اوروپا بیرلیگی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
Ambox wikify.svg بو مقاله‌نی ویکی‌لشدیرمک لازیمدیر. لۆطفاً مقاله‌نی ویکی‌پدیا قایدالارینا اویغون دۆزنله‌یین. گرکلی دۆزنله‌مه ائدیلمه‌دن بۇ شابلون قالدیریلمامالی‌دیر.
اوروپابیرلیگی
Avropa İttifaqı
European Union
اوروپاایتتیفاقی بایراغی
EU27 on a globe.svg
رسمی سایتی
شوعار :In varietate concordia،Latince
[۱]چئشیدلی‌لیک‌ده بیرلیک
مارش سئوینجه تعریف[۱]
نوع رئجیونال
یارانما تاریخی 23 اییول 1952
مرکزی لوکزامبورق،بروکسئل
نوفوس 497,198,740
عوضولری 27 عوضو

اوروپابیرلیگی و یا اوروپاایتیفاقی [۲](اینگیلیسجه:European Union) دؤولتی بیرلش‌دیرن دؤولت‌لر اوستو و عینی زاماندا دؤولت‌لرآراسی ایقتصادی و سیاسی تشکیلات.

اوروپاایتتیفاقی یادا قیساجا آ.ا(EU)، ایگیرمی یئددی عوضو اؤلکه‌دن عیبارت اولان و تورپاق‌لاری بؤیوک اؤلچوده اوروپاقیطعه‌سینده اولان سیاسی و ایقتیصادی بیر تشکیلاتلانمادیر. 1992-جی ایل‌ده، اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌سی اولاراق دا بیلینن ماستریخت آنلاشماسی‌نین قووه‌یه مینمه‌سی نتیجه‌سینده، وار اولان اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری یوکلنمه‌سی‌له قورولموش‌دور. تخمینن 500 میلیونلوق اهالی‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی، دونیا اؤلکه‌لری‌نین عومومی داخیلی محصول (نومینال / اسمی) گؤره سیرالانماسین‌دان نومینال عومومی داخی‌لی حاصیلاسی‌نین% 30 حیسسه‌سی‌نی مئیدانا گتیرر. (16.8 تریلیون آبش $)[۳]

اوروپاایتتیفاقی، بوتون عوضو اؤلکه‌لری باغلایان ایستاندارد قانون‌لار واسیطه‌سی‌له، اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (آخینی-جریانی) آزادلیق‌لاری‌نی ایحاطه ائدن بیر اورتاق بازار (تک بازار) اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر.[۴] بیرلیک ایچینده کند تصرروفاتی، بالیق‌چی‌لیق و رئجیونال اینکیشاف سیاست‌لرین‌دن عیبارت اولان اورتاق بیر تیجارت سیاستی اولونور. [۵] بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین اون بئشی، آورو (یورو) آدی‌ایله خاطیرلانان اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش‌دیر. اوروپاایتتیفاقی، عوضو اؤلکه‌لرینی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، گ.8 (G8 -8 بویوك دوولت‌لرین قورپو) زیروه‌لرینده و بیرلشمیش میللت‌لرده تمثیل ائده‌رک خاریجی سیاستینده‌ده رول اویناییر. ایتتیفاقین ایگیرمی یئددی عوضوون‌دن ایگیرمی بیری ناتو-نون دا عوضوودور. شئنگئن (Schengen) موقاویله‌سی اویغون اولاراق بیرلیک عوضوو اؤلکه‌لر آراسیندا پاسپورت ایداره‌سی‌نین قالدیریلماسینین دا آراسیندا اولدوغو بیر چوخ محکمه مؤوضوع و داخیلی ایش‌لری تنظیم‌لمه‌لرینده اوروپاایتتیفاقی‌نین پایی اولور.[۶]

اوروپاایتتیفاقی، دؤولت‌لر آراسی و چوخ میللت‌لی بیر مئیدانا گلمه‌دیر. بیرلیک ایچینده کیمی مؤوضوع‌لاردا دؤولت‌لر آراسی راضیلاشما و فیکیر ایتتیفاقی لازیم‌دیر. آنجاق موعه‌ییه‌ن وضعیت‌لرده میللت اوستو رهبرلیک اورقان‌لاری، عوضولرین موقاویله‌سی اولمادان دا قرارا وئره بیلر. اوروپاایتتیفاقی‌نین بو تیپ حاق‌لارا صاحیب اهمیت‌لی رهبرلیک واحیدلری اوروپاکومیسسیاسی، اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی شوراسی، لیدئرلر ساممیتی (اجلاس سران)، اوروپاعدالت محکمه‌سی و اوروپامرکزی بانکی‌نین پارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری بئش ایل‌دن بیر سس وئرمه اوصولوایله سئچرلر.

اوروپاایتتیفاقی‌نین تمل‌لری 1951-جی ایلده، آلتی اؤلکه‌نین ایشتیراکی ایله یارادیلان اوروپاکؤمور و پولاد ایتتیفاقی‌نین و 1957 روما سازیشینه اساس‌لانیر. او دؤوردن بو یانا، بیرلیک یئنی عوضولرین ایشتیراک‌لاری‌یلا اؤلچو اولاراق بؤیوموش؛ وار اولان صلاحییت‌لرینه یئنی وظیفه و مسولییت ساحه‌لری علاوه ائده‌رک ده گوجونو آرتیرمیش‌دیر. عوضو دؤولت‌لر دئکابر 2007-جی ایل‌ده، ایتتیفاقین بو گونه قدر ائتدیگی موقاویله‌لر و قانونی قورولوشونو یئنیلمک و یاخشی‌لاش‌دیرماق مقصدی‌له لیسبون موقاویله‌سی ایمضالانمیش‌دیر. لیسبون سازیشی‌نین تصدیق‌لنمه و عمله گیرمه پروسئسی‌نین 2008-جی ایلین ایچینده اولماسی اونگورولموش‌سه (تجویز)ده ایرلاندیادا، موقاویله‌نین تصدیق‌لنمه‌سی اوچون ائدیلن خالق‌اویلاماسی‌نین (رئفراندوم/همه‌پرسی) ایلک مرحله‌ده منفی نتیجه‌لنمه‌سی قبول موددتینی گئجیک‌دیرمیش‌دیر.

ایتتیفاقین کئچمیشی

اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی

ایکینجی دونیا دویوشو سونراسی عیبارت اولان سیاسی هاوا قرب‌آوروپادا بیرلیک و برابرلیک کولک‌لری استیرمه‌یه باشلادی. بودا بیر چوخ آدام طرفین‌دن، آوروپایا بویوک ضررلر وئرن حددین‌دن آرتیق میللییت‌چیلیک دوشونجه‌لرین‌دن بیر قاچیش یولو اولاراق گورولوردو.[۷] بو دوشونجه‌لرله بیرلیک‌ده ۱۹۵۱-جی ایل‌ده، ایلک مووففقییت‌ه چاتان اوروپاداخیلی ایش ایتتیفاقی اولان، اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی تکلیفی گل‌دی. بو مئیدانا گلمه‌نین اساس مقصدی، باش‌دا فرانسا و قرب آلمانییا اولماق اوزره عوضولری آراسین‌دا کومور و پولاد ائندوستری‌لری‌نین (صنايئع) رهبرلیگینی بیر آرایا گتیرمک‌ایدی. بونون قورولوش سببی، دوورون ان اهمییت‌لی صنایئع خام‌مال‌لاری (مواد اوليه) اولان کومور و پولاددان یارانا بیله‌جک هر هانسی بیر موباحیثه‌نین قارشی‌سی‌نین آلینماسی و بونا باغلی اولاراق ایکی اولکه آراسین‌داکی اولابیله‌جک بیر دویوشون مانیعه توره‌دیلمه‌سی‌نین. بو ایش ایتتیفاقی‌نین قوروجولاری ائتدیک‌لرینی «اوروپاایتتیفاقین‌دان ایلک آددیم» اولاراق نییت‌لدی‌لر.[۸] ایتتیفاقین دیگر قوروجو عوضولری ایتالییا و بئنئلوکس اولکه‌لری: بئلچیکا، هوللاندییا و لوکزامبورق ایدی.[۹]

اوروپابیرلیک‌لری

۱۹۵۷-جی ایل‌ده ایکی یئنی بیرلیک داها یارادیل‌دی: گومروک ایتتیفاقی عملییات‌لارینی تأمین ائدن اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی و نووه ائنئرژی ایش‌لری ایجرا ائتمک اوچون قورولان اوروپاآتوم ائنئرژی‌سی ایتتیفاقی (ئوراتوم).[۹] ۱۹۶۷-جی ایله گلین‌دیگین‌ده ایمضالانان بروکسئل موقاویله‌سی‌ایله وار اولان ۳ بیرلیک اوروپابیرلیک‌لری یادا داها مشهور فورماسی‌ایله اوروپاایتتیفاقی (ات) آدی‌ایله تک بیر دام آلتین‌دا توپلاندی.[۱۰]

۱۹۷۳-جی ایل‌ده اوروپابیرلیک‌لری دانیمارکا، ایرلاندییا و بیرلشمیش کرال‌لیغین‌دا ایچینه آلیناراق گئنیشله‌مه یولونا گئت‌دی.[۱۱] بو اولکه‌لرده ایلک ایشتیراک آپاریلان دانیشیق‌لار زامانی نوروئچ‌ایله‌ده موزاکیره اوتورولدو. آنجاق اولکه‌ده تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لاماسی (رئفراندوم) نتیجه‌سین‌ده ایشتیراک ایستگی ردد ائدیلین‌جه، نوروئچ ایتتیفاقین خاریجین‌ده قال‌دی.

اوروپاپارلامئنتی‌نین عوضولری آراسین‌دا ایلک دئموکراتیک، بیرباشا سئچکی‌لر ۱۹۷۹-جو ایل‌ده رئال‌لاش‌دیریل‌دی.[۱۲] بون‌لار آوروپالی‌لارا اوروپاپارلامئنتی میللت وکیل‌لرینی سئچمه‌لری مووضوع‌سون‌دا ایمکان تأمین ائدن و آیری‌جا بین‌الخالق سویییه‌ده ائدیلن ایلک سئچیم‌لردی.

یونانیستان، ایسپانییا و پورتوقالییا بیرلیگه ۱۹۸۰-جی ایل‌لرده قاتیل‌دیرلار.[۱۳] ۱۹۸۵-جی ایل‌ده ایمضالانان شئنگئن سازیشی عوضو دوولت‌لرین بیر چوخو آراسین‌دا سرحدده پاسپورت ایداره‌سی اولمادان سفر ائده بیلمه ایمکانینی تأمین ائت‌دی.[۱۴] ۱۹۸۶-جی ایل‌ده اوروپابایراغی ایستیفاده ائدیلمه‌یه باشلان‌دی و لیدئرلر اوروپاتک سندینی ایمضالادیرلار. بونون‌لا بیرلیک‌ده ایتتیفاقین قرار آلما مئکانیزمی‌نین گئنیشله‌مه‌سی، تیجارت عملییات‌لاردا مانیعه و فورمال (رسمی) آزالدیلماسی و داها ایره‌لی بیر اوروپاسییاسی ایش‌ایتتیفاقی تشکیلاتی یارادیلماسی تأمین ائدیل‌دی.

اوروپاایتتیفاقی

دمیر پرده‌نین داغیلماسی، ایتتیفاقین شرقه دوغرو گئنیشلنمه‌سینه ایمکان وئردی (بئرلین دیواری).

۱۹۹۰-جی ایل‌ده دمیر پرده‌نین ییخیلماسی‌ایله کوهنه شرق آلمانییا، بیرلش‌میش یئنی آلمانییانین بیر حیسسه‌سی کیمی بیرلیگه قاتیل‌دی.[۱۵] شرق آوروپایا دوغرو رئال‌لاش‌دیریلان گئنیشله‌مه‌ایله بیرلیک‌ده، بیرلیگه قوشولماق نامیزد اولکه‌لره تطبیق مقصدی‌ایله کوپئنهاگ کریتئرلری‌نین قبول ائدیلمه‌سی اوزرینه گوروش ایتتیفاقینه چاتیل‌دی.

۷ فئورال ۱۹۹۲ تاریخین‌ده مااستریخت موقاویله‌سی قوووه‌یه میندی.[۱۶] بو آندلاشما ایلک دفعه اوروپاایتتیفاقی تئرمینینی ایستیفاده ائت‌دی و اوچ سوتون آدینی وئردیگی تطبیق ساحه‌سینی باشلاددی. بوگون‌کی اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، کئچمیش‌ده اوروپابیرلیک‌لری‌نین وظیفه ساحه‌سینه گیرن سییاست و میللت‌اوستو عملییات‌لاری ایحاطه ائدن بیرینجی سوتونا یولداش دوشور. ایکینجی و اوچونجو سوتون‌لارسا ایتتیفاقین خاریجی سییاستی‌ایله داخیلی ایش‌لریله علاقه‌دار، داها چوخ دوولت‌لر آراسی سویییه‌ده ایش‌ایتتیفاقی تقدیم ائدیر. گونده‌لیک دانیشیق دیلین‌ده اوروپاایتتیفاقی تئرمینی، اوروپاایتتیفاقی اوچون‌ده ایستیفاده ائدیلمک‌ده‌دیر و ایتتیفاقین بیرینجی سوتونونون بیر عوضوو اولاراق اوروپاایتتیفاقی آدی، نظرده توتولدوغو تاریخ‌ده قوووه‌یه گیره‌جک اولان لیسبون موقاویله‌سی‌ایله بیرلیک‌ده ایستیفاده‌دن قالخاجاق.

بیرلیگه ۱۹۹۵-جی ایل‌ده، آوسترییا، ایسوئچ و فینلاندییا قاتیل‌دی. ۱۹۹۷-جی ایل تاریخ‌لی آمئستئردام آندلاشماسی، مااستریخت آندلاشماسی‌نین دئموکراتییا و خاریجی سییاست باشلیق‌لاردا یاخشی‌لاشدیرمالار ائتمک اوچون ایمضالانیب. آمئستئردام آندلاشماسینی ۲۰۰۱-جی ایل‌دن‌ایجه آنلاشماسی ایزله‌دی و بودا ایتتیفاقین شرق ایستیقامت‌لی گئنیشلن‌مه‌سینه یئنی ویزیونلار قازان‌دیرماق آدینا روما و مااستریخت آندلاشمالاری‌نین اوزرین‌ده تنظیم‌لمه‌لر ائت‌دی.

۲۰۰۲-جی ایل‌ده اون‌ایکی عوضو اولکه «آورو» آدلی اورتاق بیر پول واحیدی منیم‌سه‌دی. اوگون‌دن بویانا، آورو ساحه‌سی دئییلن آورو ایستیفاده اولکه‌لر سایجا اون‌بئشی آش‌دی. ۲۰۰۴-جو ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی، اکثرییه‌ت‌ی کوهنه شرق بولوکو اولکه‌لرین‌دن اولان اون یئنی نامیزد اولکه‌نین‌ده بیرلیگه رسمی اولاراق قاتیل‌مالاری‌ایلا تاریخین‌ده‌کی ان بویوک گئنیشله‌مه‌یی گوردو.[۱۷] اوچ ایل سونرا، بولقاریستان و رومینییادا بیرلیگه گیردی.[۱۷]

آنا یاسا و لیسبون موقاویله‌سی

۲۰۰۴-جو ایل‌ده رومادا، داها اوولکی بوتون موقاویله‌لری تک بیر سندده ییغاجاق اوروپاایتتیفاقی آنایاساسی حاضیرلانماسینی نظرده توتان موقاویله ایمضالانیب. آنجاق بو کونستیتوسییا لاییحه‌سینی، فرانسه و هلند تشکیل ائدیلن خالق‌اوی‌لامالارین‌دا (رفراندوم) آلینان منفی نتیجه‌لردن اوتری دیگر اولکه‌لرده تطبیق اولونمادی و تصدیق ائتمه عملییاتی هئچ بیر زامان تامام‌لانمادی. بو سبب‌له بونون یئرین، ۲۰۰۷-جی ایل‌ده اوولکی موقاویله‌لری یئنی بیر کونستیتوسییایلا ده‌ییشدیرمک شرط‌لرینی یاخشیلاشدیرماغی نظرده توتان و ایصلاحات آندلاشماسی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی ایمضالاندی.[۱۸]

قوناق اولکه‌لرده ائدیلن خالق‌اوی‌لامالاری نتیجه‌سین‌ده تصدیق‌لنسه، یانوار ۲۰۰۹دا قوووه‌یه گیرمه‌سی نظرده توتولان آندلاشما ایلک اولاراق اویلان‌دیغی (رئفراندوما قويولدوغو) ایرلاندییا رئسپوبلیکاسین‌دا ردد ائدیلین‌جه، پروسئسین گله‌جگینه باغلی گوزلمه‌لر بلیرسیزلش‌دی. ۲ اوکتیابر ۲۰۰۹ تاریخین‌ده یئنی‌دن حیاتا کئچیریلن سس‌وئرمه‌ده ایرلاندییا خالقی‌نین‌دا موثبت گوروش بیل‌دیرمه‌سی لیسبون موقاویله‌سی بوتون عوضو اولکه‌لر طرفین‌دن قبول گورموش اولدو و تطبیق موددتینه آلینماسی‌نین اولان بوتون مانیعه‌لر آرادان قالدیریل‌میش اولدو. موقاویله جبل‌الطارق و ساحه خوصوصی بولگه‌لرین‌ده‌ده اویلاندیق‌دان سونرا بو بولگه‌لر قارشی گوروش بیلدیرسه‌ده، بو بولگه‌لرین موقاویله موددعالاری‌نین خاریجین‌ده قالماسی شرطی‌ایله قوووه‌یه مینیر.

عوضو دوولت‌لر

اوروپاایتتیفاقی‌نین عوضو اولکه‌لری.

اوروپاایتتیفاقی ایییرمی‌یئددی موستقیل دوولت‌دن عیبارت‌دیر. بون‌لار عوضو دوولت‌لر اولاراق بیلینن آلمانییا، آوسترییا، بیرلش‌میش کرال‌لیق (بویوک بریتانییا)، بئل‌چیکا (بئلژیک)، بولقاریستان، چئک رئسپوبلیکاسی، دانیمارکا، ائستونی‌یا، فینلاندییا، فرانسا، قیبریس، هوللاندییا، ایرلاندییا، ایسپانییا، ایسوئچ، ایتالییا، لاتوییا، لیتوا، لوکزامبورق، ماجاریستان، مالتا، لهیستان، پورتوقالییا، رومانی‌یا، اسلوواکی‌یا، اسلووئنی‌یا و یونانیستانین‌دیر.[۱۹]

بیرلیگه قاتیلماغی گوزله‌ین ۵ نامیزد اولکه واردیر. بون‌لار: کورواسی‌یا، ایسلاندییا، مقدونییه رئسپوبلیکاسی، مونته‌نئگرو و تورکیه‌دیر. قربی بالکان اولکه‌لری آلبانییا، بوسنییا-هئرزئقووینا و صئربییا اولا بیله‌جک رسمی نامیزدلر اولاراق تعیین اولون‌موش‌دور.[۲۰] سون دوورده کوزووایادا بنزر بیر ستاتوس وئریل‌میش‌دیر.[۲۱]

اوروپاایتتیفاقینه قاتیلابیلمک اوچون بیر اولکه ۱۹۹۳-جو ایل‌ده کوپئنهاگ لیدئرلر ساممی‌تین‌ده تعیین اولونان کوپن‌هاگ کریتئرلرینی تامامی‌ایله تأمین ائتمک وضعییتین‌ده‌دیر. بو اولچوت‌لر (مئعيارلار)، قانونون عالی‌لیگینه و اینسان حوقوق‌لارینا حورمت گوسترن ثابیت دئموکراتییا، بیرلیک عوضولری‌ایله رقابت ائده بیله‌جک سویییه‌ده موحکم اساس‌لی بیر ایقتیصادییات و اوروپاایتتیفاقی قانون‌لارینی‌دا احتیوا ائدن عوضولوک شرط‌لری‌نین قبول ائدیلمه‌سینی طلب ائدیر. بیر نامیزد اؤلکه‌نین بو اولچوت‌لر عویوب اویمادیغی‌نین ده‌یه‌رلندیریلمه‌سی‌نین ائدیلمه‌سی شورانین وظیفه ساحه‌سی‌دیر.[۲۰]

ایتتیفاقین ایندی‌کی واخت‌دا وار اولان تعلیمات‌لاری، ۱۹۸۵-جی ایل‌ده قرین‌لندییا بیرلیک‌دن چکیلمه‌سی‌ایله نومونه‌سی یاشانماسینا قارشی، عوضو بیر اولکه‌نین بیرلیک‌دن نئجه آیری‌لا آچیق‌جا گوسترمک‌ده‌دیر. آنجاق بو مووضوع‌ا تصدیق‌لنمه گوزله‌یه‌ن لیسبون آندلاشماسین‌دا توخونول‌موش‌دور و بو لاییحه بیر اولکه‌نین بیرلیک‌دن چیخماق ایستمه‌سی وضعییتین‌ده ایزله‌نیله‌جک عملییات‌لاری داخیل‌دیر.

