بؤیوک بریتانیا

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(بؤيوک بریتانیا-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
United Kingdom
Two islands to the north-west of continental Europe. Highlighted are the larger island and the north-eastern fifth of the smaller island to the west.
یئری خریطه‌ده  بؤیوک بریتانیا  (توْخ یاشیٛل)

– in اوروپا  (یاشیٛل & بوْز)
– in اوروپا بیرلیگی  (یاشیٛل)

پایتخت
and largest city
لندن
۵۴°شمالی ۲°غربی / ۵۴°شمالی ۲°غربی / 54; -2
رسمی دیلی
و میلی دیلی
اینگیلیس دیلی
تانینمیش دیللر[note ۳]
قوملار (۲۰۱۱)
  • ۸۷٫۱٪ آغ
  • ۷٫۰٪ آسیالی
  • ۳٫۰٪ قارا
  • ۲٫۰٪ قاریشیق
  • ۰٫۹٪ آیری
دین (۲۰۱۱)
اهلیت
  • بریتیش
  • بریتون
بویوک بریتانیانین اؤلکه‌لری
حکومت موتمرکیز پارلیمان
مشروطیت
ایکینجی الیزابت
ترزا می
قانون قویانلار پارلیمان
لوردلار پارلیمانی
ایجماعلار پارلیمانی
تشکیل
• ولز قانونلاری
۱۵۳۵ و ۱۵۴۲
۲۴ مارس ۱۶۰۳
• اینگیلیس و ایسکاتلند بیرلییه
۱ مئی ۱۷۰۷
• بویوک بریتانیا و ایرلند بیرلییه
۱ ژانویه ۱۸۰۱
• ایرلندین آزاد اساس قانونی
۵ دسامبر ۱۹۲۲
۱ ژانویه ۱۹۷۳
ساحه
• جمعی
۲۴۲٬۴۹۵ کیلومترمربع (۹۳٬۶۲۸ مایل‌مربع)[۴] (78th)
• سو (%)
1.34
جمعیت
• 2016 estimate
افزایش 65,648,100[۵] (22nd)
• 2011 census
63,181,775[۶] (22nd)
• سیخیلیق
۲۷۰٫۷ بر کیلومتر مربع (۷۰۱٫۱ بر مایل مربع) (50th)
GDP (PPP) 2017 تخمین
• جمعی
$2.914 trillion[۷] (9th)
• آدام‌باشی
$44,117[۷] (25th)
GDP (نومینال) 2017 تخمین
• جمعی
$2.624 trillion[۷] (5th)
• آدام‌باشی
$39,734[۷] (19th)
Gini (2014)  31.6[۸]
medium · 33rd
HDI (2015) افزایش 0.909[۹]
very high · 16th
پول بیریمی Pound sterling[note ۵] (GBP£)
چاغ‌بؤلگه‌سی Greenwich Mean Time[note ۶] (UTC⁠)
• یای (DST)
British Summer Time (UTC+1)
تاریخ فورمتی dd/mm/yyyy (AD)
سوروجولر left
تلفون کودو +44[note ۷]
اینترنت کودو .uk[note ۸]

بؤیوک بریتانیا(اینگیلیسجه: Great Britain) اوروپانین شومال-غربینده یئرلَشن بیر اؤلکه دیر. پایتختی لندن و اوروپانین بؤیوک ایقتصاد و نظامی گؤجلریندن بیریدیر.[۱۰]

دؤولتین ترکیبینه بؤیوک بریتانیا آداسی، ایرلندی آداسینین قوزئی-شرق حیصّه سی و چوخسای‌لی کیچیک آدالار داخیلدیر. ماتریک آوروپایا فرانسه واسطه‌سی ایله لا مانش کانالی ایله بیرلشیر.

بؤیوک بریتانیا ترکیبینده دؤرد دؤولت – اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و شومالی ایرلند اوْلماقلا آنا یاسالی مونارخیدیر. دؤولتین هازیرکی مونارخی یی الیزابتدیر. کرالیچا دۆنیانین داها ۱۷ موستقیل دؤولتین باشچی‌سی ساییلیر. بۇنلار بیر واختلار یئر سطحی‌نین ۱/۴-نی ضبط ائتمیش بریتانیا ایمپیراتورلوغوندان قالما اراضیلردیر.

