اریس
اریس (سیمگه :.svg){kind=small}
اینگیلیسجه : Eris) (نۆمره ۱۳۶۱۹۹) گۆنش سیستمینده‌کی ان آغیر و ایکینجی بؤیوک بیلینن «کۆچوک گزه‌گن» (dwarf planet) دیر.[۱] بو، نپتون دان اوزاق، داغینتی دیسکی (scattered disk) آدلانان بؤلومده یئرلشن و اوزون و دئییشیک بیر یؤرونگه‌سی اولان گؤی جیسمی‌دیر. اریس ۲۰۰۵-جی ایلین ژانویه آییندا، مایک براون ین باشچیلیق ائتدییی پالومار رصدخاناسی تیم‌لری طرفیندن تاپیلدی و همین ایلین سونوندا تصدیق اولوندو. سپتامبر ۲۰۰۶-دا ایسه، یونان-روم افسانه‌لرینده‌کی «دعوا و ایختیلاف تانریچاسی»نین آدی قویولدو.
 | |||||||||
| کشف | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کشف ائدن | |||||||||
| کشف تاریخی | ژانویه ۵, ۲۰۰۵[۳] | ||||||||
| تعییناتلار | |||||||||
| MPC designation | (۱۳۶۱۹۹) اریس | ||||||||
| تلفوظ | /ˈɛr[invalid input: 'ᵻ']s/,[۴][۵] /ˈɪər[invalid input: 'ᵻ']s/[۶][۵] | ||||||||
Named after | Ἔρις Eris | ||||||||
| (136199) Eris [[Minor planet provisional designation|شابلون:Mp]][۷] "Xena" (nickname) | |||||||||
| صیفتلر | Eridian /ɛˈrɪdiən/[۱۰][۱۱] | ||||||||
| مدار خصوصیتلری[۷] | |||||||||
| Epoch November 21, 2025 (JD 2461000.5) | |||||||||
| Observation arc | 71.08 yr (25,963 d) | ||||||||
| Earliest precovery date | September 3, 1954 | ||||||||
| Aphelion | ۹۷٫۴۹ AU (۱۴٫۵۸۴×۱۰۹ km)Convert internal error: unknown message | ||||||||
| Perihelion | ۳۸٫۱ AU (۵٫۷۰×۱۰۹ km)Convert internal error: unknown message[۱۲] | ||||||||
| ۶۷٫۶۹ AU (۱۰٫۱۲۶ Tm)Convert internal error: unknown message | |||||||||
| مرکزدن چئخیشی | 0.44 | ||||||||
| 560.7 yr 558.4 years (barycentric)[۱۳][a] | |||||||||
فیرلانما سورعتینین اورتاسی | 3.4 km/s | ||||||||
| 205.11° | |||||||||
| شابلون:Deg2DMS / day | |||||||||
| تمایول | 44.18° | ||||||||
| 36.02° | |||||||||
| December 6, 2257[۱۲] | |||||||||
| 151.66° | |||||||||
| Known اۇیدولار | 1 confirmed (Dysnomia) | ||||||||
| فیزیکی خصوصیتلر | |||||||||
Mean diameter | 2326±12 km | ||||||||
اورتا شوعاع | 1163±6 km[۱۴][۱۵] | ||||||||
| (1.70±0.02)×107 km2[b] | |||||||||
| حجمی | (6.59±0.10)×109 km3[b] | ||||||||
| جرم | |||||||||
اورتا سیخیلیق | 2.43±0.05 g/cm3[۱۶] | ||||||||
Equatorial سطح چئکی‌سی | 0.82±0.02 m/s2 0.084±0.002 g[d] | ||||||||
Equatorial escape velocity | 1.38 ± 0.01 km/s[d] | ||||||||
سیدرال فیرلانما دؤورو | 15.786 d (synchronous)[۱۷] | ||||||||
| ≈ 78.3° to orbit (assumed)[e][۱۸] ≈ 61.6° to ecliptic (assumed)[e][f] | |||||||||
| 0.96+0.09 −0.04 [بنابراین] (geometric)[۱۴] 0.99+0.01 −0.09 (Bond)[۱۹] | |||||||||
| |||||||||
| B−V=0.78, V−R=0.45[۲۱] | |||||||||
| 18.7[۲۲] | |||||||||
| –1.26[۷] | |||||||||
| 34.4±1.4 milli-arcsec[۲۳] | |||||||||
.svg){kind=small}
اریس گۆنش اطرافیندا دولانان دوقوزونجی آغیر جیسم و آی‌لاری دا حسابا قاتساق، گۆنش سیستمینین اون آلتینجی آغیر جیسمی ساییلیر. عئینی حالدا، گۆنش سیستمینده ایندیه‌دک هئچ بیر فضایی گمینین یاخینینا گئتمه‌دییی ان بؤیوک جیسم‌دیر. اریسین قطرینین ۲۳۲۶ ± ۱۲ کیلومتر (۱۴۴۵ ± ۷ مایل) اولدوغو اؤلچولوب؛ اونون کۆتله‌سی یئر کؤره‌سینین ۰.۲۸ فاییزیدیر و پلوتون‌دان ۲۷ فاییز داها آغیردیر، هرچند پلوتونون حجمی بیر آز داها بؤیوکدور. هم اریس و هم ده پلوتونون سطح ساحه‌سی، روسیه یا گونئی آمریکا قدردیر. اریسین «دیسنومیا» آدیندا بیر بؤیوک تصدیق‌لنمیش آیی وار، و احتمال وئریلیر کی داها بؤیوک باشقا بیر آیی دا اولسون. ۲۰۱۶-جی ایلین فوریه آییندا، اریسین گۆنش‌دن اولان اوزاقلیغی ۹۶.۳ نجوم واحیدی (۱۴.۴۱ میلیارد کیلومتر یا ۸.