بیرلیگه قاتیلماماق ایسته‌یه‌ن دورد اوروپااولکه‌سی ایسوئچ، ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ‌دن اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌دار بیر چوخ ایقتیصادی و حوقوقی تنظیمله‌مه‌یه ایسه قیسمن‌ده اولسا ایشتیراک گوسترمیش‌دیر. بو اولکه‌لردن ایسلاندییا، لیختئن‌شتاین و نوروئچ، اوروپاایقتیصادی اوچون واسیطه‌سی‌له اورتاق بازار قایدالارینا قاتیل‌میش‌دیر. ایسوئچه‌ده بنزر ایکی-طرف‌لی موقاویله‌لر واسیطه‌سی‌له اوروپاایتتیفاقی‌ایله علاقه‌لر قورموش‌دور.[۲۲][۲۳]

آوروپانین سییاسی اولاراق تانین‌میش بئش کیچیک دوولتی اولان آندوررا، لیختئن‌شتاین، موناکو، سان‌مارینو و واتیکان‌ایله ایجرا ائدیلن علاقه‌لرده آورونو اورتاق پول واحیدی اولاراق ایستیفاده و بعضی دیگر ایقتیصادی امکداش‌لیق ایش‌لری ائتمک‌دن عیبارت‌دیر.[۲۳]

جوغرافیا

مونت بلانج، اوروپاایتتیفاقی‌نین ان یوکسک نوقطه‌سی‌دیر.

اوروپاایتتیفاقی‌نین تورپاق‌لاری قیطعه خاریجینه داشان یادا قیطعه خاریجین‌ده اولان بعضی تورپاق‌لار خاریجین‌ده ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین جمعی تورپاق‌لارین‌دان عیبارت‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری، اوروپاقیطعه‌سی‌نین سرحدلری‌ایله برابر دئییل؛ چون‌کی قیطعه‌نین بیر پارچاسی اولمالارینا قارشی، ایسلاندییا، نوروئچ و ایسوئچره کیمی اولکه‌لر بیرلیک ایچین‌ده دئییل. بونون‌لا بیرلیک‌ده، بعضی عوضو اولکه‌لرین‌ده تورپاق‌لاری‌نین بیر حیسسه‌سینی تشکیل ائدن یئرلر، مثلن دانیمارکانین فارئر آدالاری و بیرلش‌میش کرال‌لیغین مانش آدالاری، ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر.

ایتتیفاقین عوضولرینه باغلی، جوغرافی اولاراق اوروپاخاریجین‌ده قالان، قرین‌لند، آروبا و هوللاندییا آنتیل کیمی بیر چوخ بولگه‌ده ایتتیفاقین خاریجین‌ده‌دیر. آزورلار، کانارییا آدالاری، فرانسیز گویاناسی، گواده‌لووپه، مادئیرا، مارتینیقوه، رئونیون، ساینت بارتهئلئمی و ساینت مارتین کیمی جوغرافی اولاراق اوروپاتورپاق‌لاری ایچین‌ده اولمایان بعضی خوصوصی عوضو دوولت توپراق‌لاری‌ایسه بو وضعییت‌لرینه قارشی بیرلیک عوضوو اولاراق گورونورلر.[۲۴][۲۵][۲۶]

۶۹ مین ک.م-لیک ساحیل شریدی (نواری) آ.انین ایقلیمینی تأثیر ائدر (گیریت).

اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولکه‌لرین جمعی ساحه‌سی ۴.۴۲۲.۷۷۳ کوادرات کیلومئترلیک بیر ساحه‌نی توتور. ایتتیفاقین جمعی تورپاق‌لاری، ساحه باخیمین‌دان اله آلیندیغین‌دا ۶ اولکه‌دن سونرا گلیر. ایتتیفاقین سرحدلری ایچین‌ده‌کی ان یوکسک نوقطه، آلپ‌لاردا دنیز سویییه‌سین‌دن ۴۸۰۷ مئترلیک یوسکلیگی‌ایله قرب آوروپانین‌دا ان یوکسک نوقطه‌سی اولان مونت بلانج‌دیر.

کانادادان سونرا دونیانین ان اوزون ساحیلینه صاحیب اولان اوروپاایتتیفاقی ۶۹.۳۴۷ کیلومئتر اوزون‌لوغون‌داکی ساحیل‌لری طرفین‌دن گرک یئرشکیل‌لری، گرک ایقلیم خوصوصییت‌لری، ایسترسه‌ده ایقتیصادی شرط‌لری باخیمین‌دان تأثیرلن‌میش‌دیر. عوضو دوولت‌لر جمع‌ده اییگرمی‌بیر بیرلیک خاریجی اولکه قورو سرحدی پایلاشارلار. جمع‌ده ۱۲.۴۴۱ کیلومئتره چاتان بو اوزون‌لوقویلا اوروپاایتتیفاقی‌نین سرحدلری دونیاداکی ان اوزون بئشینجی سرحد اولما خوصوصییت‌ینی داشیییر.[۲۷][۲۸][۲۹]

دنیزاشیری اولکه تورپاق‌لاری‌دا ایشین ایچینه قاتیلدیغین‌دا اوروپاعومومی اولاراق قوطب ایقلیمین‌دن تروپیک ایقلیمه قدر گئنیش یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان بیر ایقلیم موختلیف‌لیگی یاشار. بو وضعییت‌ده اوروپااوچون عومومی بیر ایقلیم قییمت‌لندیرمه ائتمگی قئیری-مومکون ائدر. اهالی‌نین چوخو یا آرالیق دنیزی ایقلیمی‌نین (جنوبی آوروپا) یا اوقیانوسال ایقلیمین (قربی آوروپا) یادا شیمال ایقلیمینه کئچید ایلک یئر ایقلیمین حاکیم اولدوغو بولگه‌لرده (شیمالی آوروپا) یاشار.[۳۰]

ایداره

اوروپاایتتیفاقی‌نین بوگون‌کو قورولوشو بعضی موقاویله‌لر اساسی اوزرینه قورولودور. بو موقاویله‌لر یئنی علاوه‌لر و وار اولان شرح‌لری یاخشیلاش‌دیرمالار ائدیله‌رک بیر چوخ دفعه رئداکته ائدیلیب.[۳۱] سازیش‌لر، ایتتیفاقین سیاسی مقصدلرینی تعریف‌لر و قانونی گوج‌لری‌له مقصدینه چاتابیلمک اوچون تشکیلات‌لار اینکیشاف ائتدیرر. ائدیلن موقاویله‌لر بیرلیگه عوضو دوولت‌لری و یوردداش‌لاری‌نی دوغرودان تأثیر ائدر و بودا بیرلیک لوغت‌ین‌ده بیرباشا تأثیر تئرمینی تعیین اولونار.[۳۲]

قوناق اوچون اولکه‌لر، عوضولوک شرط‌لرین‌دن بیری اولاراق، میللی محکمه‌لرین‌ده اوروپاایتتیفاقی موقاویله‌لری ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگینه گوره حرکت ائدر. هر هانسی بیر اولکه‌ده اوروپاایتتیفاقی حوقوقون‌دا اولان بیر قانون وار اولان میللی قانون‌وئریجی‌لیک ضیددییت تشکیل ائتسه اوروپاایتتیفاقی قانون‌لاری‌نین تطبیق اولونماسی گوزله‌نیلیر.[۳۳] اوروپاایتتیفاقی نیظام‌نامه‌سی‌نی تطبیق قرارلار میللی محکمه‌لر اوروپاعدالت محکمه‌سی تطبیق‌لری اولاراق آدلاندیریرلار. اوروپاایتتیفاقی، باش‌دا اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاکومیسسییاسی و اوروپاپارلامئنتی اولماق اوزره موختلیف تشکیلات‌لار طرفین‌دن ایداره اولونور.

چوخ واخت اوروپاایتتیفاقی، هر بیرینه سوتون آدی وئریلن وظیفه ساحه‌لرینه بولون‌موش اولاراق تعیین اولونار. اوروپاایتتیفاقی تعلیمات‌لاری بیرینجی سوتونو مئیدانا گتیررکن، ایکینجی سوتون اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستینی اله آلار. اوچونجو سوتون‌دا ایلک اولاراق عدالت و داخیلی ایش‌لر مسأله‌لری موزاکیره آلین‌میش‌سادا آمئستئردام و نیجه آندلاشمالارین‌دا ائدیلن ده‌ییشیک‌لیک و علاوه‌لرله بو سوتونون وظیفه ساحه‌سی حال-حاضیردا یالنیز تهلوکه‌سیزلیک گوج‌لری و عدالت ساحه‌سین‌ده امکداش‌لیغی ایحاطه ائدیر. بو مضمون‌دا ایکینجی و اوچونجو سوتون‌لار دوولت‌لر آراسین‌داکی عملییات‌لار اولاراق تعیین اولونا بیلر؛ چون‌کی کومیسسییا، پارلامئنت و عدالت دیوانی کیمی میللت‌اوستو تشکیلات‌لار بو عملییات‌لاردا یا هئچ رول اوینامازلار یادا مووضوع‌ا چوخ آز داخیل اولارلار. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا ائتدیگی فععالییت‌لرین چوخو بیرینجی سوتون دامی آلتین‌دا حیاتا کئچیریلیر. بو حادیثه‌لر اکثرییت‌له ایقتیصادی مرکزلیک و میللت‌اوستو تشکیلات‌لار بو سوتونون مووضوع‌لارین‌دا داها تأثیرلی‌دیر.[۳۴]

ایجرا قانون‌وئرجی‌لیک قانون‌وئرجی‌لیک موحاکیمه
اوروپاکومیسییاسی اوروپابیرلیگی شوراسی اوروپاپارلامئنتی اوروپاعدالت محکمه‌سی
  • قانون لاییحه‌سی تقدیم ائدیر
  • بودجه‌نی حاضیرلاییر
  • ایجرا نظارتی
  • قانون و داخیلی ایش‌لرینه نیظام‌لار
  • بین‌الخالق موقاویله‌لری ایمضالاییر
  • قانون و داخیلی ایش‌لرینه تصدیق
  • کومیسییا نظارتی
  • اساس حوقوق و آزادلیق‌لارین قورونماسینی تأمین ائدیر

کومیسسییا

اوروپاکومیسسییاسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین ایجرا اورقانی کیمی فونکسییا گورر (عمل ائدر) و قانون‌وئریجی‌لیک تکلیف‌لری حاضیرلایاراق بیرلیک ایچین‌ده بون‌لارین گون‌به‌گون حیاتا کئچیریل‌مه‌سینه نظارت ائدیر. بو تشکیلات یارادیلارکن، تشکیلاتین لیدئرلرین میللی چیخارلار ایستیقامتین‌ده حرکت ائتدیگی اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین عکسینه یالنیز عوضو دوولت‌لر اوچون دئییل، بوتون اوروپادوولت‌لری اوچون چالیشماسی مقصد قویول‌موش‌دور. کومیسسییا بونا علاوه اولاراق اوروپااینتئقراسییاسی‌نین‌دا مرکزی اولاراق گورولر. بو آن ائعتیباری‌ایله موختلیف ساحه‌لرده وظیفه‌لی ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین هر بیرین‌دن گلن بیر کومیسسییا عوضوون‌دن عیبارت‌دیر.

کومیسسییایا سئچیله‌جک بوتون عوضولر و کومیسسییایا باشچی‌لیق ائده‌جک عوضو شورا طرفین‌دن نامیزد گوستریلیر. کومیسسییا صدری‌نین آتانماسی‌نین و آیریجا کومیسسییا کابینئتی‌نین قبولو اوچون پارلامئنتین تصدیق لازیم‌دیر.[۳۵]

پارلامئنت

ائسترازبورق‌داکی آ.ا پارلامئنتی.

اوروپاپارلامئنتی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجیلیک اورقانینین بیر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. پارلامئنتین ۷۳۶ عوضوو، اوروپاایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری طرفین‌دن هر بئش ایل‌دن بیر سئچیلیر. بوتون میللت وکیل‌لری، اوز اولکه‌لرینده میللی دیامئترده تشکیل ائدیلن سئچکی‌لریله ایش باشینا گلمه‌لرینه قارشی، پارلامئنتوداکی کولتوکارین‌دا میللی شخصییت‌لرین‌دن چوخ سییاسی فیکیرلرینه گوره قروپلانیرلار. هر عوضو اولکه ایلک‌دن تعیین اولون‌موش سای‌دا میللت وکیلینی پارلامئنته گوندریر. پارلامئنت و شورا بیرلیک ایچین‌ده‌کی قانون‌وئریجی‌لیک عملییات‌لارینی موشترک بیر شکیل‌ده ایجرا ائدرلر.

بعضی سییاست‌لری اورتاق قرار مئکانیزمینی ایستیفاده ائدرک ایستیقامت‌لندیررلر. بو پروسه‌دور قوووه‌یه گیرمگی گوزله‌ین لیسبون آندلاشماسین‌دا گئنیشله‌دیل‌میش و اورتاق قرار ساحه‌سینه یئنی باشلیق‌لار علاوه اولون‌موش‌دور. پارلامئنت آیریجا، کومیسسییانین و اوروپاایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین آلدیغی قرارلاری ردد ائتمه یادا تنقید حوقوقونادا مالیک‌دیر. پارلامئنت باشچی‌سی عئینی زامان‌دا مجلیس سوزجوسو اولاراق‌دا وظیفه یئرینه یئتیرر و پارلامئنتی بین‌الخالق سویییه‌ده تمثیل ائدیر. باشچی و باشچی کومک‌چی‌لری هر ایکی یاریم ایل‌ده بیر پارلامئنت ایچین‌ده میللت وکیل‌لری طرفین‌دن سئچیلیر.[۳۶]

اوروپاایتتیفاقی شوراسی

اوروپاایتتیفاقی شوراسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک اورقانی‌نین دیگر یاری‌سینی مئیدانا گتیرر. بو شورا هر عوضو اولکه‌دن وکیل‌لری ایلک‌دن تعیین اولون‌موش ساحه‌لره گوره وظیفه‌لره تعیین ائدیل‌دیگی موتشککیل بیر پلاتفورمادیر. شورا بیر چوخ آلت حیسسه‌دن عیبارت‌دیر اولماسینا قارشی تک بیر واحید اولاراق قبول گورر.[۳۷]

قانون‌وئریجی‌لیک ساحه‌سین‌ده‌کی فونکسییالاری‌نین یانین‌دا شورا، آیریجا اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی داخیلین‌ده‌ده ایداره ائتمه وظیفه‌لر آلیر. اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین صدری، باشچی‌لاری شوراسی‌نین خوصوصییت‌لی چوخ‌لوغویله سئچیلیر، باشچی ۲ و ۵ ایل موددت‌له وظیفه ائدر. سس حاققی یوخ‌دور.

اوروپاایتتیفاقی باشچی‌لیغی وظیفه‌سی ایسه ایگیرمی‌یئددی عوضو اولکه‌نین هر بیری‌نین سیرا-سیرا ایشتیراک‌لاری‌ایله آلتی آیلیق دوورلر حالین‌دا چئوریلمه‌لی اولاراق ایجرا ائدیلر. بو موددت بویونجا حاققین‌دا دانیشیلان اولکه‌نین نوماینده‌سی تشکیل ائدیلن ییغینجاق و گوروش‌لرین بیر چوخونا صدرلیک ائدیر.[۳۷] دوور باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائتمک‌ده اولان اولکه عومومییت‌له، بعضی یئنی‌لیک‌لر، ایتتیفاقین گئنیش‌لنمه‌سینی ماراق‌لاندیران مووضوع‌لار یادا دونیانین هر هانسی بیر بولگه‌سی‌ایله داوام ائتدیریلن خاریجی علاقه‌لر کیمی ساحه‌لرده محدود بیر صلاحییت چرچیوه‌سین‌ده حرکت ائدر.

دوولت و حوکومت باشچی‌لاری زیروه‌سی

اوروپاایتتیفاقین‌دا ان یوکسک درجه‌لی سیاسی لیدئرلری بیر آرایا گتیرن تشکیلات، بیر باشچی و هر عوضو اولکه‌دن بیر نوماینده‌نین عیبارت لیدئرلر زیروه‌سی‌دیر. عوضو اولکه‌لر، زیروه‌ه گوندرمک اوزره یا دوولت باشچی‌لارینی (پرئزیدئنت کیمی) یادا حوکومت باشچی‌لارینی (باش‌ناظیر کیمی) سئچرلر. لیدئرلر زیروه‌سی هر ایل ان آز اولماسا دورد زیروه نیظام‌لار و بو زیروه‌لره چئوریلمه‌لی اولاراق اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باشچی‌لیغی وظیفه‌سینی ایجرا ائدن اولکه‌نین نوماینده‌سی صدرلیک ائدیر.[۳۷] اینگیلیسجه‌ده اوروپاشوراسی (European Council) آدی‌ایله خاطیرلانان اوروپازیروه‌سی، اینسان حوقوق‌لاری، تحصیل و مدنییت ساحه‌سین‌ده خیدمت ائدن و بوتون اوروپادوولت‌لرینه آچیق اولان اوروپاشوراسی‌نین شورايي اوروپا(Council of Europe) ایله قاریش‌دیریلمامالی‌دیر.

حوقوقی آکت‌لاری

اوروپاشوراسی آلبانییا ائرمنیستان آذربایجان بوسنییا و هئرزئقووینا کورواسی‌یا گورجوستان مولدووا مونته‌نئگرو مقدونییه روسییا صئربییا اوکراینا اوروپاسربست تیجارت بیرلییی ایسوئچ لیختئن‌شیتاین ایسلاندییا نوروئچ اوروپاگومروک بیرلییی آندوررا تورکیه سان‌مارینو موناکو اوروپابیرلیگی بولقاریستان رومانی‌یا بویوک بریتانییا چئک رئسپوبلیکاسی دانیمارکا ماجاریستان لئتونی‌یا لیتوانی‌یا لهیستان ایسوئچ آورو بولگه‌سی گونئی قیبریس ایرلاندا اوتریش بئلچیکا ائستونی‌یا فینلاندا فرانسا آلمانییا یونانیستان ایتالییا لوکزامبورق مالتا هوللاندیا پورتوقالییا ائسلوواکی‌یا ائسلووئنی‌یا ایسپانییا اوروپاایقتیصادی شئنگئن واتیکان
موختلیف اوروپاتشکیلات‌لاری‌نین بیر-بیری‌ایله علاقه‌دارلیق‌لارینی گوسترن جدول

ائدیلن موقاویله‌لر اوروپاایتتیفاقی قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین اساس ائلئمئنت‌لری اولماسینا قارشی، بیرلیک تشکیلات‌لاری اوچون حاضیرلان‌میش بعضی تنظیم‌لمه‌لرده واردیر. بو قایدالارین اوچ آنا حیسسه‌سی: بيرلیک اساسنامه‌لر و موقررات‌لار، یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر) و قارارلاردیر (تصمیم). بو اوچ بولوم آراسین‌دا رسمی بیر اییئرارکییا یوخ‌دور.

بيرلیک اساسنامه‌لری، قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان ائعتیبارن بیرلیگه عوضو بوتون اولکه‌لرده تطبیق عونصوره‌سی تانین‌مادان درحال قانون حالینا گلن دوزنلم‌لردیر.[۳۸] اوروپاایتتیفاقین‌دا تطبیق اولونان بیرباشا تأثیر تنظیمله‌مه‌سی سببی‌ایله قوووه‌یه گیردیک‌لری آن‌دان باشلایاراق حاققین‌دا دانیشیلان اولکه‌لرده‌کی اونجل قانون‌لاری ائعتیبارسیز ائدرلر.[۳۲]

یونرگه‌لر (دستورالعمل‌لر)، نئجه و هانسی یول‌لارلا چوزوم‌له‌یه‌جک‌لری‌نین تقدیرینی عوضو دوولت‌لره بوراخاراق، اولکه‌لرین موعه‌ییه‌ن بیر زامان حیسسه‌سی ایچری‌سین‌ده موعه‌ییه‌ن بیر نتیجه‌سی الده ائتمه‌سینی طلب ائدیر. بو تقدیرین ایستیفاده ائدیلمه‌سی عومومییت‌له، قانونی تنظیم‌لمه‌لرین دئتال‌لاری میللی حوکومت‌لره بوراخیل‌دیغی زامان اوستون‌لوک وئریلیر.[۳۸] ایلک‌دن قویولان موددت دولان‌دا موقررات‌لار حوکم‌لری بیرباشا تأثیر تطبیقی‌ایله بیرلیک‌ده یئرلی حوکومت‌لرین حوقوقونا گیره بیلر.

