تورکیه

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
Republic of Turkey
Türkiye Cumhuriyeti  (آنادوْلو تۆرکجه‌سی)
بایراق
ملی شعار: 
پایتخت آنکارا
Largest city ایستانبول
۴۱°۱′ قوزئیده ۲۸°۵۷′ دوغودا / ۴۱.۰۱۷° قوزئیده ۲۸.۹۵۰° دوغودا / 41.017; 28.950
رسمی دیل‌(لر) آنادولو تورکجه‌سی
رواجی اولان دیل لر[۱]
ائل‌لر
ملیت
حکومت Unitary parliamentary جومهوریت
 -  President رجب طیب اردوغان
 -  Prime Minister بینالی ییلدیریم
 -  Meclis Speaker İsmail Kahraman
قانون‌قوْیان Grand National Assembly
Formation
 -  تورکیه قورتولوش ساواشی 19 May 1919 
 -  Treaty of Lausanne 24 July 1923 
 -  Declaration of Republic 29 October 1923 
مساحت
 -  بوتون ۷۸۳٬۳۵۶ km2 (36th)
۳۰۲٬۵۳۵ sq mi
 -  سۇ (%) 1.3
جمعیت
 -  2016 تخمین 79,814,871[۲] (نفوسلارینا گوره اولکه لرین سیرالانماسی) (19th)
 -  تراکم 102[۳]/km2 (107th)
۲۶۲/sq mi
GDP (PPP) 2018 estimate
 -  Total $2,249 trillion[۴] (13th)
 -  Per capita $27,634[۴] (45th)
GDP (nominal) 2018 estimate
 -  Total $905 billion[۴] (17th)
 -  Per capita $11,124[۴] (60th)
Gini (2013)  40.0[۵]
medium ·56th
HDI (2014) افزایش 0.761[۶]
high ·72nd
پول بیریمی Turkish lira (₺) (TRY)
چاغ بؤلگه‌سی FET (UTC+3)
ایل‌سایار دوروشوغو dd/mm/yyyy (AD)
سۇروش آخیشی right
تلفوْن کوْدو +90
اینترنت اتکی .tr
Website
www.turkiye.gov.tr

تۆرکیه جومهوریتی[۷]، آسیا قطعه‌سینین باتی‌سیندا یئر آلان و اوروپادا دا توْرپاغی اوْلان بیر دؤلتدیر. تۆرکیه جومهوریتی‌نین باش‌کندی آنکارا شهریدیر. نوفوسی ایسه ۸۰,۰۰۰,۰۰۰ میلیون حودودوندا دیر. تورکیه گونوموزده باغیمسیز یئددی تورک دؤلتلریندن بیریدیر. تورکیه سیاست ایله ایقتیصاد بیلیجی‌لرینین باخیشیندا بؤیوک ایقتیصادی - نیظامی اولاناقلارلا بیر بؤلگه‌سل گۆجدور .[۸][۹]

جغرافیا[دَییشدیر]

آسیانین گۆنئی-باتی سیندا، قارا دنیز و آرالیق دنیزی نین آراسینداکی، آنادولو یاریم آداسیندا یئرلشیر. توْپراغلاری (ایچ سو حؤوزه‌لری ایله بیرلیکده) ۷۸۰٫۵۸۰ کیلومتر مربع (ک‌م² )تشکیل ائدیر.

تۆرکیه دوْغودان گورجوستان، ارمنیستان، آذربایجان و ایران ایله، گۆنئی دن عراق و سوریه ایله، باتی دان ایسه یونان و بولغاریستان ایله سینیرلانیر. اؤلکه‌نین مرمر، اژئ، آرالیق و قارا دنیزله احاطه اولونماسی دونیا اوقیانوسا چیخیش وئریر.

ان بؤیۆک داغ آغری داغیدیر، ان بؤیۆک گؤلو ایسه وان گؤلودور.

اؤلکه ۷ بؤلگه‌یه و ۸۱ سانجاغا آیریلیر.

ایقلیم اولاراق گۆنئی ده آرالیق دنیزی ساحلینده آرالیق ایقلیمی گؤرۆنۆر.

اداری بؤلۆنۆش[دَییشدیر]

تورکیه نین باشکندی آنکارا دیر . اولکه ده ان بویوک اداری بولوم ایل ( سانجاق ) دیر و 81 ایل وار دیر . بیر ایل : ایل اورتاسی ،ایلچه اورتالاری و ایلچه لره باغلی کؤی لردن تشکیل تاپیر . ایل لرین اداره سی دؤلتین منصوب والی سینین الینده دیر . ایستانبول ( 13 میلیون ) ، آنکارا ( 5 میلیون ) ، ایزمیر ( 4 میلیون ) ، بورسا ( 3 میلیون ) و آدانا ( 2 میلیون ) لا تورکیه نین بئش ان نفوسلو ایل لریدیر .[۱۰] تورکیه نین ان بویوک شهری و اقتصادی مرکزی ایستانبول دور .[۱۱]

اؤتک[دَییشدیر]

۱۹۲۲-جی ایله قدر بو اؤلکه عثمانلی ایمپئرییاسی-نین مرکزی ایدی. مصطفی کمال آتاتورک طرفیندن جمهوریت قورولدوقدان سوْنرا تورکیه جمهوریتی اوْلاراق آدلاندیریلماغا باشلاندی.

