جفری اورست هینتون
جفری اورست هینتون | |
|---|---|
 | |
| دوغوم | ۶ دسامبر ۱۹۴۷ (۷۸ یاش) |
| علمی منسبی | |
| ساحه‌لر | سونی ذکا، درین اؤیرنمه، ماشین اؤیرنمه‌سی |
| راهنما اۇستادی | Christopher Longuet-Higgins |
جفری اورست هینتون (اینگیلیسجه: Geoffrey Everest Hinton)، اینگیلیس-کانادالی کامپیوتر عالیمی، پسیکولوق و سونی ذکا (Artificial Intelligence) ساحه‌سینین ان اؤنملی فیقورلاریندان بیریدیر. او، درین اؤیرنمه (Deep Learning) ساحه‌سینده‌کی اینقیلابی ایشلرینه گؤره اغلب "سونی ذکانین آتاسی" (Godfather of AI) اولاراق تانینیر. هینتون، بیلگی‌سایارلارین اینسان بئینی کیمی اؤیرنمه‌سینی ساغلایان سونی عصب شبکه‌لری (Artificial Neural Networks) اوزرینده‌کی آراشدیرمالاری ایله دونیانی دَییشدیرمیشدیر.
ایلک ایللری و تحصیلی
جفری هینتون 1947-جی ایلده اینگیلیسین بريستول شهرینده آنادان اولوب. او، علمی بیر عائیله‌دن گلیر؛ بؤیوک باباسی مشهور ریاضیاتچی جورج بول (George Boole) ایدی کی، بوگون کی کامپیوتر منطیقینین تملینی اؤزلشدیرمیشدیر. هینتون 1970-جی ایلده کمبریج اونیورسیته‌سیندن اکسپریمنتال پسیکولوژی ساحه‌سینده دیپلوم آلیب. داها سونرا، 1978-جی ایلده ادینبورق اونیورسیته‌سینده سونی ذکا اوزرینده دوکتورلوق (PhD) ائتمیشدیر.
علمی کاریئراسی و کشفلری
او دؤنمده علم دونیاسی سونی عصب شبکه‌لرینه اینانماییر و بو ساحه‌نی اؤلو بیر یول حساب ائدیردی. آما هینتون فیکریندن دؤنمه‌دی. او، کارولاینا و بؤیوک بریتانیادان سونرا کانادایا کؤچدو، چونکی کانادانین قاباقجیل آراشدیرما اینستیتوتو (CIFAR) اونا اؤز ایدئیالارینی داوام ائتدیرمک اوچون آزاد بودجه وئریردی. او، تورونتو اونیورسیته‌سینده پروۆفسور اولاراق اوزون ایللر چالیشدی.
هینتونون ان بؤیوک علمی باشاریلاری بونلاردیر:
- بک‌پروپاقیشن (Backpropagation) آلقوریتمی: 1986-جی ایلده هینتون و همکارلاری عصب شبکه‌لرینین اؤزلرینی نئجه دوزلتمه‌سینی و اؤیرنمه‌سینی آچیقلیان بو متودو مشهورلاشدیردیلار. بو، بوگۆنکو سونی ذکانین تمل داشیدیر.
- بولتزمن ماشینی (Boltzmann Machine): رستیکتیو بولتزمن ماشینلاری، معطّل قالان چوخ چتین دئیتا فورملارینی اؤیرنمک اوچون یئنی بیر اؤلچو گتیردی.
- الکس‌نت (AlexNet): 2012-جی ایلده هینتون و اونون ایکی تانینمیش تله‌به‌سی (الکس کریژفسکی و ایلیا سوتسکور) بیر عصب شبکه‌سی یاراتدیلار کی، تصویرلری تانیماقدا اینسان گؤزونه یاخین بیر دقیقلیق گؤستردی. بو حادیثه، بوگۆنکو "سونی ذکا پارتلاییشی" نین ایلک قایناغی حساب اولونور.
گوگل دؤنمی و تورینق اؤدولو
2013-جو ایلده گوگل (Google) هینتونون یاراتدیغی شیرکتی آلدی و او، گوگل برین (Google Brain) تیمینده باش آراشدیرماچی اولاراق ایشه باشلادی.
2018-جی ایلده جفری هینتون، یوشوا بنجیو (Yoshua Bengio) و یان لکان (Yann LeCun) ایله بیرلیکده کامپیوتر علمینین نوبل اؤدولو سایلان تورینق اؤدولونه (Turing Award) لاییق گؤرولدو. بو اوچ عالیم بیرلیکده "درین اؤیرنمه اینقیلابی نین اؤنجوللری" آدلاندیریلیرلار.
گوگل‌دن ایستیفا و سونی ذکانین تهلوکه‌لری
2023-جۆ ایلین مئی آییندا جفری هینتون بوتون دونیانی شۆکه سالان بیر قرار وئردی و گوگل‌دن ایستیفا ائتدی. ایستیفا ائتمه‌سینین اساس سَبَبی، سونی ذکانین گله‌جک تهلوکه‌لری حاقیندا آزاد شکیلده دانیشا بیلمک ایدی.
هینتون بیلدیردی کی، سونی ذکا اوزمانلارین گؤزلدیگیندن داها سورعتله اینکیشاف ائدیر و تئزلیکله اینسان ذکاسینی کئچه بیلر. او، یالان معلوماتلارین تانیلماز حالا گلمه‌سی، ایش یئرلرینین ایتمه‌سی و ان قورخولوسو، خودکار سیلاخلارین یارادیلماسی کیمی ریسکلردن جدی شکیلده نیگران اولدوغونو و بو تکنولوژی نین اینسانیتین سونونو گتیره بیله‌جک بیر ظرفیته مالیک اولدوغونو وورغولاییر.
قایناق‌لار
[دَییشدیر]اینگیلیسجه ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Geoffrey Hinton»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور.( ۷ سپتامبر ۲۰۱۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