قرارلار (تصمیم‌لر) یوخاری‌دا گوستریلن ایکی قانون‌وئریجی‌لیک مودئلینه آلتئرناتیو بیر یول تقدیم ائده بیلر. لیدئرلر ساممیتی یادا اوروپاکومیسسییاسی رسمی قزئت‌ده هر هانسی بیر تاجیر یادا شیرکت کیمی موعه‌ییه‌ن بیر آلیجییا (گیرنده‌یه) ایستیقامت‌لی قرارلاشار. بو قرارلار عومومییت‌له اوروپاایتتیفاقی رقابت حوقوقو ایچین‌ده یادا دوولت کومکی مودیرییت‌لرینه بیلر و اوروپاایتتیفاقی محکمه‌لرین‌ده ایکجه بو علاقه‌دار قرارلارا قارشی چیخا بیلرلر.

اوروپاایتتیفاقی‌نین حوقوقی سیستئمی یوخاری‌داکی قایدالاری ایحاطه ائدن بیر چوخ قانونی یول (روش) مئیدانا گلر. ایتتیفاقین ائتدیگی موقاویله‌لر بوتون قانون‌وئریجی‌لیک اورقان و عملییات‌لاری اوچون اساس تشکیل ائدیر و موختلیف ساحه‌لرده قانون چیخارماق اوچون موختلیف یول‌لار اورتایا قویار.[۳۹]

اوروپاایتتیفاقی‌نین قانون‌وئریجی‌لیک پروسه‌دورلارین بیر اهمییت‌لی خوصوصییتی‌ده عوضو دوولت‌لردن بیری یادا پارلامئنت عوضولرین‌دن چوخ آز قالا هر واخت اوروپاکومیسسییاسی طرفین‌دن تکلیف ائدیله‌بیلر اولماسی‌دیر. دیگر ایکی اهمییت‌لی عونصور ایسه اوروپاپارلامئنتینه حاضیرلانان بیر قانون لاییحه‌سینی وئتو ائده‌بیلمه حاققینی وئرن اورتاق قرار مئکانیزمی و پارلامئنتین بیرلیک لیدئرلرینه مجبوری قوووه‌سی اولمایان تکلیف و تنقیدلر بولونابیلمه‌سی‌دیر. بیر چوخ وضعییت‌ده قانون تاساری‌لاری‌نین (پیش‌نویس) زیروه‌ده تصدیق‌لنمه‌سی لازیم‌دیر.[۴۰]

محکمه‌لر

اوروپاایتتیفاقی‌نین محکمه حیسسه‌سی اوروپاعدالت محکمه‌سی و لیسبون موقاویله‌سی اویغون اولاراق آدی‌نین عومومی محکمه اولاراق ده‌ییش‌دیریلمه‌سی نظرده توتولان اوروپابیرلیک‌لری ایلک درجه محکمه‌سین‌ده مئیدانا گلر. بو ایکی تشکیلات بیرلیک‌ده، ایمضالانان آندلاش‌مالاریله اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو ده‌یه‌رلن‌دیریر و تطبیق ائدیر.[۴۱]

ایلک درجه محکمه‌سی، اوروپاایتتیفاقی‌نین دیگر محکمه‌لرین‌ده ایلک عومومی اولاراق بیرباشا فردلر یادا شیرکت‌لر طرفین‌دن آچیلان ایددیعالارا باخار. اوروپاعدالت محکمه‌سی ایسه عوضو اولکه‌لریله یادا اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لاری‌ایله علاقه‌دار داوالارلا و عوضو اولکه محکمه‌لری‌نین بیر اوست تشکیلاتا سووق ائتدیگی اویوشمازلیک‌لارلا مشغول اولار.[۴۲] ایلک درجه محکمه‌لرین‌ده آلینان قرارلار اوچون بعضی قانون‌لار ایستیقامتین‌ده عدالت محکمه‌سینه موراجیعت ائدیله‌بیلر و شیکایت ایسته‌نیله‌بیلیر.[۴۳]

عوضو دوولت‌لرین یئرلی محکمه‌لری، اوروپاایتتیفاقی حوقوقونون اساس ایجراچی‌سی اولاراق بیرلیک ایچین‌ده اهمییت‌لی بیر رول اوینایارلار. ائدیلن موقاویله‌لر ایشیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی و میللی محکمه‌لر آراسین‌دا بیر ایش‌ایتتیفاقی علاقه‌سی یاتار. یئرلی محکمه‌لر داخیلی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقی حوقوقونو تطبیق ائده و بیر قانونون شرح اولونماسی مووضوع‌سون‌دا شرحه احتییاج ائشیتسه‌لر عدالت دیوانین‌دان بیر اوندوروشما تاریخی ایسته‌یه بیلرلر.

سییاست

اوروپاکومیسسیاسی باش‌چی‌سی ژوسئ مانوال بارروسو

اوروپاایتتیفاقی‌نین ان چوخ ماراقلاندیغی ایکی مؤوضوع اوروپااینتئقراسیاسی و اوروپاایتتیفاقی‌نین گئنیشلنمه‌سی موددتی‌دیر. بیرلیگه یئنی اؤلکه‌لرین قاتیلماسی فاکتی بیرلیک ایچینده و عوضو اؤلکه‌لرده چوخ تئز شکیلده سیاسی وساییت وضعییتینه گلمیش‌دیر. بو پروسئسین دستک‌چی‌لری یئنی عوضو ایشتیراک، بیرلییه داخیل اولان اؤلکه‌لرده دئموکراتیانین اینکیشافینا ایشتیراک ائتدیگینی مودافیعه یانیندا بؤیومه‌نین ایقتیصادییاتا تؤحفه‌لرینی ده اله آلارلار. بؤیومه تقابول‌لری‌سه اوروپاایتتیفاقی‌نین سیاسی و / و یا مدنی باخیم‌دان حیمایت ائدن داها کنار سرحدلره چاتماسی‌نین بیرلیگه ضرر وئره‌جه‌یین‌دن قایغی دویورلار. 2004-جو ایل‌ده بیرلیگه اون یئنی اؤلکه‌نین قاتیلماسین‌دان بو یانا، اوروپاجمعیتی‌نین و بونون‌لا مورتبیط اولاراق پارتیا گؤروش‌لری‌نین ایسه بو مؤوضوع‌ا یاناشمالاری داها بی‌طرف اولموش‌دور. بو مؤوضوع‌دا ان بؤیوک قئید-شرط‌لر تورکیه‌نین بیرلیگه داخیل اولماسی مؤوضوع‌سوندادیر. [۴۴][۴۵][۴۶]

اینتئقراسیا، اوروپاایتتیفاقی‌نین اهمیت وئردیگی لاکین زامان زامان میللی دوشونجه‌لرین اوروپاایتتیفاقینینکی‌لرله ضیدییت تشکیل ائتدیگی بیر باشقا سیاسی مؤوضوع‌دور. عوضو و نامیزد اؤلکه‌لر آراسین‌داکی اویغونلاشماسی آرتیرماق مقصدی گودن اینتئقراسیا پروسئسی، اوروپاایتتیفاقی‌نین فونکسیالارین‌دان شوبهه ائشیدن کس‌لری، میللی منلیک‌لرینی ایتیرمه مؤوضوع‌سوندا قایغی‌لاندیرماق‌دادیر. [۴۷] 2004-جو ایل‌ده اورتاق بیر اوروپاایتتیفاقی کونستیتوسیاسی یاراتماق تکلیف‌لری عوضو دؤولت باش‌چی‌لاری آراسیندا قبول ائدیلمیش، آنجاق باشلانغیج اولاراق عوضو ایکی اؤلکه‌ده ائدیلن رئفراندوم‌لار نتیجه‌سینده رد ائدیلینجه هئچ بیر زامان قووه‌یه گیرمه‌میش‌دیر. اوکتیابر 2007-جی ایل‌ده سون فورماسی وئریلن و عوضو اؤلکه‌لرده رئفراندوما تقدیم ائدیلن لیسبون آندلاشماسی، قووه‌یه مینمه‌میش اولان بو کونستیتوسیا لاییحه‌سینی ایچین‌دکی بیر چوخ شرحی ایحاطه ائدر آنجاق کونستیتوسیا باغلایی‌جیلیک‌دن محروم‌دور.

لیسبون سازیشی‌نین 2009-جو ایل ایچینده بوتون عوضو اؤلکه‌لرده قبول ائدیلمه‌سین‌دن سونرا، یاخین گله‌جکده رسمی اولاراق قووه‌یه گیرمه‌سی گؤزله‌نیلیر. اگر عوضو اؤلکه‌لر ایچینده تصدیق‌لنسه شورانین سس وئرمه اصول‌لارینا ده‌ییشیک‌لیک گتیره‌جک و اکثرییت سس وئرمه‌سی سیستئمینه گئچیله‌جک‌دیر. موقاویله آیریجا اوروپاایتتیفاقی‌نین اوچ سوتون سیستئمینی ده لغو ائتمه‌یه نظرده توتماقدادیر. تصویب‌ائتمكله بیرلیک‌ده، بیر چوخ خاریجی سیاست مؤوضوع‌سو دا بیرلیک ایچینده میللت‌اوستو تشکیلات‌لارا تابیع اولاجاق. [۴۸][۱۸]

عدالت، آزادلیق و تهلوکه‌سیزلیک

شئنگئن آندلاشماسی، چوخلو عوضولر آراسیندا شرط‌سیز سفر آزادلیغی تامین ائدیر. (آلمانیا-اوتریش سرحدی)

اوروپاایتتیفاقی‌نین داخیلی ایش‌لر و عدالت ساحه‌سینده صاحب اولدوغو صلاحییت‌لرین بؤیوک حیسسه‌سی 1985-جی ایل‌ده اون عوضو دؤولتین آلتی‌سی‌نین آراسیندا سرحد ایداره‌لری‌نین یاواش-یاواش آزالدیلماسینی نظرده توتان شئنگئن سازیشین‌دن گلمک‌ده‌دیر. شئنگئن سازیشی تطبیق اوچون ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آزالدیلمیش سرحد ایداره‌لری‌نین تأثیرلری‌نین قارشیلانماسی، سیغیناجاق پروبلئم‌لری، چؤل‌دن کؤچ و جینایت حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاری ائحتیوا ائدن تدبیرلر آلمیش‌لار.[۴۹] ماستریخت آندلاشماسی، شئنگئن دونیاسینی اوروپاایتتیفاقینه کؤچورموش‌دور. (اؤزگون موقاویله‌نین IV. مادده‌سی) [۵۰]

ماستریخت سازیشی اوروپاایتتیفاقینه موقاویله حوقوقو و عائیله حوقوقو کیمی مؤوضوع‌لاردا اورتاق وطنداش قایدالار یوکله‌یه‌رک وطنداش‌لارین حرکت آزادلیغینی آسان‌لاشدیرمیش‌دیر.[۵۰] ماستریخت موقاویله‌سی آیریجا بیرلیگه عوضو اؤلکه‌لرین وطنداش‌لارینا موكممیل اولاراق بیر ده اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لیغی شخصیتی وئرمیش‌دیر.[۵۱]

بو آندلاشمالاری یاخشی‌لاش‌دیرماق اوچون توپ‌لانان آمئستئردام موقاویله‌سی ایسه بیر آزادلیق، تهلوکه‌سیزلیک و عدالت اوچون یاراداراق اوروپاایتتیفاقینه یئنی هدف‌لر یوکلمیش‌دیر.[۵۲] آندلاشما آیریجا عدالت و داخیلی ایش‌لر ساحه‌سینده قانون چیخارتماغی داها آسان حالا گتیررکن، عوضو اؤلکه‌لرسه بو قانون تاساری‌لارینی (پیش‌نویس) وئتو ائتمه‌سینی داها گوج حالا گتیردی. اوروپاپارلامئنتی‌نین صلاحییت‌لری بعضی مؤوضوع‌لاردا عوضو دؤولت‌لرین اورتاق قرارا چاتماسی شرطینه باغ‌لاناراق داها دا آرتیریلدی. سون قانون‌وئریجی‌لیک اوروپاحبس امری مؤوضوع‌سونو [۵۳] و عائیله حوقوقو یؤنرگه‌لرینی ده ایحاطه ائدیر.[۵۴]

اوروپاایتتیفاقی، عدالت و داخیلی ایش‌لر مؤوضوع‌سون‌داکی حرکت‌لرینی بیر نیظاما قویماق مقصدی‌له بعضی تشکیلات‌لار مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بون‌لاردان، ائوروپول (Europol اوروپاپولیس ایداره‌سی) پولیس گوج‌لری آراسیندا ایش ایتتیفاقینی،[۵۵] ائوروجاست (Eurojust)، جینایت حقوقو ساحه‌سینده محکمه امکداش‌لیغی[۵۶] فرونتئكس (Frontex) ایسه سرحد ایداره‌لری اثناسیندا صلاحییت‌لی‌لر آراسیندا امکداش‌لیغی نظرده توتور.[۵۷] اوروپاایتتیفاقی آیریجا شئنگئن معلومات سیستئمی واسطه‌سیله پولیس و کؤچکون دفترلری اوچون اورتاق بیر وئریلن‌لر بازاسی تقدیم ائدیر.[۶]

اساس حوقوق‌لار

اوروپاایتتیفاقی اینسان حوقوق‌لاری‌نین قورونماسی مؤوضوع‌سوندا تأثیرلی بیر وظیفه بوینونا گؤتورموش‌دور. جینس و عیرق آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی آندلاشمالاریندا و قرارلاریندا نشر قاداغان کؤک‌لو بیر کئچمیشسه مالیک‌دیر.[۵۸] آمئستئردام آندلاشماسی دا، عیرق، دین، فیزیکی مانیعه و جینسیت باخیمین‌دان اینسان‌لارا آیری-سئچکی‌لیک ائدیلمه‌سینی قاداغان ائده‌رک بو قرارلاری بوتونله‌میش‌دیر.[۵۹] بو صلاحییت‌لری ایستیفاده ائده‌رک اوروپاایتتیفاقی، قانون‌وئریجیلیگینده ایش یئرینده جینسیت آیری-سئچکی‌لیگی، عیرقی آیری-سئچکی‌لیک و یاش آیری-سئچکی‌لیک‌چی‌لیگینه قارشی تدبیرلر ائتمه یولونا گئتمیش‌دیر.[۵۹] اوروپاایتتیفاقینه عوضو بوتون اؤلکه‌لر هانسی جینایته قارشی اولورسا اولسون اعدام جزاسینی قالدیرمیش‌دیر و بونون بوتون دونیادا قالدیریلماسینی تامین ائتمک مقصدی ایله ائدیلن ایش‌لره دستک وئریر.[۶۰]

1950-جی ایل‌ده چیخاردیلان اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین ایمضالامیش اولماق اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولا بیلمک اوچون تمل شرط‌لردن بیری‌دیر آنجاق بو آندلاشما اوروپاایتتیفاقی تشکیلات‌لارینی ایحاطه ائتمیر. اوروپاایتتیفاقی بیر آندلاشما یا دا توزوک (اساسنامه) ده‌ییشیک‌لیگی اولمادان بو موقاویله‌نین آلتینا ایمضا قویامادیغین‌دان، اؤزو اوروپاایتتیفاقی اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی (منشورو) آدی آلتیندا بیر توزوک مئیدانا گتیرمیش‌دیر. بو بیلدیریش یالنیز اینسان حوقوق‌لاری حاقیندا کونوئنسیانین مادده‌لری ایحاطه ائتمک‌له قالماز، آیریجا اؤز آندلاشمالاریندا اوول‌دن قبول ائتدیگی حؤکم‌لرله بیرلشمیش میللت‌لر تشکیلاتی‌نین قرارلارینی‌دا ایحاطه ائدیر. بو حؤکم و قرارلار ایقتیصادی و سیاسی حوقوق‌لاردان، یاخشی ایداره‌ائتمه و تمیز یاشاییش محیطِ حاق (حق محیط کیمی اوچونجو قورشاق حوقوق‌لارا قدر گئنیش بیر یئلپییه (محدوده‌یه) یاییلان ایجتماعی حوقوق‌لاری ائحتیوا ائدر. اساس حوقوق‌لار بیلدیرگه‌سی، 2000-جی ایلده نشر اولونماسینا قارشی هله قانونی بیر مجبوری قووه‌سی یوخ‌دور. اصلاحات موقاویله‌سی اولاراق خاطیرلانان لیسبون آندلاشماسی اویغون اولاراق بو بیلدیریش اوروپاایتتیفاقی اوچون باغلاییجی وضعییته گله‌جک و اوروپاایتتیفاقی، اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین داخیل اولا بیله‌جک. بئله‌جه بیرلیک، بو آن اؤزون‌دن تامامی‌له موستقیل اولان و آوروپادا اینسان حوقوق‌لاری مؤوضوع‌سوندا ان موکممل تشکیلات اولان اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرارلارینا تابیع اولاجاق و بو محکمه ایتتیفاقین مؤوجود بوتون عدالت واحیدلرین‌دن یوکسک وضعیته کئچه‌جک.[۶۱]

آنجاق اوروپاایتتیفاقی، بونا قاتیلمادان بئله عدالت دیوانی و اوروپااینسان حاق‌لاری محکمه‌سی قرار و توزوک‌لری‌نین بیربیرلری‌نین‌کی‌له چئلیشمه‌مه‌سینه (اساسنامه تضادلاری‌نا) اهمییت وئرر. بو سبب‌له، عدالت دیوانی‌نین اوروپااینسان حوقوق‌لاری کونوئنسیاسی‌نین اون‌سوز دا قانون‌وئریجی‌لیگی‌نین بیر حیسسه‌سی کیمی تطبیق اولدوغو دئییله بیلر.[۶۲]

خاریجی علاقه‌لر

خاویئر سولانا، اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لرین‌ده ان صلاحیییت‌لی آددیر.

اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی علاقه‌لری بویوک اولچوده اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایشیغین‌دا آپاریلیر. بین‌الخالق تیجارت دانیشیق‌لارین‌دا ایش‌ایتتیفاقی اساسی اورتاق بیر تیجارت سییاستی چرچیوه‌سین‌ده ایتتیفاقین کومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق تمل‌لری‌نین آتیل‌دیغی ۱۹۵۷-جی ایل‌ده اساس‌لانیر.[۶۳] اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسی‌نین ایسه تمل‌لری ۱۹۷۰-جی ایل‌ده یارادیلان اوروپاسیاسی ایش‌ایتتیفاقی قرارلارین‌دا آتیل‌میش‌دیر.[۶۴]

اوروپاسیاسی ایش ایتتیفاقی مئیدانا گلمه‌سی عوضو اولکه‌لر آراسین‌دا اورتاق خاریجی سییاست اینکیشاف ائت‌دیریلمه‌سی اوچون قورولموش قئیری-رسمی بیر واحید اولموش‌دور. اوروپاتک سندی طرفین‌دن اوروپاایتتیفاقینه تقدیم ائدیل‌میش و درحال آردین‌دان مااستریخت آندلاشماسین‌دا آدی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی اولاراق دییش‌دیریل‌میش‌دیر.[۶۴]

مااستریخت سازیشی اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک پولیتیکاسینا هم اوروپاایتتیفاقی‌نین اوز ماراق ساحه‌لرینی، هم‌ده بین‌الخالق ایتتیفاقین ماراق‌لارینی حیمایه‌سی مقصدینی یوک‌لر. بو مقصد، بین‌الخالق امک‌داش‌لیغی دستکله‌مک، اینسان حوقوق‌لارینا حورمت ائتمک و بونلاری اینکیشاف ائت‌دیرمک، دئموکراتییا و حوقوقون اوستون‌لوگون‌دن گوزشت وئرمه‌مک کیمی پرینسیپ‌لری ایحاطه ائدیر.[۶۵]

آمئستئردام آندلاشماسین‌دا، اوروپاایتتیفاقی‌نین خاریجی سییاست‌لرینی ایجرا ائدیلمه‌سی اوچون بو آن خاویئر سولانا طرفین‌دن ایجرا ائدیلن بیر باش‌چیلیق وظیفه‌سی یارادیل‌میش‌دیر.[۶۶] بو یوکسک نوماینده، مووجود اوروپاایتتیفاقی شوراسی‌نین باش‌چیلیغی وظیفه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده، اوروپاایتتیفاقی آدینا خاریجی سییاست باغلی مووضوع‌لاردا بیل‌دیریش وئره بیلر و ایکی عوضو اولکه آراسین‌دا مئیدانا گله بیله‌جک هر هانسی بیر نامعلوم سییاسی وضعییتی آچیق‌لیغا قووش‌دورابیلیر. اورتاق خاریجی سییاستین قبول ائدیلمه‌سی و موعه‌ییه‌ن بیر آچي‌دان ایزله‌نیله بیلمه‌سی اوچون ایگیرمی‌یئددی عوضوون‌ده گوروش ایتتیفاقینه چاتیب، تصدیق وئرمه‌سی لازیم‌دیر. اورتاق خاریجی سییاست اوصولون‌دا، یئک‌دیل چاتما ضروریلیگی، عیراق دویوشو مووضوع‌سونون موزاکیره ائدیل‌دیگی دانیشیق‌لاردا اولدوغو کیمی زامان-زامان آنلاشیلمازلیق‌لارا سبب اولماق‌دادیر.[۶۷]

آلمانییا، هئیلیگئندامم‌دا تشکیل ائدیلن ۳۳ونجو گ۸ زیروه‌سی .ایشتیراکچی‌لاری

اوروپاایتتیفاقی‌نین بین‌الخالق تأثیری، خاریجی سییاستی‌نین یانین‌دا گئنیش‌لمه موددتی‌دیر سایه‌سین‌ده‌ده حیس ائدیل‌مک‌ده‌دیر. اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولمانین گتیردیگی گورونورده‌کی فایدالار، سییاسی یادا ایقتیصادی مووضوع‌لاردا اوروپاایتتیفاقینه ایشتیراک شرطی اولان مئعیارلاری یئرینه یئتیرمک ایسته‌یه‌ن اولکه‌لر اوچون ائعتینا ائتدیریجی بیر فاکتور اولماق‌دادیر. بو شرط‌لر آیری‌جا شرقی آوروپانین کوهنه کومونیست حوکومت‌لری‌نین تأثیرلرینین قالدیریلماسین‌دا اهمیییت‌لی رول اوینایار.[۴۵]

ایتتیفاقین خاریجی اولکه‌لرین داخیلی ایش‌لرینه بئله بیر تأثیره صاحیب اولونماسی «یومشاق گوج» اولاراق تعیین اولونماق‌دادیر.[۶۸] فینلاندییا باش ناظیری، فینلاندییانین آرتیق حقیقتن طرفی بیر دوولت اولماماسی سببی‌نین اوروپاایتتیفاقی خاریجی سییاستی اولدوغونو وورغولامیش‌دیر. بو گوروشون دیگر بیرلیک عوضوو اولکه باشکان‌لارین‌جادا (ناظیر/وزیر) پایلاشیلیب پای‌لاشیلمادیغی بیلینمک‌ده‌دیر.[۶۹]

اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی باشچی‌سی‌نین یانین‌دا، اوروپاکومیسسییاسی‌دا بین‌الخالق سویییه‌ده دانیشیق‌لارا اوز نوماینده‌سی گوندریر. بیرلش‌میش میللت‌لر ایچین‌ده اوروپاایتتیفاقی یاردیم مووضوع‌لاردا ائتدیگی بویوک توحفه‌لره گوره بویوک اهمیییت قازان‌میش‌دیر. (آلت باشلیق‌لارا باخ)[۷۰]

گ۸ (G8) زیروه‌لرین‌ده، اوروپاایتتیفاقی عوضولوک حوقوق‌لارینا مالیک‌دیر و ییغینجاق‌لاری ایداره ائتمک، توپلانت‌لارا ائو صاحیب‌لیگی ائتمک کیمی وظیفه‌لرین یانین‌دا، ییغینجاق‌لاردا اوروپاکومیسسییاسی باشچی‌سی و دوور باشچی‌سی اولکه نوماینده‌سی طرفین‌دن‌ده تمثیل ائدیلیر.[۷۱] ایتتیفاقین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون‌ده تمثیل ائدیل‌دیگی دونیا تیجارت تشکیلاتینا، اوروپاایتتیفاقی‌ده رسمی اولاراق اوروپاکومیسسییاسی‌نین خاریجی تیجارتین مسئول عوضوو طرفین‌دن تمثیل ائدیلیر.

اینسانی کومک

اوروپاایتتیفاقی و عوضولری جمع‌ده دونیاداکی ان بویوک خاریجی کومکی ائدرلر.

اوروپاایتتیفاقی اینسانی کومک بوروسویادا قیساجا ECHO ، اوروپاایتتیفاقین‌دن اینکیشاف ائتمک‌ده اولان اولکه‌لره اینسانی کومک تأمین ائدر. ۲۰۰۶-جی ایل‌ده بورونون بودجه‌سی ۶۷۱ میلیون آورویا چاتمیش و بونون ۴۸ فایزلیک حیسسه‌سی آکپ (AKP) اولکه‌لری اولاراق‌دا خاطیرلانان آفریقا، کاراییب و ساکیت اوکئان اولکه‌لرین‌ده گئت‌میش‌دیر.[۷۲] اوروپاایتتیفاقی‌نین اوزونون و عوضو اولکه‌لری‌نین ائتدیگی کومک‌لر توپلاندیغین‌دا، اوروپاایتتیفاقی دونیاداکی ان بویوک باغیشچی وضعیییتینه گلیر.[۷۳]

اوروپاایتتیفاقی‌نین اینسانی کومک‌لری کئچ‌میش‌ده، بو یاردیم‌لارین قئیری-کافی، مقصدین‌دن ساپمیش و داها چوخ ایتتیفاقین ایقتیصادی ماراق‌لارینا خیدمت ائتمک‌ده اولدوغو کیمی سبب‌لرله تئز-تئز کیمی سئقمئنت‌لرین تنقیدلرینه مووضوع اولموش‌دور.[۷۴] بونا علاوه اولاراق، بعضی ایداره‌لر اوروپادوولت‌لری‌نین کومک اوچون خرج‌لدیگی پول میقداری‌نین، بورج یونگول‌لتمه‌لری‌نین، خاریجی طلبه و سیغیناجاق آختاران شخص‌لر خرج‌لری‌نین‌ده داخیل ائدیلرک یوکسک گوستریل‌دیگینی ایره‌لی سورموش‌لر.[۷۵]

بو خرج‌لر چیخاریلیب، ساده‌لش‌دیریل‌میش رقم‌لر ایشیغین‌دا اوروپاایتتیفاقی ۲۰۰۶-جی ایل‌ده چاتماق ایسته‌دیگی کومک هدفینی گرچکلشدیرمه‌میش‌دیر. ۲۰۰۵-جی ایل‌ده ایسه اوروپاایتتیفاقی‌نین کومک مبلغی قئیری صافی میللی حاصیلاسی‌نین ۳۴ فاییز اولموش و بو رقم‌لری‌له آمئریکا بیرلش‌میش شیتات‌لاری و یاپونییانین اونونه کئچیل‌میش‌دیر.[۷۶] اوروپاکومیسسییاسی‌نین اینسانی یاردیم مسئول باشچی‌سی اولان لویس میشئل بو یاردیم‌لارین داها سورعت‌لی، داها تأثیرلی و اینسانی پرینسیپ‌لره داها اویغون شکیل‌ده ائدیلمه‌سی‌نین واجیب‌لیغینی وورغولامیش‌دیر.[۷۳]

حرب و مودافیعه

اوروپاایتتیفاقی‌نین عوضولری اوز اولکه تورپاق‌لاری‌نین قورولماسی اوزلری مسئول‌دور. اوروپاایتتیفاقی‌نین ایگیرمی‌یئددی عوضوونون ایگیرمی‌بیری ناتو عوضوودور. قربی اوروپاایتتیفاقی، اوروپاایتتیفاقینه باغلی بیر تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه واحیدی‌دیر. اوروپاایتتیفاقی‌ایله قرب اوروپاایتتیفاقی علاقه‌لری، ۱۹۹۲-جی ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی‌نین قارشی طرفه یوکله‌دیگی و پئتئرسبئرگ وظیفه‌لری اولاراق‌دا بیلینن شرط‌لرله تعیین اولون‌موش‌دور. بونلار آراسین‌دا بوحران رهبرلیگی و صولح گوجو عسگرلیگی کیمی اینسانی کومک وظیفه‌لری‌ده وار. بو وظیفه‌لر، داها سونرا آمئستئردام موقاویله‌سی‌ایله قربی اوروپاایتتیفاقین‌دن اوروپاایتتیفاقینه کئچمیش‌دیر. بونون طلب ائتدیگی مسئولییت‌لر اورتاق خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی‌ایله آوروپادا تهلوکه‌سیزلیک و مودافیعه پولیتیکاسی‌نین بیر حیسسه‌سی کیمی تطبیق اولونماغا باشلان‌میش‌دیر. قرب اوروپاایتتیفاقی‌نین اساس عونصورلاری اوروپاایتتیفاقی سییاستینه علاوه اولونموش و قربی اوروپاایتتیفاقی باشچی‌سی، خاریجی ایش‌لر و تهلوکه‌سیزلیک سییاستی‌نین یوکسک نوماینده‌سی مووقئع‌سینه گتیریلمیش‌دیر.[۷۷][۷۸]

۱۹۹۹ کوزووو موحاریبه‌سین‌دن سونرا، لیدئرلر ساممیتین‌ده ایتتیفاقین، بین‌الخالق بوحران و بوحرانلاردان ناتونون حرکت‌لرینه قورخو دوشمه‌دن، اهمیییت‌لی عسگری قوووت‌لرجه دستکله‌نیله‌جک، نه واخت و هانسی شراییط‌ده ایستیفاده ایتتیفاقین قرار وئره‌جگی آوتونوم بیر تهلوکه‌سیزلیک واحیدینه صاحیب اولماسی گرگی مووضوع‌سون‌دا گوروش ایتتیفاقینه گلمیش‌لر. بو سبب‌له، باش‌دا هئلسینکی زیروه قرارلاری اولماق اوزره اوروپاایتتیفاقی‌نین حربی ساحه‌ده یئترلیگینی آرتیرماق اوچون بیر چوخ آددیم آتیل‌میش‌دیر. بویوک موباحیثه‌لردن سونرا، هر بیری آن اولماسا ۱.۵۰۰ شخصیت واحیدلردن عیبارت اولان اوروپاایتتیفاقی دویوش قروپ‌لاری‌نین قورولماسینی نظرده توتان قرار بو مووضوع‌دا آتیل‌میش ان کونکرئت آددیم اولموش‌دور.[۷۹] اوروپاایتتیفاقی حربی واحیدلری، آفریقادان کوهنه یوقوسلاوییا و اورتاشرقه قدر بیر چوخ بولگه‌ده صولح گوجو خیدمتینه قاتیل‌میش‌لار.[۸۰] اوروپاایتتیفاقی فعالیییت‌لری، اوروپاایتتیفاقی حربی قوللوق‌چولارین، اوروپاایتتیفاقی پئیک مرکزی و اوروپامودافیعه اگئنتلیگی کیمی تشکیلات‌لار طرفین‌دن دستکله‌نیر.[۸۱]

ایقتیصادی سیاست

دونیانین ان بؤیوک 500 شیرکتین‌دن 163ونون عومومی مرکزلری آ.ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا،فینلاندیا)

دونیانین ان بؤیوک 500 شیرکتین‌دن 163ونون عومومی مرکزلری آ.ا(EU) اؤلکه‌لری ایچری‌سینده‌دیر. (نوکیا، فینلاندیا)

قورولوشون‌دان بو یانا، اوروپاایتتیفاقی بوتون عوضولری آراسیندا ایقتیصادی بیر اورتاق بازار اینکیشاف ائتدیرمیش‌دیر. 2009-جی ایل اعتباری‌له، آورو (یورو) ساحه‌سی دئییلن بؤلگه ایچینده ایتتیفاقین اون آلتی عوضوو آورو آدلی اورتاق پول واحیدی ایستیفاده ائتمک‌ده‌دیر. [۸۲][۸۳] تک بیر ایقتیصادییات اولاراق دوشونولدوگونده اوروپاایتتیفاقی، 16.8 تریلیون دوللارلیق عومومی داخیلی حاصیلی‌نن دونیا جمعی‌نین% 31 لیک حیسسه‌سینی مئیدانا گتیرر. [۳] بو اوروپاایتتیفاقینی دونیانین نومینال عومومی داخیلی محصول اثناسیندا بیرینجی، گ.ی.س‌ی.ه (GYSİH) (تولید ناخالص ملی) اساس‌لی ساتیش گوجو جوتو سیراسی (برابری قدرت خرید) ایچینده ده ایکینجی بؤیوک تیجارت بولوکودور. اوروپاایتتیفاقی آیریجا، دونیاداکی ان بؤیوک ایخراجات‌چی (صادركننده) مئیدانا گلمه [۸۴] ایکینجی ان بؤیوک ایدخالات‌چی (واردكننده)، [۸۵] و هیندوستان ایله چین خالق رئسپوبلیکاسی کیمی اؤلکه‌لرین ان بؤیوک تیجارت اورتاغی‌دیر. [۸۶][۸۷][۸۸] گلیرلرینی گؤره اؤلچولن دونیانین ان بؤیوک 500 تشکیلاتین‌دان 163-ونون عومومی مرکزلری اوروپاایتتیفاقی سرحدلری ایچینده ایشتیراک ائتمک‌ده‌دیر. [۸۹] مای 2007 اعتباری‌له اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایش‌سیزلیک نیسبتی% 7 اولاراق اؤلچولورکن [۹۰] اینوئستیسیالار عومومی داخیلی محصول% 21.4 'و، اینفلیاسیا (تورم) نیسبتی% 2.2 و ایجتماعی سئقمئنتی آچیغی (كسری بودجه بخش عمومی)% - 0.9 اولاراق تعیین اولونموش‌دور. [۹۱]

اورتاق بازار

روما موقاویله‌سی بیرلیک‌ده ایلک اولاراق اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی قورولدو. بو آندلاشما ایشتیراک‌چی اؤلکه‌لر آراسیندا گؤمروک ایتتیفاقی‌نین قورولماغی‌لا باشلایاراق، اورتاق بازار تطبیقی‌نین اینکیشاف ائتدیریلمه‌سی‌نین آنا خطط‌لرینی چکدی. بو بیرلیک اوروپاایتتیفاقی آدی‌یلا خاطیرلانماغا باشلاندی و بو گون هله اوروپاایتتیفاقی آدی آلتیندا ایشله‌یه‌ن بیر تشکیلات اولاراق اورتاق بازار تطبیقی‌نین تشکیل ائدیلمه‌سی مؤوضوع‌سوندا وظیفه گؤتوردو. اوروپاایتتیفاقی‌نین بیر باشقا مقصدی ده عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اینسان، اشیا، خیدمت و سرمایه دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) آزادلیق‌لارینی ضمانت آلتینا آلماق‌دیر. [۸۳]

اشیانین سربست دؤورانی پرینسیپی، هر جور مالین بوتون بیرلیک اؤلکه‌لری آراسیندا هر هانسی بیر مانیعه‌ایله قارشیلاشمادان آسان‌لیق‌لا دولاشابیلمه‌سینی ضمانت آلتینا آلار. بو دؤوران (دولاشیم-جریان) آزادلیغینین هم داخیلی، هم‌ده خاریجی اؤلچوسو واردیر. بیرلیک ایچینده مال‌لار، اؤلکه‌لرآراسی گؤمروک عملیات‌لارینا اوغرامادان، ایدخال (واردات) محدودلاشدیرماسی گؤرمه‌دن، آیری-سئچکی‌لیک گودن وئرگی و تدبیرلر اولمادان دولاشابیلمه‌لی‌دیر. بیرلیک خاریجی اولاراق ایسه، بیرلیگه عوضو اولمایان اؤلکه‌لردن آلینان مال‌لار اورتاق گؤمروک تعریفه اؤدنیشینه اؤده‌دیک‌دن سونرا یئنه بیرلیک ایچینده سربست گزه بیلرلر.

آ.ا(EU) ده اورتاسیندا ده‌ییشه بیلن میللی سیموول اولان اورتاق بیر پاسپورت حاضیرلامیش‌دیر.[۹۲]

کاپیتالین سربست دؤورانی پرینسیپی، داشینماز املاکین آلیم-ساتیمی، اؤلکه‌لرآراسی حیسسه پایلاشیم‌لاری کیمی سرمایه‌لره ایمکان تامین ائتمک مقصدی‌له یارادیلمیش‌دیر. [۹۳] اورتاق ایقتیصادییات و پول واحیدی تطبیقینه گئچیله‌نه قدر سرمایه اینکیشافی عملیات‌لاری اولدوقجا یاواش اولموش‌دور.

اینسان‌لارین سربست دؤورانی (دولاشیمی-جریانی) پرینسیپی، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین دیگر عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا اوتورماق، چالیشماق، اوخوماق، گزمک یا دا تقاودچو اولا بیلمک (امكلی اولا بیلمك-بازنشست اولابیلمك) اوچون سربست سفر ائده بیلمه‌سینه ایمکان تامین ائدر. بو قانونون اینکیشاف ائتدیریله بیلمه‌سی اوچون بیر چوخ فورمال آزالدیلماسی و دیگر اؤلکه‌لردن گلن اینسان‌لارین پئشه اهلییت‌لری‌نین (ایش صلاحییت‌لری-گواهینامه‌های شغلی) تانینماسی لازیم ایدی.[۹۴] کؤهنه‌دن، ایقتیصادی اولاراق داها تأثیرلی اولان اؤلکه‌لره، اولمایان‌لاردان داها چوخ آزادلیق تانینمیش‌دیر. ایقتیصادی باخیم‌دان داها آز تأثیرلی اولان‌لارا دا حاق‌لار تانینماسی ایلک اولاراق 1999-جو ایل‌ده اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لیغی آنلاییشی‌نین اورتایا آتیلماسی‌یلا اولموش‌دور. اینسان‌لارین سربست دؤورانی‌نین اؤلچوسونون آرتدیریلماسی‌نین یاناشی، بو قانون بیرلیک وطنداش‌لارینا کیمی اجتماعی و سیاسی حوقوق‌لاردا وئریر.

خیدمت‌لرین (خدمات) و شیرکت‌لرین سربست دؤورانی پرینسیپی اؤز ایشینی ایجرا ائدن کس‌لرین عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا وطنداش‌لارا کئچیجی یا دا داوام‌لی خیدمت تقدیم ائتمک مقصدی‌ایله هر هانسی بیر مانیعه‌یه توخونماق‌سیزین حرکت ائده بیلمه‌سینی نظرده توتور. بو خیدمت‌لر، اوروپاایتتیفاقی عومومی داخیلی حاصیلی‌نین 60%-دان % 70 یارادیر. بازارین بو ساحه‌سینی داها دا آزادلاش‌دیرماق مقصد قویان خیدمت‌لر و بازار اونرگه‌سی‌نین (Bolkestein Direktifi ) یاخین کئچمیشده قبول ائدیلمیش‌دیر. [۹۵] بونا گؤره خیدمت ساحه‌سی عملیات‌لاری، اگر باشقا بیر سربستی ایشه آپاریلمامیش‌سا، قالیجی خوصوصیت‌ده‌دیر.

