منتشه اوغوللاری بیلیگی
منتشه اوغوللاری بیلیگی Menteşe Beyliği | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ۱۲۶۱–۱۴۲۴ | |||||||||
 بایراق | |||||||||
 منتشه بیلیکین جوغرافی وضعییتی | |||||||||
| پایتخت | منتشه-موغلا | ||||||||
| عۆموُمی دیللر | تۆرکجه | ||||||||
| دین | ایسلام | ||||||||
| دؤولت | بیلیک (ایمارت) | ||||||||
| بیگ | |||||||||
| تاریخی دؤنم | سون اورتا عصریلری | ||||||||
• یارادیلدی | ۱۲۶۱ | ||||||||
• ییخیلدی | ۱۴۲۴ | ||||||||
| |||||||||
منتشه یوخسا منتشه اوْغوللاری بیلیی (آنادولو تورکجهسی: Menteşe Beyliği، فارسجا: منتشه، عثمانلی تورکجهسی: منتشه اوغللری، اینگیلیسجه: Menteshe)
آنادولو سلجوقلو دؤولتینین سۆقوطو و پارچالانماسؽ ایله باشلایان آنادوْلو بَیلیکلری دؤورونده گۆنی-باتێ آنادوْلودا قۇرولان بیر تۆرک بَیلیکلیگی ایدی.منتشه بَیلیکلیگینین قۇروجوسو ایبراهیم منتشه سۇلتان ایدی. سرحدلری تخمینا بۇگونکو موغلا بؤلگه اۇیغون گلن بۇ بَیلیکلییین حاکیمییتی ۱۳-جۆ عصرین اوْرتالاریندان ۱۵-جی عصرین اوللرینه قدر داوام ائتدی. دیگر آنادوْلو بَیلیکلری کیمی، اوْ دا عوْثمانلی ایمپئریاسؽنین حاکیمییتی آلتؽنا کئچدی. مۇغلا ایالتی عوْثمانلی ایمپئریاسؽنین سوْن دؤورلرینه قدر منتشه سانجاق آدلانؽردی.
قۇرولوش
[دَییشدیر]شیکارینین کاراماننامهسینده منتشه بهیین آتاسؽ حاجؽ باهادؽر و یا باهددین آدلؽ بیر شخص ایدی. [۱] آیری طرفدن، شیکارینین اثرینده اۇیغونسوز و ضیدیتلی معلۇماتلارین اوْلدوغو و بۇنا گؤرهده تاریخچیلرین بۇنا شۆبهه ایله یاناشدؽغی بیلدیریلیر.[۲] احمد قاضینین حاکیمییتی دؤورونده قوْیولموش کیتابهلرده منتشه بهیین آتاسؽنین البیستان بَی اوْلدوغو بیلدیریلیر.[۳] کالکاشاندی بۇ بَیلییین تۆرکمن اوْلدوغونو یازؽر.مارینوْ سانۇدو مئنتئشئه بَیلییینی "تۆرکمن منتشه بَیلیگی" آدلاندؽریر. فۇلکو دئه ویللارئت منتشه نی تۆرکلرین ایلک باشچؽسی حئساب ائدیر. آنادولو سلجوقلو دؤلتینده آنادولویو ایسکان سیاسی چرچوئسیندئ، اؤزئللیکلئه موغول سالدؽریلاریندان قاچاراک دوْغودان گلن تۆرک بوْیلارینی باتؽ آنادوْلوداکی اۇچ بؤلگلرینه یرلشتیرییوْرلاردی. منتشه بیین باشلؽقؽئنان تۆرکلر دئ، بیزانسلؽلار قاریا دئدیکلری، بۇگونکو مۇغلا بؤلگئسینئه یرلشتیریلدی. بۇ آرادا موغول باسکؽسینین اتکیسییلئ آنادوْلو سلجۇقلو دؤولتینین نۆفوذونون گۆندن گۆنئ آزالماسؽ، اۇچلارداکی بۇ تۆرک اۇنسورلارا گنیش بیر هارکئت سربستلیغی وئرمکتئیدی. هابله، مئنتئشئه بئی ایدارئسیندئکی تۆرکمنلرده، ۱۲۶۱دن سوْنرا مۇغلا چورسیندئه فتیحلری گیریشرک، بؤلگیه داها ساغلام بیر شکیلدئه یرلشمیه باشلادؽلار. ۱۲۷۸ ایلیندا، بیزانس ایمپاراتوْرون. میهایلۇن اوْغلو آندروْنیکوس، مۇغلایی بۆیوک بیر اوْردو ایله کۇشاتتی لاکین اورانی آلامادؽ. آیدین و گۆزل حیصار قالالارینی تاحکیم اتمئکله یتینیپ گری دؤنمک زوْروندا قالدؽ. اوْنون دؤنوشو ایله حریکته گچن منتئشه بی، قؽسا سۆردئ آیدین ایله گۆزل حیصاری زاپتئتتی (۱۲۸۲). بؤیلجه تۆرکلر، مندرس حووزاسؽ نا و گۆنئیینه تامامن حاکیم اوْلدولار. منتشه بَیلیگینین بؤلگهدکی حاکیمییتی، ۱۳-جۆ عصرین ایکینجی یارؽسیندان سوْنرا باشلایان و آنتالیاداکؽ آلاکؽر چایؽنین غربیندن فینیکئ، کاش، علمالی، بۆتون مۇغلا، چامئلی، آجؽپایام، تاواس، بوْزدوغان و چینه قدر یایؽلمیشدیر. دوْنانمایا صاحیب اوْلان بَیلیک آرالؽق دنیزینده فعالیت گؤستریردی.