بریتانیا ایمپیراتورلوغو بیر واختلار دۆنیانین یگانه سوپرگوجو ساییلیردی. لاکین آردیجیل دۆنیا محاربه‌لری و ۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسیندان ایمپریایادا باشلایان تنزّول پروسسی اوْنون سوقوطونا گتیریب چیخاردی. بۇنونلا بئله بریتانیا چاغداش دۆنیانین اهمیت‌لی سیاسی، مدنی، ایقتیصادی نۆوه-ساواش گۆجو کیمی قالماق‌دادیر. بریتانیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی یانیندا تهلوکه‌سیزلیک شوراسینین دایمی عضوو، بؤیوک سککیزلرین و آوروپا بیرلییینین، بریتانیا میللتلر بیرلییینین عضو دؤولتی و ایکینجی دۆنیا ساواشینین کئچمیش سککیز غالیب دؤولتلریندن بیریدیر.

بؤیوک بریتانیا تاریخی[دَییشدیر]

اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و قوزئی ایرلندیین تاریخ اؤنجه‌سی دؤورلرینی احاطه ائدیر. ۱۸۰۰–۱۹۲۲ ایللری آراسیندا ایرلندیین هامیسی بیرلشمیش کراللیغین بیر حیصّه سی ساییلدیغی اۆچون بۇ دؤورلرده ایرلاندیانین تاریخی ده بیرلشمیش کراللیق تاریخی‌نین بیر حیصّه سی ساییلیر. بیرلشمیش کراللیغین ان کؤهنه خالقلارینی سلتلر تشکیل ائدیر. ا. ا ۵۵ و ا. ا ۴۱۰ ایللری آراسیندا بریتانیا آدالاری روم ایمپراتورلوغوسینا باغلی بریتان‌نیا ایالتینی تشکیل. ۵-جی عصرده بؤلگه خریستیانلیغین ائتکیسی آلتینا گیردی. عینی ایللرده جرمن بیر خالق اوْلان آنقلوساکسونلار بؤیوک کۆتله‌لر حالیندا نامیزده کؤچ ائتدیلر. ۱۰۶۶–۱۱۵۴-جی ایللری آراسیندا ینه بیر جرمن ایرقی اوْلان نورمانلار نامیزدی اله کئچیردیلر. اینگیلیس لر بۇ جرمن ایرقلری‌نین داوامینی میدانا گتیرمکددیرلر. ایسکاتلندلار، ولزلیلر و ایرلندیلیلار ایسه سلتلرین داوامی‌دیر.

جوغرافیاسی[دَییشدیر]

دؤولت بریتانیا آدالاریندا (بؤیوک بریتانیا، ایرلندی آداسینین قوزئی-شرق حیصّه سی، بیرده کیچیک آدالار و آرخیپلاقلار:هبرید، اوْرکنی و شتلاند آدالاری، آنقل‌سی، آرران، اۇایت) آتلانتیک اوقیانوس‌دا یئرلشیر. قوزئی، ایرلندی، کلتس و هبرید دنیزلری ایله یویولور. گونئی-شرق ساحلی ایله فرانسهنین قوزئی ساحلی آراسین‌دا یالنیز ۳۵km² مسافه وار. ایکی دؤولتی بی-بیرین‌دن لا-مانش بوغازی آییریر.

بؤیوک بریتانیانین ساحه‌سی-۲۴۴ ۸۲۰km²².۱۹۹۳-جو ایلین معلوماتینا گؤره، توْرپاق ساحه‌سینین ۱۰٪-ی مشه ایله اؤرتولو ایدی، ۴۶٪-ی اوْتلاق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر، و ۲۵٪-ی کند چیفتلیک (مزرعه) یندا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. ساحل اۇزون‌لوغو ۱۷٫۸۲۰km²-دیر. گونئی ساحل آوروپا کونتیننتی ایله اۇزون‌لوغو ۵۰km² اوْلان(۳۸km² سۇ آلتیندا اوْلماقلا) آوروتونل واسطه‌سی‌له بیرلشیر. بۇ، دۆنیادا ان اۇزون سوالتی تونل‌دیر. ایرلاندیانین قوزئی ایرلندی جومهوریتی ایله ۳۶۰ کیلومتر لیک قۇرو سرحدی وار و بۇ، بؤیوک بریتانیانین یگانه قۇرو سرحدی‌دیر.