۹۵ میلیارد مایل) ایدی کی بو دا نپتون و یا پلوتونون اوزاقلیغیندان اوچ قات داها چوخدور. اوزون دؤوره‌لی کۇیروکلو اولدوزلاری (comets) چیخساق، اریس و دیسنومیا ۲۰۱۸-جی ایلده «۲۰۱۸ AG37» و «۲۰۱۸ VG18» جیسملری تاپیلانا قدر، گۆنش سیستمینده بیلدیمیز ان اوزاق طبیعی جیسملر ایدیلر. اریس ایلک‌لرده پلوتون‌دان بؤیوک گؤروندوگو اۆچون، ناسا (NASA) اونو ایلک باشدا گۆنش سیستمینین اونونجو گزه‌گنی آدلاندیردی. بو مسئله و گله‌جکده بنزر اؤلچوده باشقا جیسملرین تاپیلما احتیمالی، «اولوسلارآراسی نجوم بیرلیگی»نی (IAU) مجبور ائتدی کی گزه‌گن سؤزونون تعریفینی ایلک دفعه اولاراق دقیق‌لشدیرسین. ۲۴ آگوست ۲۰۰۶-دا تصویب اولونان بو تعریفه گؤره، اریس، پلوتون و سرس کۆچوک گزه‌گن ساییلدیلار و بونونلا دا گۆنش سیستمینین گزه‌گنلرینین سایی، پلوتون ۱۹۳۰-دا تاپیلمازدان قاباق اولدوغو کیمی، یئنی‌دن سککیزه ائندی. ۲۰۱۰-جو ایلده اریسین بیر اولدوزون قاباغیندان کئچمه‌سی (occultation) نتیجه‌سینده آپاریلان موشاهیده لر گؤستردی کی اریس پلوتودان بیر آز کیچیک‌دیر؛ پلوتونون اؤلچوسو ایسه «نیوهورایزنز» فضایی گمیسی طرفیندن ۲۰۱۵-جی ایلین جولای آییندا ۲۳۷۷ ± ۴ کیلومتر (۱۴۷۷ ± ۲ مایل) اولاراق اؤلچولموشدور.[۲۴]
آیریجا باخ
[دَییشدیر]قایناقلار
[دَییشدیر]- ↑ Dwarf Planets. Canadian Space Agency (March 12, 2020).
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "discovery" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "New Planet" وارد نشده است - ↑ "Eris". Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. July 31, 2020-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر.
{{cite encyclopedia}}:|archive-date=/|archive-url=وقت مؤهورونون اۇیغونسوزلوغو (کؤمک)
شابلون:MW - 1 2 شابلون:Dict.com
- ↑ Noah Webster (1884) A Practical Dictionary of the English Language
- 1 2 3 قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "jpldata" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "MPC" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Buie2007" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Morrison" وارد نشده است - ↑ Ian Douglas (2013) Semper Human
- 1 2 قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Horizons2257" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "barycenter" وارد نشده است - 1 2 قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "sicardy" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Beatty2010-NewScientist" وارد نشده است - 1 2 3 4 قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Holler2021" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Szakats2022" وارد نشده است - 1 2 قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Holler2018" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Verbiscer2022" وارد نشده است - ↑ Eris Facts.
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Snodgrass et al. 2010" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "AstDys" وارد نشده است - ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "Brown-2003-UB313" وارد نشده است - ↑ How Big Is Pluto? New Horizons Settles Decades-Long Debate. NASA (2015).
- ↑ The heliocentric orbital period of an eccentric orbit like Eris can change quite notably over the 12-year orbit of Jupiter. Barycentric orbits, that use a Sun+Jupiter center-point, are more stable and give a better one-size fits all solution.
- 1 2 Calculated from the mean radius
- ↑ قایناق خطاسی برچسب
<ref>نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام "erismass" وارد نشده است - 1 2 Calculated based on the known parameters
- 1 2 Assumed axial tilt if Eris rotates in the same plane as Dysnomia's orbit, which is tilted 78.29° with respect to Eris's orbit.[۱۶]
- ↑ Holler et al. (2021) determined an ecliptic latitude of β = 28.41° for the north pole of Dysnomia's orbit, which is assumed to be similarly oriented as Eris's rotational north pole.[۱۶][۱۸] β is the angular offset from the ecliptic plane, whereas inclination i with respect to the ecliptic is the angular offset from the ecliptic north pole at β = +90° ; i with respect to the ecliptic would be the complement of β. Therefore, given β = 28.41° , i = 90° – (28.41°) = 61.59° from the ecliptic.
<ref> برای گروهی به نام «lower-alpha» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="lower-alpha"/> یافت نشد.