل
کوی – بورادا کوچه، محلله، یئر م’ناسیندا
ابلق – آلا-بولا، آلاجا
لؤلؤ – اینجی، دورر

آیریجا باخ[دَییشدیر]

قایناق‌لار[دَییشدیر]

  1. صفی الدین اردبیلی، اسحاق بن جبرائیل. قارا مجموعه (شعرلر، سؤزلر، اؤیودلر و منقبه‌لری)، تدوین ائدن: دکتر حسین محمدزاده صدیق، تبریز، نشر اختر، 1387، ص 25.
  2. http://naebi.ir/%D8%AA%D8%A3%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D8%AA
  3. رسالات شیخ صفی الدین اردبیلی ، محمدصادق نائبی ، تهران، 1394
  4. Ahmet Kesrevi. Şeyh Safi. s.35-37
  5. Zeki V. Togan, "Sur L’origine des Safavides", Mélanges Massignon, III, 1957, p. 356
  6. В.В.Бартольд. Сочинения, т. II, ч, I, M., 1963, стр.748
  7. И.П. Петрушевский. Государства Азербайджана в XV в.. стр. 205
  8. Пигулевская И.В., Якубовский А.Ю., Петрушевский И.П., Строева Л.В., Беленицкий А.М. 1958
  9. Sohrweide, Hanna, "Der Sieg der Safaviden in Persien und scine Rückwirkungen auf die Schiiten Anatoliens im 16. Jahrhundert", Der Islam, 41 (1965), 95-221.
  10. H.R.Roemer’in Die Safawiden: ein orientalischer Bundesgenosse des Abendlandes in Türkenkampf
  11. Azərbaycan tarixi (yeddi cilddə), Bakı, 2007, III cild
  12. Azərbaycan Ədəbiyyatı tarixi, Bakı, 1999, III cild

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

شیخ صفی مزاری (فارسجا)