سیاست[دَییشدیر]

اقتصاد[دَییشدیر]

دیل[دَییشدیر]

تۆرکیه جمهوریتی رسمی دؤولت دیلی آنادولو تورکجه‌سیدیر. آنادولو تورکجه‌سی آذربایجان تورکجه‌سی ایله چوْخ یاخین بیر دیل‌دیر. تۆرکیه‌ده رسمی اوْلاراق ایستانبول لهجه‌سی اساس آلینمیشدیر آما آنادوْلوداکی خلق آذربایجان تۆرکجه‌سینه یاخین لهجه‌لری ایشلدیرلر.

دین[دَییشدیر]

1924 آنایاساسیندا دؤولتین رسمی دینی اسلام سئچیلمیشدی، اما 1928 آنایاساسیندا رسمی دین پوْزولدو [۱۲][۱۳] و لائیک لیک ایلکه سینی 1937 آنایاساسی بیلیندیردی .[۱۴] تورکیه جمهوریتی، بیر لائیک دؤولت اوْلاراق توغرالی دینی یوْخدور .تورکیه جمهوریتینده چئشیدلی دینی دسته‎لر فعالیت گؤستریر. ان گئنیش یاییلمیشی ایسلامدیر.

تورکیه جمهوریتینین چوخلوغو اسلام دینینه اوزللیکجه سنی ( حنفی )مذهبینه منصوبدور. هابئله تورکیه جمهوریتین ده علوی لر، شیعه لر ساکین دیلر. تورکیه ده مسلمانلاردان سوای 60000 ائرمنی[۱۵] ، 20000 سوریانی ،2270 رم ارتدوکسو ، 15000 روس ارتدوکس ،7000 پروتستان ، 25000 کاتولیک ، 5000 یهوه شاهیدی ، 3000 کلدانی[۱۶] ، 850 مامونی[۱۷] ، 5000 یزیدی ، 25114 موسوی ،40000 بودایی[۱۸] ، 21259 بهایی[۱۹] و 728 نفر هیندو [۲۰] واردیر . تورکیه ده بوتون مسیحی‌لرین سایی 320000 دیر[۱۸] . تورکیه نفوسونون 2% آتئیست[۲۱] ، 4 - 2% آگنوستیک[۲۲][۲۳][۲۴] و 1 % ایسه دئیست دیر [۲۲]. نفوسون 15 % لائیک دیر[۲۵] .

گؤرۆنتۆلر[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Ethnologue: Ethnologue Languages of the World – Turkey, Retrieved 15 October 2017.
  2. Population by Years, Age Group and Sex, Census of Population – TÜİK (31 December 2016). Turkish Statistical Institute.
  3. Annual growth rate and population density of provinces by years, 2007–2015. Turkish Statistical Institute.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Report for Selected Countries and Subjects. IMF World Economic Outlook Database, 2017 (October 2017).
  5. Gini Coefficient by Equivalised Household Disposable Income. Turkstat.
  6. 2015 Human Development Report (15 December 2015).
  7. http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf
  8. Stratfor: "The Geopolitics of Turkey", by George Friedman. July 31, 2007.
  9. Stratfor: "Turkey and Russia on the Rise", by Reva Bhalla, Lauren Goodrich and Peter Zeihan. March 17, 2009.
  10. http://www.tuik.gov.tr/HbGetir.do?id=13425&tb_id=2
  11. http://countrystudies.us/turkey/18.htm
  12. KONDA Research and Consultancy (2007-09-08). "Religion, Secularism and the Veil in daily life" (PDF). Milliyet.
  13. Türkiye Büyük Millet Meclisi (10/1/1945). "1924 Anayasası" (HTML). TBMM, Resmî Gazete.
  14. http://www.atam.gov.tr/dergi/sayi-24/ataturk-ve-laiklik
  15. http://www.hurriyet.com.tr/planet/23329787.asp
  16. http://t24.com.tr/haber/din-ozgurlugu-raporuna-gore-turkiyede-yeni-azinliklar-olusuyor/230733
  17. http://eskidergi.cumhuriyet.edu.tr/makale/1291.pdf
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ http://features.pewforum.org/grl/population-number.php
  19. http://www.thearda.com/QL2010/QuickList_40.asp
  20. http://www.thearda.com/QL2010/QuickList_44.asp
  21. http://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf
  22. ۲۲٫۰ ۲۲٫۱ http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf
  23. http://chartsbin.com/view/omz
  24. http://tr.wikipedia.org/wiki/T%C3%BCrkiye#cite_note-wingia.com-108
  25. https://worldview.gallup.com/default.aspx