گنیشلنمه
[دَییشدیر]ایلک فتحلر و گنیشلنمه (۱۲۶۰-۱۲۸۰-جی ایللر)
[دَییشدیر]- ۱۲۶۳ - مئنتئشئه بهیین ائرمئنئکدهکی دۆشرگهسی.
- ۱۲۷۷ - جیمری حادیثهسی (قونیه):
- بیبارس بایراغؽ آلتؽندا تخمینا ۱۰.۰۰۰ عسگرین (منتشه، اشرف و قارامان قوْشونلاری) ایشتیراکؽ.
- ۱۲۷۷-جی ایلدن سوْنرا - غربی آنادوْلودا فتح ائدیلن بؤلگهلر:
فتحییه** چینئه (۱۲۷۷-جی ایلده اله کئچیریلیب)** میلئتۇس (بالات)** پریئنئه (دیدیم)**
- تراللس (آیدؽن، ۱۲۸۴-جۆ ایلده قۇراقلیق سببیندن اله کئچیریلیب و داغؽدیلیب)
نیسسا (سۇلطان حیصار، تق. ۱۲۸۰)**
بیزانسنان قارشؽدورمالار و تنززۆل (۱۲۹۰-جؽ ایللر)
[دَییشدیر]- ۱۲۹۱ - ایلخانیلر حؤکمداری گئیهاتۇنون باسقؽنی:
- مئنتئشئه بؤلگهسی تالان ائدیلدی.
- ۱۲۹۳ - مئنتئشئه بهیین اؤلومو:
- اوغلو مسعۇد بهیین یئرینه کئچدی. دۇل آروادؽ مۆوقتی اوْلاراق مئکرییه (فتحییه) قاچدؽ.
- ۱۲۹۴ - بیزانس گئنئرالؽ فیلانتروْپئنوس طرفیندن میلئتۇسون گئری آلؽنماسی:
- بولگه مۆوقتی اوْلاراق ایتیریلدی.
- ۱۲۹۵ - میلئت و دیدیما (دیدیمیوْن) قالاسؽنین گئری آلؽنماسی:
- قالا مئنتئشئه بهیین آروادؽنین نظارتینه کئچدی.
کاتالان دستهسی ایله توْققوشمالار (۱۳۰۰-۱۳۰۵)
[دَییشدیر]- ۱۳۰۰ - مسعۇد بهیین روْدوسو فتح ائتمهسی:
- ستراتئژی جهتدن اهمییتلی بیر اۇغور.
- ۱۳۰۴ - تیرایا (تیره) مۆحاصیرهسی:
- روگئر دئه فلوْرون کوْماندانلیغی آلتؽندا کاتالان دستهسی گئرمییانلؽ یاکۇب، آیدؽنیلر (ساسا و مئهمئد) و مئنتئشئه (مئسۇد) قۆوهلرینی مغلۇب ائتدی.
- آۇلاخ دؤیوشو: تخمینا ۸۰۰۰ سۆواری و ۱۲۰۰۰ پییادا ایشتیراک ائتدی.
- غلبهدن سوْنرا کاتالانلار تیر بؤلگهسینی تالان ائتدیلر.
- بیزانس ایمپئراتوْرو اؽی مئهمئد آندروْنیکوسون تاکیدی ایله بالکانلارا قایؽتماق ایستندی، لاکین ۱۳۰۵-جی ایلده عۆصیان ائتدیلر:
- آتینا شهرینده قؽسا عؤمورلو بیر دؤلت قۇردولار.
- ۱۳۰۸ - روْدوس آداسؽنین جنگاورلر طرفیندن هوْسپیتاللئره وئریلمهسی.
قایناقلار
[دَییشدیر]- ^ Karamanoğulları, Şikari Tarihi, Çeviren: Murat Dursun Tosun "Sekiz bin Kürd dilâveriyle (savaşçısıyla) Hacı Bahaeddin oğlu Menteşa Bey, vardı." s,88 "Ez-in cânib (diğer taraftan), Hacı Bahadır kıssayı duyup, dönüp Sivas’ın üstüne geldi. Gördü ki şehir elden gitmiş. Kalesini bilemedi. Oğlu Menteşa gelip Nureddin’in mürüvvetini (mertliğini) söyledi. s,67
- ^ |https://islamansiklopedisi.org.tr شیکاری |https://web.archive.org/web/20231028203223 ایسلام آنسیکلوپدیسی
- ^ Paul Wittek, Menteşe Beyliği, çev: O.Ş. Göktay, s52