بو خصوصیت‌لرین هئچ بیری تامامی‌له سرحدسیز و قطعی دئییل. عوضو اؤلکه‌لر ایسته‌سه‌لر، آندلاشمالارجا نظرده توتولان موعه‌ییه‌ن آزادلیق ساحه‌لرینده قیسالدلامالاردا بیلر یا دا داها خصوصی وضعیت‌لرده اوروپامحکمه‌لری‌نین مؤوضوع‌ا باغ‌لی حؤکم‌لرین‌دن فایدالانا بیلرلر. مثلن، موقاویله‌لر هر هانسی بیر عوضو اؤلکه‌یه، ایجتیماعی سیاست و یا تهلوکه‌سیزلیگینه ترس دوشمه‌سی وضعییتینده بو آزادلیق ساحه‌لرینی قالدیرا حاق و صلاحیتی‌نی وئریر. بو مؤوضوع‌دا بیرلیک طرفین‌دن اوول‌دن تعیین اولونموش حؤکم‌لرین یوخلوغوندا، ائدیله‌جک‌لره عوضو اؤلکه‌لر اؤز ایچینده قرار وئریر. بو وضعییت‌ده، اوروپاایتتیفاقی محکمه‌لری عوضو اؤلکه‌نین قراری‌نین، ایتتیفاقین داخی‌لی نیظامنامه‌سینه ضید اولوب اولمادیغی مؤوضوع‌سوندا حاکم‌لیک ائدر. اوروپاایتتیفاقی عوضولری آراسین‌داکی سربست حرکت آنلاییشی، اوروپااقتصادی اوچون اوزرین‌دن بیرلییه عوضو اولمایان ایسلاندیا، نوروئچ و لیختئنشتاین کیمی اؤلکه‌لره ده تطبیق اولونموش‌دور. [۹۶] اوروپاایتتیفاقی ایچین‌دکی تیجارتین تخمینن یاری‌سی یئنه بیرلیک طرفین‌دن اویغونلاش‌دیریلان قایدا و قانون‌لار آلتیندا باش وئریر.[۹۷]

اورتاق پول واحیدی

اوروپامرکزی بانکی ایتتیفاقین پول سیاستینی ایداره ائدر.

اوروپااتفاقیندا پول ایتتیفاقی 1969-جو ایل‌دن بری رئال‌لاشدیریلماغا چالیشیلان رسمی بیر هدف اولموش‌دور و 1990-جی ایلده اوروپااقتصادی و پول ایتتیفاقینده بونون اوچون ایلک ایش‌لر باشلادیلمیش‌دیر. دوققوز ایل سونرا، 1999-جو ایلده ایتتیفاقین او زامانکی اون بئش عوضوونون، اون بیری‌نین آورونو (یورونو) اورتاق پول واحیدی اولاراق قبول ائتمه‌سی ایله کؤهنه میللی پول واحیدلری ده بیر موددت ایستیفاده‌ده قالمیش آنجاق قور فرق‌لری آورویا گؤره نیظاملانمیش‌دیر. 1 یانوار 2002-جی ایل‌ده بو دفعه اون ایکی اؤلکه‌ده کؤهنه میللی پول واحیدلری تداوول‌دن قالخمیش و آورو ایستیفاده ائدیلن تک اورتاق پول اولموش‌دور. ائسلوونی‌یا، 1 یانوار 2007-جی ایل‌ده، مالتا و قیبریس 1 یانوار 2008-جی ایل‌ده، ائسلوواکی‌یا دا 1 یانوار 2009-جو ایل‌ده آورو ایستیفاده ائتمه‌یه باشلامیش و بئله‌جه جمع‌ده آورونو رسمی پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدن اؤلکه سایی اون آلتی‌یا چیخاراق آورو ساحه‌سی بؤیوموش‌دور. بیرلشمیش کرال‌لیق (United Kingdom) و دانیمارکا خاریجینده بوتون اؤلکه‌لر عوضولوک شرطی آورونو اورتاق پول اولاراق ایستیفاده قبول ائتمیش‌لر. قالان اؤلکه‌لرین آورونو ایستیفاده نه واخت کئچجیی اقتصادی وضعیت‌لر گؤروشولدوگونده قرارا باغ‌لاناجاق. آنجاق، بو اؤلکه‌لرده آورویا کئچیش‌له علاقه‌دار ایجتیماعییت فیکیرلری دانیمارکا [۹۸]و رومانی‌یا [۹۹] خاریجینده منفی ایستیقامت‌ده‌دیر. مونته‌نئگرو و كوزوو کیمی بعضی اؤلکه‌لر ده قئیری-رسمی اولاراق آورونو پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدیر. [۲۳]

اورتاق پول واحیدی آورو(یورو)

آورو ایله علاقه‌دار عملیات‌لار و آورونو پول واحیدی اولاراق ایستیفاده ائدن اؤلکه‌لرین پول سیاستی اوروپامرکزی بانکاسینجا تشکیل ائدیلمکده‌دیر.[۱۰۰] اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایستیفاده ائدیلن 12 باشقا پول واحیدی داها واردیر. [۸۲][۸۲]

آورو، اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین و مال‌لارین سربست سفر ائتمه‌سینی و گزمه‌سینی آسانلاش‌دیرماق، مزننه فرقی کیمی سوال‌لاری اورتادان قال‌دیرماق، قیمت شففاف‌لیغی یاراتماق، تک بیر اورتاق مالیه بازار یاراتماق، قیمت ثابیت‌لیگی تامین ائتمک، آشاغی فاییز درجه‌سی و تک بیر اورتاق پول واحیدی‌له بئین‌الخالق بوحران‌لارا قارشی قورونماق مقصدی‌له ایستیفاده‌یه سوخولموشدور. آیریجا آورودان عوضو اؤلکه‌لر آراسیندا بوتون‌لشمه‌یه کؤمک اولماسی و بونو اینکیشاف ائتدیرمه‌سی مقصدی‌له سیاسی بیر سیموول اولاراق دا فایدالانیلماسی دوشونولموش‌دور. [۸۲] سون ایل‌لرده، آورو هجمی سورعت‌له آرتمیش‌دیر و آورو آلانی‌نین یاخین گله‌جک‌ده داها دا یاخشی اولاجاغینی باغ‌لی سؤز-صوحبت‌لر وار. آورونون دیر آرتیمینین و آمئریکان دولاری‌نین دیر ایتکی‌سی‌نین سورمه‌سی وضعییت‌ینده آورونون دونیاداکی باش‌لیجا ائحتیاط صندوق وضعییت‌ینه گلمه‌سی اولاسی‌دیر. [۱۰۱]

ریقابت

اوروپاایتتیفاقی، مئیدانا گتیردیگی اورتاق بازار ایچینده هر هانسی بیر حاق‌سیز ریقابت حادیثه‌سینه یئر وئریلمه‌مه‌سینی تامین ائتمک مقصدی‌له بیر ریقابت حوقوقو یؤنرگه‌سی (دستورو) ایجرا ائتمکده‌دیر.[۱۰۲] ریقابت تشکیلاتی اولاراق، اوروپاکومیسسیاسی‌نین اورتاق بازار ایچینده اعتیمادلارا قارشی تدبیرلر گؤرمک، کارتئل قیرماق، ایقتیصادییاتی داها دا آزادلاش‌دیرماق و دؤولت دسته‌یینی اؤنلمک کیمی عؤهده‌لیک‌لری وار.[۱۰۳]

اوروپاایتتیفاقی‌نین ریقابت‌دن مسئول عوضوو، کومیسسیا ایچین‌دکی ان اهمییت‌لی مؤوقع‌لرده بیرینده‌دیر و قرارلاری‌یلا چوخ‌میللت‌لی شیرکت‌لری (شركت‌های چند ملیتی) تأثیر ائده بیلر.[۱۰۴] مثلن، 2001-جی ایل‌ده کومیسسیا عوضوو اینحیصارین قباغی آلینما مقصدی‌له آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری قایناق‌لی ایکی بؤیوک شیرکتین بیرلشمه‌سینی میللی صلاحیت‌لی‌لر راضیلاشمیش اولماسینا قارشی مانیعه تؤرتمیش‌دیر.[۱۰۵] ریقابت مؤوضوع‌سوندا بیر باشقا اهمیت‌لی ایددیعا دا، 9 ایل‌لیک بیر موددت‌دن سونرا کومیسسیانین مایکروسافتو، ویندوز مئدیا پلایئر اوزرینده اینحیصار یاراتماق اوچون 777 میلیون آورولوق پول جزاسینا تحمیل ائتمه‌یی‌دیر.[۱۰۶]

لیسبون آندلاشماسی گؤروشمه‌لرینده، فرانسا پرئزیدئنتی نیکولار سارکوزی‌نین گریشیم‌لری‌له آندلاشما لاییحه‌سینده ایتتیفاقین ریقابته علاقه‌دار یؤنرگلریندن (دستورلاریندان) بعضی مادده‌لرین حذف ائتمیش‌دیر. آنجاق بو مادده بعضی علاوه یؤنرگلره هله وار و بونون اوروپاایتتیفاقی سیاستی ایچینده تأثیرلی اولوب اولمایاجاغی نامعلوم‌دور.[۱۰۷]

بودجه

آ.ا(EU)-نین 2006-جی ایل خرج‌لری.[۱۰۸]      اکین‌چی‌لیک: 46.7%      ایستروکتورجا خرج‌لر: 30.4%      داخیلی سیاست: 8.5%      ایداره: 6.3%      خاریجی خرج‌لر: 4.9%      بیرلشمه‌دن اونجه خرج‌لری: 2.1%      تضمینات‌لار: 1.0%      ائحتیاط‌لار(رزرو): 0.1%

اوروپاایتتیفاقی‌نین 2007-جی ایل راضی‌لاشدیریلمیش بودجه‌سی 120.7 میلیارد آورودور و 2007-2013 آراسی موددت اوچون جمع‌ده 864.3 میلیارد آورو آییرمیش‌دیر.[۱۰۹] بو میقدار اوروپاایتتیفاقی‌نین ایگیرمی یئددی اؤلکه‌سی‌نین جمعی قئیری صافی میللی حاصیل‌اسی‌نین% 1.1 'ی دن% 1.05 -اینه برابر گلیر. بیر موقاییسه ائدیله‌جک اولسا، بیرلشمیش کراللیغین (بریتانییا) 2004-جی ایل بودجه‌سی 759 میلیارد آورو اولاراق تخمین ائدیلمیش و فرانسانین دا 801 میلیارد آورو خرجلیه‌جه‌یی نظرده توتولموش‌دور. 1960-جی ایلده اوروپاایتتیفاقی‌نین اؤنجل اوروپاایتتیفاقی‌نین بودجه‌سی قئیری صافی میللی محصول یالنیز% 0.03 'و ایدی.[۱۱۰]

ان بؤیوک اورتاق خرجلمه اؤگه‌سی (عونصورو) بودجه‌نین% 45 لیک حیسسه‌سی‌نین آیریلمیش اولدوغو اورتاق اکین‌چی‌لیک پولیتیکاسی‌دیر. ایکینجی سیرادا% 30 ایله اوروپاایتتیفاقی‌نین رئجیونال اینکیشاف سیاستی گلیر. بو خرج‌لری 8%-لیک پای ایله خاریجی ایش‌لر سیاستی گئدن،% 6 لیک پای ایله ایداره‌ائتمه خرج‌لر و 5% لیک پای ایله آراشدیرما خرج‌لری ایزلر.

اینکیشاف سییاستی

کند تصرروفاتی

اوروپاایتتیفاقین‌دا کند تصرروفاتی بودجه‌دن ان بویوک پایی آلار (ایسپانییا).

اورتاق اکین‌چیلیک سییاستی، اوروپاایتتیفاقی‌نین ان کوهنه یونرگلرین‌دن و اساس مقصدلرین‌دن بیری‌دیر.[۱۱۱] بو سییاستین، اکین‌چیلیک ایستئحصالی آرتیرماق، محصول آنبارلارین‌دا قطعی‌لیک تأمین ائتمک، اکین‌چیلیک‌له مشغول اولان کس‌لر اوچون یاخشی بیر حیات ایستانداردی تقدیم ائتمک، بازاردا ثابیت‌لیگی اوزرین‌ده قورولماسی، ایستئهلاک‌چی‌لار اوچون اویغون قیمت‌لر تعیین کیمی مقصد و وظیفه‌لری واردیر (روما سازیشی‌نین ۳۳ونجو مادده‌سی).[۲۵] سییاست یاخین زامانا قدر بیر دوولت دستکی نیظامی و بازار موداخیله‌سی ایشله‌ییردی. اکین‌چیلیگه وئریلن دستک ۹۰-جی ایل‌لره قدر او زامان‌کی اوروپاایقتیصادی ایتتیفاقی‌نین ایل‌لیک بودجه‌سی‌نین ۶۰ فایزی قدرایدی. اکین‌چیلیک دستگی بوگون‌کو اوروپاایتتیفاقی بودجه‌سی‌نین ۳۵ فایزینی مئیدانا گتیرمک‌ده‌دیر.[۱۱۱]

سییاستین قیمت ایداره‌سی (کنترل قيمت) و بازار موداخیله‌سی (دستک آلیشی) بویوک اولچوده ائحتییاج چوخو محصول اورتایا چیخاردی. بو ائحتیاط‌لار بیرلیک طرفین‌دن ان آلت قیمت سرحدین‌دن توپ‌دان ساتین آلین‌دی. بیرلیک الینده‌کی آنبارلاری اریده‌بیلمک اوچون محصول‌لاری ضمانت قویدوغو قیمت‌لرین چوخ آلتین‌دا دونیا بازارلارین‌دا ساتیشا تقدیم ائت‌دی یادا جوت‌چولره (اکینچی‌لره) ایتتیفاقین محصول‌لاری آلدیغی قییمت‌له سات‌دیغی قییمت آراسین‌داکی فرق قدر دوولت دستکی وئریل‌دی. بو اوصول اینکیشاف ائتمک‌ده اولان دونیانین آز وساییط‌آلان جوت‌چولری طرفین‌دن بویوک تنقیدلره معروض قال‌دی.[۱۱۲] ائحتییاج چوخو ایستئحصال، ائکولوژی اطرافا توخونجاسی اولان اکین‌چیلیک اوصول‌لارین سیخ بیر شکیل‌ده ایستیفاده اوتری‌ده چوخ چوخ رئاکسییا آل‌دی.[۱۱۲]

۹۰-جی ایل‌لرین باشلانغیجین‌دان بری، اورتاق اکین‌چیلیک سییاستی بیر سیرا تنظیم‌لمه کئچیرمیش‌دیر. ایلک اولاراق بو تدبیرلر بیر بولوم تورپاغین شوورلو اولاراق ایستئحصال‌دان چکیلمه‌سینی نظرده توتان ۱۹۸۸ کنارا-قویما سییاستی، سود کووتاسی (سود سهميه‌سی) و داها یاخین کئچمیش‌ده اورتایا آتیلان جوت‌چولرین (اکینچی‌لرین) چیخاردیق‌لاری محصول میقدارینا گوره اوروپاایتتیفاقین‌دن پول آلماسینی تأمین ائدن آیری-سئچکی‌لیک مودئلی‌دیر. بو خوصوصی مودئل خوصوصی بیر محصول چیخاریب پولونو آلماق یئرین، کند تصروفاتی ساحه‌سی بویوک‌لوگونه گوره بیرباشا اودمه پلانینا کئچیلیر.[۱۱۱] بونون اکین‌چیلیک گلیر سویییه‌سینی یوکسک توتارکن، بازارین ایستئحصال نیسبتینی‌ده موعه‌ییه‌ن بیر نوقطه‌ده توتماسینا کومک ائتمه‌سی اومید ائدیلمک‌ده‌دیر. اکین‌چیلیک مووضوع‌سون‌دا ائدیلن ان یئنی ایصلاحات‌لاردان بیری‌ده شکر بازارینی بویوتمک اوچون داها ایلک عوضو دوولت‌لر آراسین‌دا و اوروپاایتتیفاقی‌ایله خوصوصی علاقه‌لر ایچری‌سین‌ده اولان بعضی آفریقا-کاراییب-ساکیت اوکئان (اقیانوس آرام) اولکه‌لری آراسین‌دا بیرگه شکر بازاری‌نین بو خوصوصییتی‌نین سونونجو تنظیم‌لمه‌سی‌دیر.[۱۱۳]

ائنئرژی

بیر چوخ اوروپاایتتیفاقی عوضوو روسییادان طبیعی قاز ساتین آلار.

اوروپاایتتیفاقی قورولوشون‌دان بویانا بولگه‌سین‌ده‌کی ائنئرژی سییاستین‌ده قاباق‌جیل گوج اولموش‌دور. بو وضعییتین تمه‌لین‌ده ایتتیفاقین ۱۹۵۱-جی ایل‌ده اوروپاکومور و پولاد ایتتیفاقی اولاراق قورولماسی یاتماق‌دادیر. ایلک ضروری و گئنیش ایحاطه‌لی بیر اوروپاائنئرژی سییاستی‌نین اینکیشاف ائت‌دیریلمه‌سی ۲۰۰۵-جی ایل‌ده تشکیل ائدیلن اوروپاایتتیفاقی ساممیتین‌ده تصدیق ائدیلمیش، ایلک قارالاما یونرگه یانوار ۲۰۰۷-جی ایل‌ده نشر اولون‌موش‌دور.[۱۱۴]

اوروپاکومیسسییاسی‌نین ائنئرژی سییاستینه باغلی بئش اهمییت‌لی نوقطه‌سی واردیر: داخیلی بازاردا رقابتین آرتیریلماسی، یاتیریم یاتیرماغین تشویقی (تشویق سرمایه‌گذاری) و ائلئکتریک پایلاما شبکه‌سی‌نین گئنیش‌لندیریلمه‌سی؛ بیر بوحران وضعییتین‌ده ائحتییاجی قارشیلایاجاق ائنئرژی قایناق‌لاری‌نین نوع‌لره آییریلدیریلماسی؛ روسییا فئدئراسییاسی‌ایله ائنئرژی اورتاق‌لیغینی اینکیشاف ائتدیررکن اورتا آسییانین و شیمالی آمئریکانین طبیعی قایناق باخیمین‌دان زنگین اولکه‌لریله‌ده آل‌وئر مقصدی‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ائتمک اوچون یئنی آندلاشما چرچیوه‌لری چیخارماق؛ یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری‌نین ایستیفاده‌سینه آرتیرارکن، وار اولان ائنئرژی قایناق‌لارینی داها ثمره‌لی ایستیفاده ائتمک و یئنی ائنئرژی قایناق‌لاری اوچون آیریلان اودنیگین (مستمری) آرتیریلماسی‌دیر.[۱۱۴]

اوروپاایتتیفاقی بوگون، نئفتی‌نین ۸۲ فایزسینی، طبیعی قاز ائحتییاجی‌نین ایسه ۵۷ فایزسینی چول‌دن آلیر و بودا اوروپاایتتیفاقینی بو یاناجاق‌لارین ان بویوک ایدخالاتچی‌سی (واردکننده) وضعییتینه گتیرر.[۱۱۵] اوروپاایتتیفاقی‌نین یاناجاق مووضوع‌سون‌دا خاریجی اولکه‌لره خوصوصی‌ایله‌ده روسییایا آسیلی اولماسین‌دان اوتری بعضی قایغی‌لار دویولماق‌دادیر. بو قایغی‌لار یاخین کئچمیش‌ده روسییا و قونشولاری آراسین‌دا یاشانان یاناجاق چاتدیریلما پروبلئم‌لری سببی‌ایله داهادا آرتمیش‌دیر. بونون نتیجه‌سی اولاراق اوروپاایتتیفاقی وار اولان ائنئرژی قایناق‌لارینی و کوک‌لری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا چالیش‌ماق‌دادیر.[۱۱۶]

اینفراستروکتور

اوروپاایتتیفاقی، ترانس-اوروپاشبکه‌لری کیمی (اینگلیسجه: ns-European Networks, TEN) اوز سرحدلری ایچین‌ده اولکه‌لر آراسی اینفراستروکتور خیدمت‌لرینی اینکیشاف ائتدیرمه‌یه چالیش‌ماق‌دادیر. ترانس-اوروپاشبکه‌لری لاییحه‌سین‌ده مانش تونئلی، مونت جئنیس تونئلی، لگو ائست، اورئسوند کورپوسو، برئننئر تونئلی کیمی ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. ۲۰۱۰-جی ایل سونو ائعتیباری‌ایلا اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده‌کی نقلییات شبکه‌سی‌نین جمعی اوزون‌لوغونون ۷۵.۲۰۰ کیلومئتر قورو، ۷۸.۰۰۰ کیلومئتر دمیر یولونا، ۳۳۰ هاواآلانی‌نا (فرودگاه)، ۲۷۰ بین‌الخالق لیمانا و ۲۱۰ داخیلی لیمانا چاتماسی گوزله‌نیلیر.[۱۱۷][۱۱۸]

اینکیشاف ائتمک‌ده اولان اوروپانقلییات سییاستی ایتتیفاقین بیر چوخ یئرین‌ده آرتان نقلییات شبکه‌سی‌ایله بیرلیک‌ده طبیعی اطراف اوزرین‌ده‌کی تزییقی‌دا آرتیرمیش‌دیر. ۲۰۰۴ اوولی اوروپاایتتیفاقی عوضوو اولکه‌لرده نقلییات‌لا علاقه‌دار ان بویوک پروبلئم یول سیخیشیق‌لیغی (ازدحام) و چیرک‌لی‌لیک (آلودگی)دیر. بون‌دان سونرا یاشانان گئنیشله‌مه موددت‌لرین‌دن سونرا نقلییات آژان‌داسینا اولاشیلابیلیرلیک (تقویم در دسترس بودن) پروبلئمین حلل ائدیلمه‌سی گرک‌لیگی‌ده علاوه اولون‌موش‌دور.[۱۱۹] خوصوصی‌ایله لهیستان‌ین یول‌لاری، اولکه اوروپاایتتیفاقینه قاتیلدیغین‌دا چوخ پیس وضعییت‌ده اولدوغون‌دان، ۴.۶۰۰ کیلومئتر یول اوروپاایتتیفاقی اولچون‌لرینه یوکسل‌دیلمیش و بونا باغلی اولاراق ۱۷ میلیارد آورو خرج‌لنمیش‌دیر.[۱۲۰]

اوروپاایتتیفاقی‌نین حاضیرلادیغی بیر باشقا اینفراستروکتور لاییحه‌سی‌ده گالیله مووقئع‌لندیرمه سیستئمی‌دیر. گالیله لاییحه‌سی تکلیفه تقدیم ائدیل‌میش بیر قلوبال پئیک (اویدو-قمر مصنوعی) سئیروسفر سیستئمی‌دیر. سیستئمین اوروپاایتتیفاقی طرفین‌دن ائدیلمه‌سی و ۲۰۱۰-جی ایل‌ده ایستیفاده‌یه حاضیر وضعییته گتیریله‌رک اوروپاکوسموس آگئنت‌لیگی طرفین‌دن کوسموسا آتیلماسی گوزله‌نیلیر. اوروپاایتتیفاقی، گالیله پرویئکتینی، آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری قایناق‌لی قلوبال مووقئع‌لندیرمه سیستئم‌لرینه اولان باغیم‌لیغینی آزالت‌ماق اوچون باشلات‌میش‌دیر.[۱۲۱] بو جهد بیر چوخ کیمسه طرفین‌دن یوکسک مبلغی، گئجیکمه‌لری و وار اولان جی.پی.ائس (GPS) سیستئم‌لری‌نین یانین‌دا گرک‌سیز اولدوغو ایستیقامتین‌ده آلدیغی رئاکسییالار سببی‌ایله تئز-تئز تنقید اولون‌ماقدادیر.[۱۲۲]

رئگیونال اینکیشاف

آ.ا اوده‌مه‌لرین شوسه‌لر کیمی اینفراستروکتور خیدمت‌لری اوچون ایستیفاده ائدیله بیلر. (لوووسیجه، چئک رئسپوبلیکاسی).

اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده بیر چوخ بولگه آراسین‌دا گوزه‌گورولر خوصوصییت‌ده برابرسیزلیک‌لر واردیر. ساتین آلما گوجونه گوره اویغون‌لاشدیریلاندا ان یوخسول و ان وارلی بولگه‌لر (نومئنکلاتورون NUT-2 و NUT-3 حیسسه‌لری) آراسین‌داکی آیری-سئچکی‌لیک یاخشی‌جا دیققته چارپان حالا گلمکده‌دیر. یوکسک طرف‌ده، آدام باشی ۶۸.۷۵۱ آورولوق آلیش گوجویله فرانکفورت، ۶۷.۹۸۰ آورولوق آلیش گوجویله پاریس و ۶۵.۱۳۸ آورولوق آلیش گوجویله ایچری لوندون اولارکن، آشاغی طرف‌ده کیشی‌باشی ۵.۰۷۰ آورولوق آلیش گوج‌لری‌ایله رومانی‌یانین نورد-ائست اینکیشاف بولگه‌سی و ۵.۵۰۲ آورولوق آلیش گوجویله بولقاریستانین سئوئروزاپادئن (Severozapadentranslate ) کیمی بولگه‌لری اولور.[۱۲۳] اوروپاایتتیفاقی اورتالاماسینا باخیلدیغین‌دا، آمئریکا بیرلشمیش شیتات‌لاری عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۳۵ فایز، یاپونییا عومومی داخیلی نتیجه‌سی ۱۵ فایز داها یوکسک‌دیر.[۱۲۳]

اوروپاایتتیفاقین‌دا گئری قالمیش بولگه‌لرین اینکیشافی‌نین دستک‌لنمه‌سی اوچون آیریلمیش ائستروکتورجا فون و اویغون‌لاشما فوندو آدی وئریلن اودمه‌لرین واردیر. بوجور بولگه‌لر عومومییت‌له بیرلیگه یئنی قاتیلان شرقی اوروپااولکه‌لرین‌ده‌دیر.[۱۲۴] بیر چوخ اودنک، تعجیلی کومکی، نامیزد اولکه‌لرین اوزلرینی اوروپااولچون‌لرینه داشیماسینا کومک‌چی اولاجاق ایمکان (Phare, ISPA, SAPARD) و کوهنه سوئت سوسیالیست رئسپوبلیکالار ایتتیفاقی اولکه‌لری اولان موستقیل دوولت‌لر ایتتیفاقی عوضولرینه پول دستک تأمین ائدر. تاجیس (TACIS -Technical Aid to the Commonwealth of Independent States) ایندی‌کی واخت‌دا اوروپاکومیسسییاسی‌نین بیر پارچاسی اولان اوروپایاردیم و ایش‌ایتتیفاقی ایداره‌سی‌نین بیر پارچاسی اولموش‌دور. ۷.چرچیوه پروقرامی، اورتاق بیر اوروپاآراش‌دیرما اوچون یاراتماق اوچون بوتون بیرلیک عوضوو اولکه‌لردن قاتیلان کونسورسییوم‌لارجا ایداره اولونان آراش‌دیرمالاری مالیییه‌یه ائدر.[۱۲۵]

اطراف موحیط

اوروپاکومیسسییاسی، لهیستان‌داکی روسپودا وادی‌سینی قوروماغا چالیشیر.

اوروپاتوپ‌لولوغون‌دا اطراف‌لا علاقه‌دار ایلک سییاست ۱۹۷۲-جی ایل‌ده باشلان‌دی. او گون‌دن بری، اوروپاایتتیفاقی تورشو یاغیش‌لاری، اوزون طبقه‌سی‌نین اینجله‌مه‌سی، هاوا کئیفییتی، سس-کوی چیرک‌لی‌لیگی، سو چیرک‌لی‌لیگی و توللانتی‌لار کیمی بیر چوخ مووضوع‌ایلا ماراق‌لانماق‌دادیر. آخار سولارین، گول‌لرین، تورپاغین و ساحیل طبقه‌لری‌نین سولاری‌نین ۲۰۱۵-جی ایله قدر تمیزلنمه‌سی‌نی مقصد قویان سو چرچیوه‌سی امرلری، اوروپاایتتیفاقی‌نین ائکولوژی سییاستی‌نین بیر نومونه‌سی‌دیر. اوروپاایتتیفاقین‌دا چول حیاتی، ناتورا ۲۰۰۰ پروقرامی اساسین‌دا قورونور. قوروما آلتین‌دا تخمینن ۳۰ مین ساحه اولور.[۱۲۶] ۲۰۰۷-جی ایل‌ده، لهیستان حوکومتی روسپودا وادیسی ایچین‌دن کئچن بیر شوسه ائتمه جهدلرین‌ده تاپیلمیش آنجاق بو جهد، اوروپاکومیسسییاسی طرفین‌دن، بولگه‌نین چول حیات قوروما پروقرامینا داخیل بیر ساحه اولدوغو سببی ایله دایان‌دیریلمیش‌دیر.[۱۲۷]

کیموی (شیمیایی) مادده‌لرین کایدی، قییمت‌لندیریلمه‌سی، آللاهین ایذنی و محدودلاشدیریلماسی (رئاجه) پروقرامی (اینگلیسجه: رئگیستراتیون، ائوالواتیون، آوتهوریساتیون آند رئستریجتیون اوف جهئمیجالس)، اوروپاایتتیفاقی‌نین گونده‌لیک ایستیفاده اوچون چیخاریل‌میش ۳۰ مین ده‌ییشیک کیموی مادده‌نین تهلوکه‌سیزلیک‌لری‌نین اولچولمه‌سینی نظرده توتان بیر سییاست‌دیر.[۱۲۸] ۲۰۰۶-جی ایل‌ده آوروپادان گلن بیر گمی‌نین فیل ده‌یشی ساحیلی ساحیل‌لرین‌ده زهرلی توللانتی سیزینتی‌سی‌نا سبب اولماسین‌دان اوتری، اوروپاکومیسسییاسی زهرلی آتیکلارلا علاقه‌دار داها جیددی تدبیر و سانکسییالار تطبیق قرار وئرمیش‌دیر. گمی‌لرله زهرلی توللانتی داشیماجی‌لیغینی قاداغان ائدن ایسپانییا کیمی اولکه‌لرله بو گون اوروپاکومیسسییاسی، ائکولوژی جینایت‌لر باشلیغی آلتین‌دا بعضی جینایت سانکسییالار تطبیقی تکلیف ائتمیش‌دیر. کومیسسییانین بو مووضوع‌ا باغلی قانون چیخارماسینا بعضی کسیم‌لرجه قارشی چیخیلسادا گورولن ایددیعادا اوروپاعدالت محکمه‌سی قانون لاییحه‌سینی تصدیق ائتمیش‌دیر.[۱۲۹]

آلمانییادا تارلالار.

۲۰۰۷-جی ایل‌ده عوضو اولکه‌لر اوروپاایتتیفاقی‌نین گله‌جک‌ده برپا ائنئرژینی ۲۰ فایز نیسبتین‌ده ایستیفاده و ۲۰۲۰-جی ایله قدر آتموسفئره آتیلان کاربون‌دی‌اوکسید نیسبتی‌نین ۹۰جی ایل‌لره نیسبتن ان آز ۲۰ فایز آزالدیلماسینی نظرده توتان قانون لاییحه‌سینی قبول ائتمیش‌دیر.[۱۳۰] بو قانونا اویغون گلمک اوچون ایمضالانان ۲۰۰۵ قئیدییات موقاویله‌سی اویغون اولاراق ۲۰۲۰-جی ایله قدر، عوضو اولکه‌لرده‌کی بوتون آوتوموبیل و یوک ماشین‌لاری‌نین ان آز اون‌دا بیری‌نین بییویاکیت‌ایله چالیشار وضعییته گتیریل‌مه‌سی قرارلاشدیریلدی. بونون صنایئع‌لشمیش بیر بولگه اوچون قلوبال ایستی‌لش‌مه‌یه قارشی آلینا بیله‌جک ان یئرین‌ده تدبیرلر بیری اولدوغو دوشونولمک‌ده‌دیر.[۱۳۱]

کیوتو پروتوکولونون داوامی خوصوصییتین‌ده‌کی بیرلشمیش میللت‌لر ایقلیم ده‌ییشیک‌لیگی کونفرانسین‌دا اوروپاایتتیفاقی‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر ایستی‌خانا قازی سالینی‌مینی یاری-یارییا آزالتماسی تکلیف ائدیل‌میش‌دیر.[۱۳۲] اوروپاایتتیفاقی‌نین اوز کاربون آیاق ایزینی آزالت‌ماق ایستیقامت‌لی جهدلری ۱۹۹۰ ایله ۲۰۰۵ آراسین‌دا شرقی آوروپادا ۱۵ فایز، قربی آوروپادا ۱۰ فایز اولان مئشه نیسبتی‌نین آرتماسی‌ایلادا دستکلنمیش‌دیر. بو موددت بویون‌جا بو مئشه‌لر اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده اینسان قایناق‌لی چرشنبه آخشامینیمی ۱۲ فایز عئینی دوشن ۱۲۶ میلیون مئتری‌سین تون کاربون اممیش و هاوانی تمیزله‌میش‌دیر.[۱۳۲]

تحصیل و آراشدیرما

تحصیل و آراشدیرما ساحه‌سین‌ده اوروپاایتتیفاقی‌نین وظیفه‌سی میللی رهبرلیک‌لری دستکله‌مک‌له محدوددور. تحصیل‌ده ایتتیفاقین سییاستی عومومی اولاراق ۹۰لاردا حاضیرلانان و شاگیرد ده‌ییشمه‌سینی و شاگیردلرین خاریج‌ده اوخوماسی‌نی آسان‌لاشدیران پروقرام‌لاردان عیبارت‌دیر. بو پروقرام‌لاردان ان گوزه آرتیرما، ۱۹۸۷-جی ایل‌ده تطبیقه قویولان اونیوئرسیته‌لر آراسی بیر شاگیرد موبادیله‌سی پروقرامی اولان ائراسموس‌دور. ایلک ایگیرمی ایل‌ده بو پروقرام بین‌الخالق سویییه‌ده ۱.۵ میلیون اونیوئرسیتئت و کوللئج شاگیردینه خاریج‌ده تحصیل‌لرینی داوام ائتدیرمه ایمکانی تأمین ائتمیش‌دیر.[۱۳۳]

یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری آراش‌دیرمالاری پریوریتئت‌لی ائتکین‌لیک‌لردن‌دیر.

ایندی‌کی واخت‌دا ایبتیدایی تحصیل شاگیردلری، موعللیم‌لر، پئشه‌تحصیل شاگیرد و حیات بویو اویرنمه لاییحه‌سی ایچین‌ده‌کی یئتکین طلبه‌لر اوچون‌ده بنزر پروقرام‌لار واردیر. بو پروقرام‌لار اولکه‌لر آراسی معلومات اوتورولمه‌سینی آرتیرماق، تحصیل و یئتیش‌دیرمه مووضوع‌سون‌دا فایدالی تطبیق‌لری بیرلیگه عوضو اولکه‌لر آراسینا یایما کیمی مقصدلر گودولرک یارادیلمیش‌دیر.[۱۳۴] بولوگنا سوره‌جینه وئردیگی دستک‌له‌ده اوروپاایتتیفاقی، آوروپادا تحصیل دستکی‌نی داوام ائتدیرمک‌ده‌دیر.

علمی آراشدیرمالار، اوروپاایتتیفاقی‌نین ایلکی ۱۹۸۴-جو ایل‌ده باشلادیلان آراشدیرما و تئکنولوژی اینکیشاف ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی داخیلین‌ده آسان‌لاشدیریل‌ماق‌دادیر. بو ساحه‌ده‌کی اوروپاایتتیفاقی سییاستی‌نین مقصدی علمی آراشدیرمانی اعتینا ائت‌دیرمک و دوزن‌لمک‌دیر. موستقیل بیر قورولوش اولان اوروپاآراشدیرما شوراسی، اوروپاایتتیفاقی اودنک‌لرینی آوروپادا ایجرا ائدیلن آراشدیرمالار و میللی آراشدیرمالار آراسین‌دا پایلاش‌دیریر.[۱۳۵] یئددینجی آراشدیرما و تئکنولوژی اینکیشاف ائتدیرمه چرچیوه پروقرامی (فپ۷)، چول‌دن آلینمیش یاناجاق‌لارا اولان آسیلی‌لیغی آزالت‌ماق و یئنی‌لنه‌بیلر ائنئرژی قایناق‌لاری‌نی نوع‌لره آییریلدیرماغا مقصدی‌ایله، ائنئرژی ساحه‌سین‌ده اولدوغو کیمی چوخ موختلیف مساله‌لری موزاکیره ائدیر.[۱۳۶]

یانوار ۲۰۰۰-دن بری اوروپاکومیسسییاسی، اوروپاآراشدیرما اوچون اولاراق بیلینن داها بویوک هدف‌لره یونل‌میش‌دیر. بو ساحه‌ده بویوک اودنک‌لرله بعضی اهمییت‌لی مووضوع‌لاردا آراش‌دیرمالار ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر. بو آراش‌دیرمالار بوتون عوضو اولکه‌لرین دستکینی آلمیش‌دیر. آراشدیرما ساحه‌سین‌دن ایش‌ایتتیفاقی، معلومات پایلاشیمی، اوروپاایچین‌ده آراش‌دیرما ایشچی‌لری‌نین دووران آزادلیغی‌نین تأمین ائدیلمه‌سی، شیرکت‌لری‌له صنایع آراسین‌داکی باغ‌لارین گوجلندیریلمه‌سی و ایداره ائتمه مانیعه‌لرین قالدیریلماسی کیمی مقصدلر اوزرین‌ده یوغونلاشیلماق‌دادیر.[۱۳۷]

اوروپاایتتیفاقی، فرانسانین جاداراجه شهرین‌ده قورولاجاق اولان بین‌الخالق تئرمونوک‌لر تجروبی رئاکتور (یتله‌یر) پرویئکتینی رئال‌لاشدیرماق اوچون آلتی باشقا اولکه‌ایله ایش‌ایتتیفاقی ایچینه گیرمیش‌دیر. بو لاییحه بوگونه قدر ائدیلمیش اولان ان بویوک نوعه رئاکتور اولان ژئتین (اینگلیسجه: ژوینت ائوروپئان توروس) قورولوشو اوزرینه قبول ائدیلمیش‌دیر.[۱۳۸] اوروپاکومیسسییاسی بو لاییحه‌نین ۲۰۵۰-جی ایله قدر ائنئرژی ایستئحصالینا باشلایاجاغینی نظرده توت‌ماق‌دادیر.[۱۱۴] اوروپاایتتیفاقی‌نین، اوروپانوعه آراشدیرما مرکزی بونیه‌سین‌ده‌ده موشاهیده‌چی ایستاتوسو، اوروپاکوسموس آگئنت‌لیگی‌ایله موختلیف موقاویله‌لر و اوروپاجنوب رصدخانای‌له‌ده ایش‌ایتتیفاقی واردیر.[۱۳۹] بو تشکیلات‌لار اوروپاایتتیفاقی بونیه‌سین‌ده اولاماسالاردا بونلارلا تئز-تئز بیرلیک‌ده ایش‌لر ایجرا ائدیلمک‌ده‌دیر

اهالی معلومات‌لاری

لوندون؛ بیرلش‌میش کرال‌لیق.
روما؛ ایتالییا.
مادرید؛ اسپانییا.

اوروپاایتتیفاقی‌نین ایییرمی‌یئددی عوضو اولکه‌سی‌نین جمعی اهالی‌لری یانوار ۲۰۰۷ اعتیباریله ۴۹۵.۱۲۸.۵۲۹ نفردیر.[۱۴۰] عومومی اولاراق اوروپاقیطعه‌سین‌ده یاشایان جمعی اهالی ایسه تخمینن اولاراق ۷۱۰ میلیون نفردیر. بیر چوخ اوروپااولکه‌سینه دوغرو یاشانان چول‌دن کوچ‌لر سببی‌ایله بیرلیک اهالی‌سین‌ده بیر میقدار آرتیم گوزله‌نیلیر.[۱۴۱][۱۴۲]

اوروپاایتتیفاقی‌نین عومومی اهالی‌سی دونیا اهالی‌سی‌نین ۷.۳ فایزنا برابر دوشر. بیرلیک تورپاق‌لاری دونیا سطحی‌نین یالنیز ۳ فایزی‌نین کاپلاماسینا قارشی کوادرات کیلومئتره ۱۱۴ آدامین دوشدویو بیرلیک تورپاق‌لاری دونیانین ان سیخ نوفوسلان‌میش بولگه‌لرین‌دن‌دیر. جمعییتین ۸۰ فایزی شهرلرده یاشاییر و بیرلیک وطنداش‌لاری‌نین اوچ‌ده بیری اهالی‌سی ۱ میلیون‌دان چوخ اولان شهرلرده یاشاییر.[۱۴۳] اوروپاایتتیفاقی، دونیاداکی دیگر بوتون بولگه‌لردن داها چوخ دونیا شهرینه مالیک‌دیر.[۱۴۴] بیرلییه داخیل اولکه‌لر ایچین‌ده جمعی ۱۶ عدد اهالی‌سی ۱ میلیونو آشان شهر واردیر.