اینگیلیس، بؤیوک بریتانیانین یاری‌سیندان چوْخ اراضی‌سینی احاطه ائدیر(۱۳۰٫۳۹۵ مربّع کیلومتر) بۇنون بؤیوک بیر حیصّه سی اوْوالیغلاردان عبارت‌دیر. یۆکسک‌لیکلر اساساً اراضی‌نین قوزئی (پننینس) و قوزئی-غربینده (کامبرلند) جملنمیش‌دیر. ان اۇزون چایلاری تمزا، سورن و هامبردیر.

ایسکاتلند بؤیوک بریتانیانین ۷۸٫۷۷۲ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر. شوتلاندیانین اراضی‌سینه اساساً باتی و قوزئی حیصّه لرینده یئرلَشن سککیز آدا داخیلدیر (هبرید، اوْرکنی، شتلاند و باشقا آدالار). ایسکاتلند ایکی تماماً مۆختلیف بؤلگه لاردان عبارت‌دیر:قوزئی-باتی حیصّه ده یئرلَشن قوزئی-ایسکاتلند داغلیق اراضی (هایلند) و گونئی-شرق حیصّه ده یئرلَشن لوولند. هایلن‌ده دمک اوْلار کی شوتلاندیانین بۆتون داغلیق اراضی‌سینی احاطه ائدیر (بن نویس ۱۳۴۳ متر هوندورلویو ایله بریتانیا آدالارینین ان یۆکسک زیروه‌سی حساب اوْلونور).

ولز بؤیوک بریتانیانین ۲۰٫۷۷۹ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر. ولز- اساساً داغلیق اؤلکه‌دیر. اساس اهالی و صنایع ساحه‌لری کاردیف، سوانسی و نیوپورت ساحل شهرلرینده، اوْ جمله‌دن دقیق گونئی ولز یئرلشیر. (سنوودون داغی-۱۰۸۵ م) اۇل‌سین ان یۆکسک داغلاری سنوودون‌دا یئرلشیر (سنوودون داغی-۱۰۸۵ م).

قوزئی ایرلندی یالنیز ۱۳٫۸۴۳ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر و اساساً داغلیق اراضی‌دیر. قوزئی ایرلندیین ان یۆکسک نقطه‌سی ۸۵۲ م هوندورلویو اوْلان سلیو-دونارد زیروه‌سی حساب اوْلونور

ایقتصادیاتی[دَییشدیر]

۱۹ عصرین آخیرلارینادک بؤیوک بریتانیا دۆنیا چیفتلیک (مزرعه) یندا آغالیق ائتمیشدیر. بۇنون باش‌لیجا سببی بؤیوک بریتانیانین کاپیتالیزمین وطنی، صنایع چوریلیشی‌نین بشیی اوْلماسی ایله، «دۆنیانین صنایع امالاتخاناسینا» چوریلمه‌سی ایله ایضاح اوْلونور. بۇنونلا یاناشی، اوْلدوقجا ایری موستملکه‌لره مالیک بؤیوک بریتانیا، بۇ موستملکه‌لرین ایستیسمار ائدیلمه‌سیندن بؤیوک گلیر گؤتوروردو. نهایت، لا-مانش و پا-ده-کاله بوغازلاریندان کئچن مؤهوم دنیز تیجارت یوْللاریندا الوریش‌لی جوغرافی مؤقیعتی اؤلکه‌یه یئر کوره‌سینین بۆتون بؤلگه لاری ایله علاقه یاراتماغا ایمکان وریردی. بؤیوک بریتانیانین ایقتصادیاتینین هیزلی اینکیشافینا اؤلکه اراضیسینده مۆختلیف فایدالی قازینتی یاتاقلارینین، اؤزل‌له دمیر فیلیزی و داش کؤمور حؤوزه‌لری‌نین بیر-بیرینه یاخین یئرله‌شمه‌سی چوْخ بؤیوک ائتکی گؤسترمیش‌دیر. بئله عامیل متالوژینین گۆج‌لو اینکیشافینا، متالوژی ایسه موستملکه‌لرین اله کچیریلمه‌سینده و دۆنیا اوقیانوسیندا حؤکمران‌لیق ائدیلمه‌سینده مؤهوم روْل اوْینایان گۆج‌لو دنیز دونانماسینین یارادیلماسینا ایمکان وئرمیش‌دیر. کئچمیش مؤوقیینی ایتیرمه‌سینه باخمایاراق بؤیوک بریتانیا ایندی ده دۆنیانین یۆکسک توسعه ائتمیش صنایعیه مالیک باش‌لیجا اؤلکه‌لریندن بیریدیر. بؤیوک بریتانیا توسعه ائتمیش اؤلکه‌لر آراسیندا کاپیتال ایخراجاتینا گؤره یالنیز آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ژاپوندان گئری قالیر. ۲۰ عصرین ۸۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق نفت تولیدی هیزله آرتماسی اوْنون ایقتیصادی یاپیسال (ساختار) ونون یئنی‌دن قۇرولماسینا، ایقتصادیاتین اینکیشافینا ایمکان یاراتمیش‌دیر. بۇنونلا یاناشی بؤیوک بریتانیا، اوّللر بریتانیا ایمپیراتورلوغونا داخیل اوْلان اؤلکه‌لرین بیرلیینی یاراتمیش و اوْنا اداره ائدیر. بۇ، کئچمیش موستملکه اؤلکه‌لری ایله علاقه‌لری تنزیملین اؤزونمخسوس ایقتیصادی بیرلیک فوْرماسی‌دیر.

بؤیوک بریتانیا صنایع سینین ترکیب دیگر باش‌لیجا ایؤ-ی خاطیرلادیر. مورکّب و چوْخ ساحه‌لی ماشینقاییرما مؤهوم روْل اوْیناییر. الکتروتکنیک، الکترونیک، آویاکوسمیک صنایعنین، جیهازقاییرما و آوتوموبیلقاییرمانین اینکیشافینا گؤره لندن، بیرمینگام-کوونتری رایونلاری، دزگاهقاییرما و آوتوموبیلقاییرمایا گؤره بیرمینگام، توخوجولوق ماشینقاییرماسینا گؤره منچستر، گمیقاییرمایا گؤره قلازقو، ایدخال خاما اساسلانان متاللورگیانین اینکیشافینا گؤره شفیلد، کاردیف و دنیز ساحلی شهرلر فرق‌لنیر. کیمیا صنایع‌سی قوزئی دنیزینین دایازلیقلاریندان چیخاریلان نفت و طبیعی قازا اساس‌لانیر.

  1. کند چیفتلیک (مزرعه)

بؤیوک بریتانیانین گرگین توسعه ائتمیش کند چیفتلیک (مزرعه) یندا حئیواندارلیق اۆستونلوک تشکیل ائدیر. اؤلکه‌نین قوزئی و غربینده گۆنش‌لی گۆنلرین محدودلوغو تاخیل بیتکیلری‌نین یتیشدیریلمه‌سینه ایمکان ورمیر. رۆطوبت‌لی اوقیانوس ایقلیمینده اوْتلاق و چمن‌لیکلر مال-قارانی یاشیل اوْتلا یاخشی تأمین ائدیر. بؤیوک بریتانیانین کند چیفتلیک (مزرعه) اهالی‌نین ارزاغا اوْلان نیازینی تأمین اتمیر.

شهرلری[دَییشدیر]

عنعنه و مراسیملر[دَییشدیر]

ایستینادلار[دَییشدیر]

  1. National Anthem. یوْخلانیلیب4 June 2016.
  2. List of declarations made with respect to treaty No. 148. Council of Europe. یوْخلانیلیب12 December 2013.
  3. Philby, Charlotte (12 December 2012). "Less religious and more ethnically diverse: Census reveals a picture of Britain today". London. https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/less-religious-and-more-ethnically-diverse-census-reveals-a-picture-of-britain-today-8406506.html.
  4. (2012) «Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density» (PDF). یوْخلانیلیب9 August 2015.
  5. Population estimates – Office for National Statistics U.K.. www.ons.gov.uk.
  6. 2011 UK censuses. Office for National Statistics. یوْخلانیلیب17 December 2012.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ ۷٫۳ Report for Selected Countries and Subjects – United Kingdom. International Monetary Fund (April 2018).
  8. Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب11 November 2015.
  9. 2016 Human Development Report. United Nations Development Programme (2016). یوْخلانیلیب23 March 2017.
  10. Central یntellیgence Agency - CİA - The World Factbook: Europa

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

بیرده باخ[دَییشدیر]

گؤرونتولر[دَییشدیر]


قایناق خطاسی برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="note"/> یافت نشد یا </ref> بسته یافت نشد.