اوروپاایتتیفاقین‌دا بیر چوخ بویوک شهرین یانین‌دا بیر اوقدرده تک بیر مرکزی اولمایان آنجاق سیخ شکیل‌ده نوفوسلان‌میش بولگه‌لر واردیر. بو بولگه‌لر ایکی اهمییت‌لی شهرین آراسین‌دا اینکیشاف ائتمیش یادا اهمییت‌لی بیر مرکزین اطرافینی احاطه ساحه‌لردیر. بون‌لارین ان اهمییت‌لی نومونه‌لری: تخمینن ۱۰.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان رئن-روحر بوگه‌سی (کولن، دورتموند، دوسسئل‌دورف و س.)، ۷ میلیون نفر اهالی‌سی اولان راندستاد بولگه‌سی (آمس‌تئردام، روتتئردام، لاهئی، اوترئجهت و س.)، ۵.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان ولاامسه رویت بولگه‌سی (انوئرس، بروس‌سئل، لئووئن، گئنت و س.) و ۳.۵ میلیون نفر اهالی‌سی اولان یوخاری سیلئزیا مئتروپولودان ایتتیفاقی‌دیر (کاتوویجه، سوسنوعیئج)[۱۴۵]

اوروپاایتتیفاقین‌دا اهالی‌سی ۲ میلیون نفری آشان شهر بولگه‌لری شهر بولگه‌سی
۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)
شهر مرکزی
۲۰۰۷ اهالی‌سی (تخمینی)
لوندون (بیرلش‌میش کرال‌لیق) 12 577 000 7 554 000
پاریس (فرانسا) 11 367 000 2 153 000
میلانو (ایتالییا) 7 320 000 1 324 000
مادرید (ایسپانییا) 6 098 000 3 183 000
بارسئلونا (ایسپانییا) 4 853 000 1 606 000
لیوئرپول-مانچئستئر مئگاپولو
لیوئرپول (بیرلش‌میش کرال‌لیق)
مانچئستئر (بیرلش‌میش کرال‌لیق)
4 209 000
-
-

468 000
433 000
بئرلین (آلمانییا) 4 026 000 3 405 000
ناپولی (ایتالییا) 3 833 000 978 000
آفینا (یونانیستان) 3 799 000 721 000
روما (ایتالییا) 3 776 000 2 548 000
هامبورگ (آلمانییا) 3 280 000 1 748 000
بیرمینگ‌هام (بیرلش‌میش کرال‌لیق) 3 250 000 989 000
آمس‌تئردام (هول‌لاندییا) 2 310 000 751 329
لیس‌سابون (پورتوقالییا) 2 800 000 564 000
بوداپئشت (ماجاریستان) 2 572 000 1 692 000
کاتوویجه (پولشا) 2 566 000 312 000
کوپئن‌هاگئن-مالمو megapolü
کوپئن‌هاگئن (دانیمارکا)
مالمو (ایسوئچ)
2 379 000
-
-

1 094 000
249 000
ستوت‌گارت (آلمانییا) 2 344 000 591 000
مونیخ (آلمانییا) 2 325 000 1 282 000
وارشاوا (پولشا) 2 251 000 1 619 000
بوخارئست (رومانییا) 2 209 000 1 849 000
بروس‌سئل (بئل‌چیکا) 2 129 000 1 044 000
وییانا (آوسترییا) 2 082 000 1 573 000

دیل

دیل‌لر (۲۰۰۶)[۱۴۶]
دیل آنادیلی دوشونن
اینگیلیس 13% 51%
آلمان 18% 32%
فرانسیز 13% 26%
ایتالییان 13% 16%
ایسپان 9% 15%
پولیاک 9% 10%
رومئن 7% 8%
فعلمنک 5% 6%
یونان 3% 3%
ایسوئچ 2% 3%
چئخ 2% 3%
پورتوقال 2% 2%
ماجار 2% 2%
بولقار 2% 2%
سلوواک 1% 1%
دیگر آب دیل‌لری ~6%
آزلیق دیل‌لر ~16%

اوروپاایتتیفاقین‌دا کونوشلان بوتون دیل و لهجه آراسین‌دا ایییرمی‌اوچ دنه‌سی رسمی ستاتوسا مالیک‌دیر. بو بیلم: آلمان، بولقار، چئخ، دانیمارکا، ائستون، فعلئمئنکچه، فین، فرانسیز، اینگیلیس، ایرلاند، ایسپان، ایسوئچ، ایتالیان، پولیاک، لاتیش، لیتوا، ماجار، مالتا، پورتوقال، رومئنجه، سلوواک، سلووئن و یونانجا.[۱۴۷] قانونوئریجی‌لیک قرارلاری کیمی، بیرلیک‌ده اله آلینان بوتون مووضوع‌لارین سندلری ایتتیفاقین هر رسمی دیلینه چئوریلیر. اوروپاپارلامئنتی بوتون باش مجلیسین سندلرینی یئنه بوتون بو رسمی دیل‌لره چئویره‌رک عوضولرینه تقدیم ائدیر. بیرلیک ایچین‌ده‌کی بعضی تشکیلات‌لار ایسه داخیلی ایش‌لر کیمی کیمی مووضوع‌لاردا یالنیز علاقه‌دار اولکه‌لرین دیلینی ایستیفاده ائدر. بو سندلر خبرلشمه و اونسیت مووضوع‌لاری اوچون قیسمن چئویریله بیلیر.[۱۴۸] دیل سییاستی هر عوضو اولکه‌نین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر؛ آنجاق اوروپاایتتیفاقی قوروم‌لاری‌دا بونیه‌سین‌ده‌کی رسمی دیل‌لرین اویره‌نیل‌مه‌سینی تشویق ائدر.[۱۴۹][۱۵۰]

۲۰۰۶-جی ایل اعتیباریله ۸۸،۷ میلیون نفر کونوشانی‌ایله آلمان، اوروپاایتتیفاقین‌دا آنادیل اولاراق دانیشیلان ان مشهور دیل‌دیر. آلمان، اینگیلیس، فرانسیز و ایتالییان ایزلر. ان چوخ بیلینن خاریجی دیل اهالی‌نین ۵۱ فایزی‌نین دانیشا اینگیلیزه‌دیر. بونو آلمان و فرانسیز بیلن‌لر ایزلر. اهالی‌نین ۵۶ فایزی ایسه آنا دیل‌لرین‌دن باشقا بیر دیلی دانیشا بیلمک‌ده‌دیر.[۱۴۶] اوروپاایتتیفاقی‌نین رسمی دیل‌لری‌نین چوخو هیند-اوروپادیل عاییله‌سینه منسوب‌دور. بونون ایستیثنالاری فین-اوگور دیل‌لرین‌دن اولان ماجار و فین‌ایله سامی دیل عاییله‌سینه عایید اولان مالتا دیلی‌دیر. رسمی دیل‌لر ایچین‌ده، کیریل الیفباسی‌ایله یازیلان بولقار و یونان الفیباسی یازیلان یونان خاریجین‌ده بوتون بیلمه لاتین حرف‌لرییله یازیلار.[۱۵۱]

ایییرمی‌اوچ رسمی دیلین یانی سیرا، اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده اورتالاما ۵۰ میلیون آدام طرفین‌دن تخمینن ۱۵۰ رئگیونال دیل و آزلیق دیلی دانیشیل‌ماق‌دادیر.[۱۵۱] بون‌لار آراسین‌دا، یالنیز ایسپانییادا دانیشیل‌ماق‌دادیر اولان رئگیونال دیل‌لردن باسک، کاتالان و قالیسیان‌ایله اوروپاایتتیفاقی وطن‌داش‌لاری ایتتیفاقین رسمی تشکیلات‌لارینا موراجیعت ائده بیلرلر.[۱۵۲] اوروپاایتتیفاقی زامان‌زامان خوصوصی پروقرام‌لارلا آزلیق دیل‌لرینی یادا یئرلی دیل‌لری دستکله‌سه‌ده، جمعییت‌لرین دیل حوقوق‌لارینی قوروماق عوضو دوولت‌لرین اوز مسئولییتین‌ده‌دیر.

بیر چوخ رئگیونال دیلین یانین‌دا، دونیانین بیر چوخ اولکه‌سین‌دن آوروپایا گل‌میش قاچقین بیریلرجه دانیشیلان بیر اوقدرده آزلیق دیلی واردیر. تورک، ماغریب عربجه‌سی، روس، اوردو، بئنقال، هیند، تامیل، اوکراینجا و موختلیف بالکان دیل‌لری، اوروپاایتتیفاقی‌نین بیر چوخ کونجون‌ده دانیشیلار. بو ایممیقرانت قروپ‌لار عومومیت‌له هم اوز دیل‌لرینی هم‌ده ایچین‌ده اولدوق‌لاری اولکه‌نین رسمی دیلینی دانیشان ایکی-دیل‌لی کس‌لردیر. کوچری دیل‌لری هله اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده یادا عوضو اولکه‌لردن هرهانسی بیرین‌ده رسمی بیر ستاتوسا صاحیب دئییل. آنجاق اوروپاایتتیفاقی‌نین حیات بویو اویرنمه پرویئکتی داخیلین‌ده ۲۰۰۷-جی ایل‌دن ائعتیبارن خوصوصی دستک گوره بیلرلر.[۱۵۱] تورکجه کیپرده، لوکسئم‌بورق لوکسئم‌بورق‌دا رسمی دیل ستاتوسون‌دا اولماسینا قارشی بو اولکه‌لرده، ایتتیفاقین مووجود دیل‌لرین‌دن ان بیرینین اونسوزدا رسمی دیل اولماسین‌دان اوتری (لوکسئم‌بورق‌دا فرانسیز و آلمان، کیپرده یونان) بو بیلمه اوروپاایتتیفاقی دیل‌لری ایچینه آلینمامیش‌دیر.

دین

آب عوضوو اولکه‌لرده بیر تانرییا اینانان‌لارین فایزی.

اوروپاایتتیفاقی وار اولان هئچ بیر دین‌ایله علاقه‌سی اولمایان و ائتدیگی راضیلاشما و آلدیغی قرارلاردا هرهانسی بیر دینه دغینمه‌ین دونیوی بیر تشکیلات‌لانمانین[۲۵] حاضیرلانماسی اوچون ایش‌لر باشلادیلان اوروپاایتتیفاقی کونستیتوسییاسی لاییحه‌سی‌نین اون سوزون‌ده و لیس‌سابون سازیشی‌نین بعضی مادده‌لرین‌ده تانری و یا کریستییان‌لیق‌ایله علاقه‌دار بعضی سویلییش‌لری اولماسی بویوک رئاکسییالار آلمیش و نتیجه اولاراق بوندان ایمتیناع ائدیل‌میش‌دیر.[۱۵۳]

کریستییان‌لیق مووضوع‌سو اوزرین‌ده بوقدر دورولماسی‌نین سببی، بونون آوروپادا، طبیعی اولاراق‌دا اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده ان مشهور دین اولماسین‌دان‌دیر. آوروپادا کریستییان‌لیق اینانجی روما کاتولیک کیلسه‌سی، اورتودوکس کیلسه‌سی (جنوب‌شرقی آوروپا) و چوخ موختلیف پروتئستانت کیلسه‌لری (خوصوصی‌ایله شیمالی آوروپا) آراسین‌دا بولون‌موش‌دور. ایسلام و یهودی‌لیک کیمی دین‌لرده اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده تمثیل ائدیلن اینانج‌لاردان‌دیر. ۲۰۰۲-جی ایل اعتیباری‌ایله آوروپادا ۱ میلیون نفردن چوخ یهودی‌ایله[۱۵۴] ۱۶ میلیون نفر موسلمان اولدوغو سانیل‌ماق‌دادیر.[۱۵۵]

ائوروستات طرفین‌دن تشکیل ائدیلن آوروبارومئتره ایجتیماعی یوخلامالارا اوروپاایتتیفاقی وطنداش‌لاری‌نین اکثریتیی‌نین بیر نوع اینانجا منسوب اولدوغونو آنجاق بو قروپون یالنیز ۲۱ فایزی‌نین بو مووضوعو اهمییت‌لی سایدیغینی گوستریر. عومومی اهالی ایچری‌سین‌ده هر اولکه‌ده گئده‌رک دوشمک‌ده اولان کیلسه‌یه باغلی‌لیق وضعییتی‌نین یانین‌دا گئتدیک‌جه آرتان آتئیست یادا آقنوستیک بیر قروپ مئیدانا گلمک‌ده‌دیر.[۱۵۶] ۲۰۰۵-جی ایلین آوروبارومئتره ایجتیماعبیت یوکلامالارین‌دا، رومینییا و بولقاریستانین بیرلییه هله قاتیلمامیش اولدوغو ایییرمی‌بئش عوضولو دوورده، اوروپاایتتیفاقین‌دا یاشایان اینسان‌لارین ۵۲ فایزی ایسه هرهانسی بیر تانرییا ایناندیغینی، ۲۷ فایزی بیر نوع روحانی وارلیغین یادا حیات قایناغی‌نین اولدوغونو دوشون‌دویونو، ۱۸ فایزی‌ایسه هرهانسی بیر یارادیجی‌یا اینانمادیغینی دیله گتیرمیش‌دیر. ائدیلن آنکئت‌لر نتیجه‌سین‌ده اورتایا چیخان جدول‌لر تانرییا اینانما نیسبت‌لرین ان آشاغی اولدوغو اولکه‌لرین ۱۹ فایزیله چئخییا و ۱۶ فایزیله ائستونییا اولدوغونو اورتایا قویموش‌دور.[۱۵۷]

عئینی ایجتیماعییت یوکلامالارین‌دا ان دین‌دار اولکه‌لرین ۹۵ فایزلیک تانرییا اینانما نیسبتی‌ایله باسقین بیر کاتولیک اهالییه صاحیب اولان مالتا و خالق‌لاری‌نین ۹۰ فایزین‌دان چوخو تانرییا اینانان کیپر و رومینییا اولدوغو گورول‌موش‌دور. اوروپاایتتیفاقی ایچین‌ده، تانری اینانجی‌نین قادین‌لار آراسین‌دا کیشی‌لردن داها مشهور اولدوغو اورتایا چیخ‌میش‌دیر. بو وضعییت، کس‌لرین یاشی، یئتیش‌دیریل‌دیگی دینی اطراف و آشاغی تحصیل سوییه‌سینه منسوب اولمالاری کیمی فاکتورلاریله پارارلئل اولاراق آرت‌میش‌دیر. بو سئقمئنتده‌کیاینسانلار سییاسی فیکیر اولاراق‌دا اوزلرینی ساغجی‌لیک‌ایله ایلیشکی‌لندیرمیش و فلسفه و ائتیک‌ایله علاقه‌دار مووضوع‌لاری داها چوخ الشدیرمیشلردیر.[۱۵۷]

اوروپاایتتیفاقی تورپاق‌لاری ایچین‌ده اینانانی اولان دیگر اهمییت‌لی اینانج آخین‌لاری ایسه بوددیزم، هیندویزم (بویوک اکثرییتی بیرلش‌میش کرال‌لیق‌دا اولور[۱۵۸]) و نئوپاگانیزم‌دیر.[۱۵۹] نئوپاگانیزم آوروپادا آنتیک چاغ‌دا اینسان‌لارین تطبیق چوخانری‌لی دین‌لرین یئنی‌دن جانلانماسینی تأمین ائدن و سورعت‌له یاییلان بیر اینانج حرکتی‌دیر.[۱۶۰] نئوپاگان اینانج‌لاری بیرلش‌میش کرال‌لیق، دانیمارکا[۱۶۱]، ایسوئچ و ایسپانییا[۱۶۱] حوکومت‌لری طرفین‌دن رسمی اولاراق تانین‌میش‌دیر.

مدنییت سیاستی

لیوئرپول 2008-جی ایلین اوروپامدنیت پایتاخت‌لاریندا بیری‌دیر.

اوروپاایتتیفاقی‌نین مدنییتی، پارچاسی اولدوغو آوروپانین مدنییتی خاطیرلانار. مدنییت‌لر ایله علاقه‌دار سیاست عومومییت‌له هر بیر عوضو اؤلکه طرفین‌دن موستقیل اولاراق موع‌ییه‌ن ائدیلیر. عوضو دؤولت‌لر آراسیندا مدنی هم‌رای‌لیک و امکداش‌لیق ماستریخت آندلاشماسیندا بیر بیرلیک اولاراق تعیین اولونماسیندا بری اوروپاایتتیفاقی‌نین ماراقلاندیغی اساس مؤوضوع‌لاردان بیری اولموش‌دور. [۱۶۲] اوروپاایتتیفاقی‌نین مدنی ساحه‌ده آلدیغی قرارلار آراسیندا یئددی ایل‌لیک مدنییت 2000، [۱۶۲] اوروپامدنییت آیی فعالیت‌لری، [165] مئدیا پلوس پروقرامی، [۱۶۳] اوروپاایتتیفاقی گنج‌لیک اورکئستری کیمی موسیقی بیرلیک‌لری و هر ایل بیر یا دا ایکی شهرین اؤز مدنییتی‌نی تانیتماق ایمکانی قازاندیغی اوروپامدنییت باش‌کندلیغی (پایتخت فرهنگی) پروقرامی کیمی تدبیرلر واردیر. [۱۶۴]

اوروپاایتتیفاقی آیریجا عددلری 2004-جو ایل‌ده ایکی یوز اوتوز اوچه چاتان بیر چوخ مدنییت لاییحه‌سینه‌ده وساییت وئریر. اوروپاشوراسی‌نین ایسته‌یی اوزرینه مدنی علاقه‌لرین اینکیشاف ائتدیریلمه‌سینه کؤمک گؤستریلمه‌سی اوچون "اوروپاو مدنییت" مؤوضوع‌سوندا عومومی شبکه پورتالی آچیلمیش‌دیر. [۱۶۵]

بیرلیک ایچینده، اینتئقراسیا (بیرلشمه) پروسئسینی دستکله‌ین‌لر چوخ واخت اسكی یونان، قدیم روما، اورتا چاغ فئودالیزمی، رنسانس (اینتیباه)، معاریف‌چی‌لیک دؤورو (آیدین‌لانما چاغی-عصر روشنگری)، 19. عصر لیبئرالیزم آخینی و دونیا موحاریبه‌لری کیمی قیطعه‌نین تاریخینه و اینکیشافینا ایستیقامت وئرن حادیثه‌لری ایحاطه ائدن اورتاق مدنی و تاریخی بیر میراث‌دان سؤز ائدرلر. اوروپاده‌یه‌رلری‌نین بو پایلاشیلان اورتاق میراثین اوزرینه قورولماسی مودافیعه اولونور. [۱۶۶]

ایدمان

نوماییش ایدمان‌لاری ایتتیفاقین بیر چوخ عوضوونده اوینانیر. (نیو كمپ، بارسئلونا)

ایدمان، اوروپاایتتیفاقین‌دن چوخ، عوضو دؤولت‌لرین اؤزلری‌نین یا دا بئین‌الخالق تشکیلات‌لارین مسولییت‌ینده‌دیر. آنجاق، میللی فوتبول لیقالاریندا اوروپاایتتیفاقی وطنداشی خاریجی اویون‌چو سایینا کووتا قویماغی (تعیین سهمیه) قالدیران و رای عوضی (هزینه نقل و انتقالات) اولمادان ترانسفئر ائدیلمه‌سینه ایمکان وئرن بوسمان قایدالاری (Bosman ruling) کیمی بعضی قرارلار اوروپاایتتیفاقی ایچینده ایدمان سیاستی اوزرینه بؤیوک اهمییته مالیک‌دیر. [۱۶۷]

تصدیق گؤزله‌ین لیسبون آندلاشماسی ایدمان اویون‌لارینا، بو سئکتورو اوروپاایتتیفاقی‌نین ایقتیصادی قایدالارین‌دان آزاد توتاجاق خوصوصی ایستاتوس تانینماسی‌نی نظرده توتماقدادیر. سربست بازار پرینسیپ‌لری‌نین وارلی و یوخسول فوتبول کلوب‌لاری آراسین‌داکی فرقی بؤیوتمه‌سین‌دن ایستیقامت‌لی دویولان قایغی‌لار سببی‌له بو وضعیت بئین‌الخالق اولمپیا کومیته‌سی و بئین‌الخالق فوتبول فئدئراسیالاری ایتتیفاقی کیمی رهبرلیک واحیدلری‌له گؤروشولموش‌دور. [۱۶۸]

اوروپاایتتیفاقی‌نین ایدمان سیاستی‌نین یارادیلماسی زامانی، بئین‌الخالق بسكیتبال فئدئراسیاسی، اوروپافوتبول فئدئراسیالاری ایتتیفاقی، اوروپاهندبال فئدئراسیاسی، بئین‌الخالق بوز هاكی فئدئراسیاسی، اوروپاراگبی ایتتیفاقی و اوروپاوالیبال کونفئدئراسیاسی کیمی بیر چوخ ایدمان تشکیلاتینا مصلحت‌لشیلر و اونلارین فیکیرلری آلینیر. [۱۶۹] بوتون اوروپاایتتیفاقی عوضولری و بو اؤلکه‌لرین علاقه‌دار میللی ایدمان کوماندالاری یوفا کیمی اوروپاایچی ایدمان فعالییت‌لرینه ایشتیراک ائدیرلر. [۱۷۰]

خاریجی کئچیدلر

قایناقلار

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ Symbols of the EU. Avropa. یوْخلانیلیب2008, 1 Eylül.
  2. Azərbaycan Milli Ensiklopediyası, 2005, s.770
  3. ۳٫۰ ۳٫۱ IMF GSYİH. www.imf.org. یوْخلانیلیب2008, 25 iyun. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «GDP_IMF» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  4. The EU Single Market: Fewer barriers, more opportunities. Europa, European Commission. یوْخلانیلیب27 Kasım 2007,.Activities of the European Union: Internal Market. Europa. یوْخلانیلیب29 Haziran 2007.
  5. Five Years of China WTO Membership. EU and US Perspectives about China's Compliance with Transparency Commitments and the Transitional Review Mechanism. Social Science Research Network (2006). یوْخلانیلیب2007, 25 Ocak.
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ Abolition of internal borders and creation of a single EU external frontier. Avropa (2005). یوْخلانیلیب2007-24 yanvar. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Internal_borders» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  7. The political consequences. یوْخلانیلیب2007-5 Eylül.
  8. Declaration of 9 May 1950. یوْخلانیلیب2007-5 Eylül.
  9. ۹٫۰ ۹٫۱ A peaceful Europe - the beginnings of cooperation. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  10. Merging the executives. یوْخلانیلیب2007-25 Haziran.
  11. The first enlargement. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  12. The new European Parliament. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  13. Negotiations for enlargement. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  14. A Europe without frontiers. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  15. 1980-1989 The changing face of Europe - the fall of the Berlin Wall. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  16. Treaty of Maastricht on European Union. یوْخلانیلیب2007-10-20.; (2006) EU Law: Text, Cases and Materials. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-927389-8.
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ A decade of further expansion. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ The Treaty at a glance. یوْخلانیلیب2008-06-25. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Europa_Lisbon_treaty» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  19. European Countries. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-05.
  20. ۲۰٫۰ ۲۰٫۱ European Commission - Enlargement - Candidate and Potential Candidate Countries. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-26.
  21. EU/Kosovo Factsheet. European Union - Delegation of the European Commission to the United States. یوْخلانیلیب2007-03-27.
  22. The EU's relations with Switzerland. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-16.
  23. ۲۳٫۰ ۲۳٫۱ ۲۳٫۲ The euro outside the euro area. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «euro_use_world» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «euro_use_world» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  24. EUR-Lex: Official Journal. Treaty of Amsterdam. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-29.
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ ۲۵٫۲ EUR-Lex. Consolidated Treaties on European Union and establishing the European Community. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  26. Where is the euro legal tender? (PDF). European Central Bank (2006). یوْخلانیلیب2007-06-25.
  27. European countries. Avropa (2007). یوْخلانیلیب2007-06-29.
  28. European Union. Central Intelligence Agency. یوْخلانیلیب2007-08-08.
  29. Countries of the Earth. home.comcast.net (2006). یوْخلانیلیب2007-08-08.
  30. Humid Continental Climate. University of Wisconsin-Stevens Point (2007). یوْخلانیلیب2007-06-29.
  31. Sources of EU law. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-05.
  32. ۳۲٫۰ ۳۲٫۱ EUR-Lex. European Community consolidated treaty, (article 249, provisions for making regulations). Avropa. یوْخلانیلیب2007-11-08.
  33. According to the principle of Supremacy as established by the ECJ in Case 6/64, Falminio Costa v. ENEL [1964] ECR 585. See Craig and de Búrca, ch. 7. See also: Factortame Ltd. v. Secretary of State for Transport (No. 2) [1991] 1 AC 603, Solange II (Re Wuensche Handelsgesellschaft, BVerfG decision of 22 Oct. 1986 [1987] 3 CMLR 225,265) and Frontini v. Ministero delle Finanze [1974] 2 CMLR 372; Raoul George Nicolo [1990] 1 CMLR 173.
  34. Pillars of the European Union. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  35. Institutions: The European Commission. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  36. Institutions: The European Parliament. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  37. ۳۷٫۰ ۳۷٫۱ ۳۷٫۲ Institutions: The Council of the European Union. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  38. To do otherwise would require the drafting of legislation which would have to cope with the frequently divergent legal systems and administrative systems of all of the now 27 member states. See Craig and de Búrca, p. 115
  39. For a good example of this see Title IV of Part Three of the Treaty of Rome, Council Decision (2004/927/EC) of 22 December 2004 providing for certain areas covered by Title IV of Part Three of the Treaty establishing the European Community to be governed by the procedure laid down in Article 251 of that Treaty and the Protocol on Article 67 of the Treaty establishing the European Community attached to the Nice Treaty.
  40. Decision-making in the European Union. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-18.
  41. EUR-Lex. European Community consolidated treaty, (article 220, The court of Justice). Avropa. یوْخلانیلیب2007-11-08.
  42. The Court of Justice of the European Communities. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-14.;The Court of First Instance. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-14.; Institutions: Court of Justice. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-25.
  43. EUR-Lex. European Community consolidated treaty, (article 225 (1), The court of First Instance). Avropa. یوْخلانیلیب2007-11-08.
  44. Fighting EU 'enlargement fatigue'. International Herald Tribune (2006-06-19). یوْخلانیلیب2007-08-14.
  45. ۴۵٫۰ ۴۵٫۱ EU enlargement - voices from the debate. British Foreign and Commonwealth Office. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  46. Q&A: Turkey's EU entry talks. BBC News (2006-12-11). یوْخلانیلیب2007-08-14.
  47. FAQs on the EU, from the campaign trail. Sovereignty (2001). یوْخلانیلیب2007-06-29.
  48. EU leaders agree on reform treaty. BBC News (2007). یوْخلانیلیب2007-06-27.
  49. The Schengen acquis and its integration into the Union. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-01.
  50. ۵۰٫۰ ۵۰٫۱ EUR-Lex. Maastricht Treaty. Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-28.
  51. EUR-Lex. European Community consolidated treaty, (article 17), European Citizenship). Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-28.
  52. EUR-Lex. Amsterdam treaty article 1 s.3 amending European Union consolidated treaty article 2, creating an area of freedom and justice). Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-28.
  53. European arrest warrant replaces extradition between EU Member States. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-04.
  54. Council Regulation (EC) No 2201/2003 of 27 November 2003 concerning jurisdiction and the recognition and enforcement of judgements in matrimonial matters and the matters of parental responsibility.
  55. European police office now in full swing. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-04.
  56. Eurojust coordinating cross-border prosecutions at EU level. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-04.
  57. Frontex. What is Frontex?. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-04.
  58. EUR-Lex. European Community consolidated treaty, (articles 39 and 141), prohibition of national or sexual discrimination). Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-28.
  59. ۵۹٫۰ ۵۹٫۱ EUR-Lex. Amsterdam treaty article 2 s.7 amending European Community consolidated treaty article 13, combatting discrimination). Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-28.
  60. Launching the European Day against the Death Penalty. Avropa (2007-06-19). یوْخلانیلیب2007-11-12.
  61. Q&A: The Lisbon Treaty. BBC News (2007-10-19). یوْخلانیلیب2007-11-12.
  62. Council of Europe - European Union: "A sole ambition for the European continent" (PDF). Council of Europe (2006). یوْخلانیلیب2007-07-28.
  63. Qualified-Majority Voting: Common commercial policy. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-03.
  64. ۶۴٫۰ ۶۴٫۱ European political co-operation (EPC). Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-03.
  65. European Union consolidated treaty, (article 11, common foreign policy). Avropa. یوْخلانیلیب2007-11-08.
  66. Common Foreign and Security Policy (CFSP) - Overview. Avropa (2002). یوْخلانیلیب2007-06-26.
  67. Divided EU agrees Iraq statement. Avropa (2003). یوْخلانیلیب2007-06-26.
  68. Carl, Bildt (2005). Europe must keep its 'soft power'. Financial Times on Centre for European Reform. یوْخلانیلیب2007-06-26.
  69. Presentation of the programme of the Finnish presidency. Avropa (2006-07-05). یوْخلانیلیب2007-08-13.
  70. EU heading for single UN seat, UN official says. EUobserver (2007). یوْخلانیلیب2007-06-26.
  71. EU and the G8. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-26.
  72. DG for humanitarian aid - ECHO, financial report 2006 (PDF). Avropa (2006). یوْخلانیلیب2007-08-13.
  73. ۷۳٫۰ ۷۳٫۱ Commission calls for a European consensus to boost impact of humanitarian aid. Avropa (2007-06-13). یوْخلانیلیب2007-08-13.
  74. Stephen, Mulvey (2007-05-30). EU attacked for 'inefficient' aid. BBC News. یوْخلانیلیب2007-08-13.
  75. Jerome, Taylor (2007-05-11). EU accused of artificially inflating its aid figures. The Independent. یوْخلانیلیب2007-08-13.
  76. Overviews of the European Union activities: Development. Avropa. یوْخلانیلیب2007-08-13.
  77. EU Security Police & the role of the European Commission. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-26.
  78. EU Security Police & the role of the European Commission: Chronology. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-26.
  79. Military Capabilities. Avropa. یوْخلانیلیب2007-10-09.
  80. EU security and defense Operations. Avropa.
  81. ESPD Structures. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-26.
  82. ۸۲٫۰ ۸۲٫۱ ۸۲٫۲ ۸۲٫۳ The euro. Avropa. یوْخلانیلیب2008-06-30. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «euro_website» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  83. ۸۳٫۰ ۸۳٫۱ The Single Market. Avropa. یوْخلانیلیب2008-06-30. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «Europa_Single_Market» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  84. Rank Order - Exports. Central Intelligence Agency. یوْخلانیلیب2007-08-21.
  85. Rank Order - Imports. Central Intelligence Agency. یوْخلانیلیب2007-08-21.
  86. China now EU's biggest import market. People's Daily Online (2007-01-31). یوْخلانیلیب2007-07-22.
  87. EU now biggest trading partner of China. Chinese Embassy (2006-09-15). یوْخلانیلیب2008-04-04.
  88. India and the EU: strategic partners?. Centre for European Reform (February/March 2006). یوْخلانیلیب2008-04-04.
  89. Fortune Global 500: Countries. CNN Money (2007-07-23). یوْخلانیلیب2007-08-24.
  90. Euro area and EU 27 unemployment down to 7.0% (PDF). Avropa (2007-07-03). یوْخلانیلیب2007-11-01.
  91. Eur4. Report for Selected Country Groups and Subjects. International Monetary Fund (April 2007). یوْخلانیلیب2007-11-29.
  92. New-generation passports to appear in Lithuania starting New Years. یوْخلانیلیب2008-03-17.
  93. A Single Market for Capital. European Commission. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  94. Living and working in the Single Market. Avropa.
  95. A Single Market for Services. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  96. The European Economic Area (EEA). یوْخلانیلیب2007-07-21.
  97. A Single Market for goods. Avropa. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  98. Growing number of Danes oppose switching to euro, poll shows. EU Business. یوْخلانیلیب2008-06-25.
  99. Poll on the future of Europe: Main findings report (PDF). Open Europe (2007-03-23). یوْخلانیلیب2008-06-25.
  100. ECB, ESCB and the Eurosystem. European Central Bank. یوْخلانیلیب2007-09-15.
  101. , http://www.wage.wisc.edu/uploads/Working%20Papers/chinnfrankel_NBER_eurotopcurrency.pdf. 
  102. Article 3(1)(g) of the Treaty of Rome
  103. European Commission. Competition: making markets work better. Avropa yazar=European Commission. یوْخلانیلیب2007-11-12.
  104. Examining the EU executive. BBC News (2004-07-23). یوْخلانیلیب2007-09-18.
  105. The Commission prohibits GE's acquisition of Honeywell. Avropa (2001-07-03). یوْخلانیلیب2007-11-12.
  106. Microsoft caves in to European commission. The Guardian (2007-10-22). یوْخلانیلیب2007-11-12.
  107. EU competition to remain in place. BBC News (2007-06-22). یوْخلانیلیب2007-11-12.
  108. Detailed data 2000-2007 (PDF). Avropa. یوْخلانیلیب2008-07-07.
  109. Q&A on Interinstitutional Agreement on Budgetary Discipline and Sound Financial Management 2007-2013.
  110. Will Europe Work?. Euro-know. یوْخلانیلیب2008-02-29.
  111. ۱۱۱٫۰ ۱۱۱٫۱ ۱۱۱٫۲ David, Stead; Robert Whaples (eds) (2007-06-22). Common Agricultural Policy. EH.Net Encyclopedia. یوْخلانیلیب2007-08-30.
  112. ۱۱۲٫۰ ۱۱۲٫۱ Simon, Jeffery (2007-06-26). The EU common agricultural policy. The Guardian. یوْخلانیلیب2007-08-30.
  113. Sugar: Commission proposes more market-, consumer- and trade-friendly regime. Avropa (2007-04-14). یوْخلانیلیب2007-08-30.
  114. ۱۱۴٫۰ ۱۱۴٫۱ ۱۱۴٫۲ Q&A: EU energy plans. BBC News (2007-03-09). یوْخلانیلیب2007-07-13.
  115. 'Low-carbon economy' proposed for Europe. MSNBC. یوْخلانیلیب2007-01-24.
  116. Ukraine-Russia gas disputeشابلون:Ndash call for stronger EU energy policy. Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-27.
  117. The trans-European transport network: new guidelines and financial rules (PDF). Avropa (2003-10-01). یوْخلانیلیب2007-08-15.
  118. Silvia, Mirea. The trans-European transport network: new guidelines and financial rules. The Railway Journal. یوْخلانیلیب2007-08-15.
  119. White Paper on Transport. Euractiv (2004-09-22). یوْخلانیلیب2007-08-15.
  120. Transport – How Quickly will Polish Roads Improve After Accession. Urząd Komitetu Integracji Europejskiej (2003-05-29). یوْخلانیلیب2007-08-15.
  121. Jacques, Barrot. Jacques Barrot Home Page, Commission vice president for transport. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.
  122. Robin, McKie (2007-07-15). Sat-nav rival could crash and burn. The Guardian. یوْخلانیلیب2007-08-11.
  123. ۱۲۳٫۰ ۱۲۳٫۱ GDP per capita in the Member States ranged from 48% to 251% of the EU25 average in 2005. Avropa (2006-12-18). یوْخلانیلیب2007-07-13.
  124. EU Structural and Cohesion Funds. Business 2000. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  125. 7th Research Framework Programme (FP7). Euractiv. یوْخلانیلیب2007-06-27.
  126. Stavros, Dimas (2007-03-23). Celebrating the Environmental Union. BBC News. یوْخلانیلیب2007-08-15.
  127. Adam, Easton (2007-07-31). Poland ends stand-off with EU over road plans. Financial Times. یوْخلانیلیب2007-08-15.
  128. EU chemicals directive agreed. RTÉ News And Current Affairs (2006-12-01). یوْخلانیلیب2007-08-15.
  129. Jessica, Aldred; guardian.co.uk. EU sets 20% target for carbon cuts. یوْخلانیلیب2008-02-29.
  130. Paul, Ames (2007-03-09). European Union agrees on ambitious plan to fight global warming. Discovery Channel, on Valcent Products website. یوْخلانیلیب2007-03-09.
  131. ۱۳۲٫۰ ۱۳۲٫۱ In Bali, EU Floats 50% Greenhouse Gas Cut (2007-12-04). یوْخلانیلیب2007-12-07. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ نام «PostKyoto» چندین بار با محتوای متفاوت تعریف شده‌است
  132. The Erasmus programme celebrates its 20th anniversary. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.; Lefebvre, Jean-Sébastien (2007-01-22). Erasmus turns 20 - time to grow up?. Café Babel. یوْخلانیلیب2007-08-10.
  133. About the Education, Audiovisual and Culture Executive Agency. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.; Lifelong Learning Programme. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.
  134. What is the ERC?. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.
  135. Energy. Avropa. یوْخلانیلیب2007-11-12.
  136. What is the European Research Area?. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-21.
  137. ITER fusion research project. Avropa. یوْخلانیلیب2007-09-24.
  138. Astronomical research collaborations. ESO. یوْخلانیلیب2008-02-29.
  139. Total population. Avropa. یوْخلانیلیب2007-07-14.
  140. EU25 population rises until 2025, then falls (PDF). Avropa (2005-04-08). یوْخلانیلیب2007-07-14.
  141. Rainer, Muenz (2006). Europe: Population and Migration in 2005. Migration Information.
  142. A densely populated area. Telsat Guide. یوْخلانیلیب2007-07-22.
  143. The World According to GaWC. Loughborough University. یوْخلانیلیب2007-06-29.
  144. Indicators for larger urban zones 1999 - 2003. Avropa. یوْخلانیلیب2007-01-25.
  145. ۱۴۶٫۰ ۱۴۶٫۱ Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Survey) (PDF). Avropa (2006). یوْخلانیلیب2007-02-03.
    Special Eurobarometer 243: Europeans and their Languages (Executive Summary) (PDF). Avropa (2006). یوْخلانیلیب2007-02-03.
  146. Council Regulation (EC) No 1791/2006 of 20 November 2006. Avropa (2006-12-12). یوْخلانیلیب2007-02-02.
  147. Languages and Europe. FAQ: Is every document generated by the EU translated into all the official languages?. Avropa (2004). یوْخلانیلیب2007-02-03.
  148. Consolidated version of the Treaty establishing the European Community, Articles 149 to 150. Avropa (2004). یوْخلانیلیب2007-02-01.
  149. European Parliament Fact Sheets: 4.16.3. Language policy. Avropa (2004). یوْخلانیلیب2007-02-03.
  150. ۱۵۱٫۰ ۱۵۱٫۱ ۱۵۱٫۲ Many tongues, one family. Languages in the European Union (PDF). Avropa (2004). یوْخلانیلیب2007-02-03.
  151. Mercator Newsletter - n. 29. Mercator Central (2006). یوْخلانیلیب2007-02-01.
  152. Stephen, Castle (2007-03-21). EU celebrates 50th birthday-with a row about religion. The Independent. یوْخلانیلیب2008-03-04.
  153. World Jewish Population (2002). The Jewish Agency for Israel. یوْخلانیلیب2007-05-03.
  154. In Europa leben gegen­wärtig knapp 53 millionen Muslime. Islam.de (2006-02-25). یوْخلانیلیب2007-07-21.
  155. Peter, Ford (2005-02-22). What place for God in Europe. USA Today. یوْخلانیلیب2008-03-04.
  156. ۱۵۷٫۰ ۱۵۷٫۱ Eurostat (PDF). Avropa (2005). یوْخلانیلیب2007-07-21.
  157. <script type="text/javascript" src="http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Gadget-popups.js&action=raw&ctype=text/javascript&dontcountme=s"></script>.asp?id=954 BK 2001 nüfus sayımı
  158. BBC section on Neopaganism
  159. Strmiska, Michael F. (2005). Modern Paganism in World Cultures: Comparative Perspectives. Santa Barbara: ABC-CLIO.
  160. ۱۶۱٫۰ ۱۶۱٫۱ Odinist and Asatruar Community of Spain - legalization
  161. ۱۶۲٫۰ ۱۶۲٫۱ Andras, Bozoki. Cultural Policy and Politics in the European Union (PDF). IECOB, Institute for Central Eastern and Balkan Europe. یوْخلانیلیب2007-07-13.
  162. European Culture Month. Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-27.
  163. European Capitals of Culture. Avropa. یوْخلانیلیب2008-02-27.
  164. Cultural heritage as a vehicle of cultural identity. Avropa (2006-05-03). یوْخلانیلیب2008-03-04.
  165. For example: Priority is dialogue for partnership and tolerance. Avropa, European parliament (2007-02-13). یوْخلانیلیب2008-02-27.
  166. Fordyce, Tom (2007-07-11). 10 years since Bosman. BBC News. یوْخلانیلیب2007-07-13.
  167. IOC, FIFA presidents welcomes new EU treaty, call it breakthrough to give sports more power. International Herald Tribune (2007-10-19). یوْخلانیلیب2007-10-21.
  168. Statement of European team sports (PDF). UEFA.com (2007-10-19). یوْخلانیلیب2007-10-21.
  169. UEFA. UEFA.com (2007-10-19). یوْخلانیلیب2007-10-21.