آوتیزم

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن

آوتیزم اوچ یاشین‌دان اول باشلایان و عؤمور بویو سوره‌ن، اجتماعی قارش‌لی‌لیق‌لی تأثیره و اونسیته زرر وئره‌ن، محدود و تکرارلانان داورانیشلارا گتیریب چیخاران بئیینین اینکیشافینا مانعه تؤره‌دن بیر خسته‌لیک‌دیر[۱] بو علامتلر آوتیزمی، آسپئرگئر سیندرومو کیمی داها یونگول گؤرونه‌ن آوتیستیک ایسپئکتروم پوزوقلوغون‌دان (آسپ) آییرار. آوتیزم ارثی منشألی‌دیر آنجاق ارثی‌لیگی اولدوقجا قاریشیق‌دیر و آسپ-نین منشیینین چوخ‌لو گئن قارشی‌لیق‌لی تأثیرلرین‌دن‌می یوخ‌سا، نادیر گؤروله‌ن موتاسییالاردان‌می قایناقلاندیغی چوخ آچیق دئییل. نادیر حاللاردا، دوغوم شیکست‌لیکلرینه سبب اولان فاکتورلارلا یاخین‌دان علاقه‌لی‌دیر. دیگر گؤروشلره گؤره ایسه اوشاق‌لیق‌دا ائدیله‌ن پئیوندلر کیمی سببلر موباهی‌سه‌لی‌دیر و پئیوند منشألی فرزییه‌لرین راضی سالیجی علمی دلیللری یوخ‌دور. یاخین دؤور آراش‌دیرمالاری آوتیزمین پرئوالان‌سینی ۱.۰۰۰ آداما بیر یا دا ایکی حال‌دا اولاراق تخمین ائدر، عینی آراش‌دیرمالارداکی تخمینلره گؤره آسپ تخمیناً ۱.۰۰۰ آدام‌دا آلتی حال‌دادیر و کیشیلرده راست گلینمه نیسبتی قادینلارا گؤره ۴،۳ دفعه داها چوخ‌دور. آوتیزم حادثه‌لرینین سایی ۱۹۸۰-جی ایللردن بری اولدوقجا چوخ نیسبت‌ده آرتمیش‌دیر. بونون سببی قیسمه‌ن دیاقنوز قویما اصوللارین‌داکی دییشیک‌لیکلردیر؛ گئرچک پرئوالان‌سین آرتیب آرتمادیغی آیدین دئییل.

آوتیزم بئیینین بیر چوخ قیسیمینه تأثیر ائدیر، اما بو تأثیرین نئجه اینکیشاف ائتدیی معلوم دئییل. والیدئینلر عمومیتله اوشاقلارینین حیاتینین ایلک ایکی ایلین‌ده علامتلری هیسس ائدیرلر. ائرکه‌ن داورانیش یا دا قاوراییش موداخیله‌لری اوشاقلارین اؤزونه باخا بیلمه باجاریغی ایله اجتماعی و اونسیت باجاریقلار قازانماسینا کؤمک‌چی اولا بیلر. آوتیزمین چاره‌سی یوخ‌دور. آوتیستیک اوشاقلارین چوخ آزی یئتکین اولدوق‌دان سونرا سربست حیات‌دا، بون‌دا مووففق اولا بیلمک‌ده‌دیر.

آوتیزمین آدی قویولمادان چوخ اول آوتیستیک سیمپتوملار و موالیجه‌سی تعیین اولونموش‌دور. مارتین لوتئرین اثرلرین‌ده شدت‌لی درجه‌ده آوتیستیک اولا بیله‌جک اولان ۱۲ یاشین‌دا بیر اوغلانین اهوالاتی واردیر. ۱۷۹۸-جی ایلده توتولموش یابانی بیر اوشاق اولان آوئیرون‌لو ویجتور، آوتیزمین موختلیف علامتلرینی گؤسترمیش‌دیر؛ تیبب اوزره اوخویان طلبه ژئان ایتارد، اجتماعی باغلار قورماسینا و تقلید یولویلا دانیشماسینی تعمین ائتمه‌یه یارایان داورانیش اصول‌لو بیر پروقراملا اوشاغی موالیجه ائتمیش‌دیر.

نئو-لاتین آوتیسموس سؤزجویو ایسوئچره‌لی پسیخیاتر ائوگئن بلئولئر طرفین‌دن شیزوفرئنییانین علامتلرینی تعریف ائدرکه‌ن ۱۹۱۰-جو ایلده تؤردیلمیش‌دیر. بلئولئر سؤزجویو یونانجا آوتوس (αὐτός، اؤز معناسین‌دا) سؤزجویون‌دن تؤرتمیش و آدامین اؤزونه اولان خسته‌لیک‌لی هئیران‌لیغی معناسین‌دا ایستیفاده ائتمیش‌دیر: "چؤل‌دن گلن هر هان‌سی بیر تأثیرین دؤزولمز بیر راحت‌سیزلیق وئرمه‌سینه قارشی خسته‌نین فانتازییالارینا آوتیستیک چکیلمه‌سی. "

آوتیزم سؤزجویو بوگونکو معناسین‌دا ایلک دفعه ۱۹۳۸-جی ایلده ویانا اونیوئرسیتئت خستخاناسین‌دان هانس آسپئرگئر طرفین‌دن اوشاق پسیخولوگییاسی اوزرینه آپاردیغی آلمانجا بیر درس‌ده بلئولئرین "آوتیستیک پسیخوپاتلار" تئرمینولوگییاسی ایله ایستیفاده ائدیلمیش‌دیر. آسپئرگئر، حال-حاضردا آسپئرگئر سیندرومو اولاراق بیلینه‌ن بیر آسپ نؤوونو آراش‌دیریردی، آنجاق بو سیندروم موختلیف سببلره گؤره ۱۹۸۱-جی ایله قدر آیری بیر دیاقنوز اولاراق تانینمامیش‌دیر. ژوهنس هوپکینس خستخاناسین‌دان لئو کاننئر ۱۹۴۳-جو ایلده تعجب‌لو داورانیش بنزرلیکلر گؤستره‌ن ۱۱ اوشاق حاقین‌دا یازدیغی هئساباتین‌دا ایلک اولاراق ائرکه‌ن اینفانتیل آوتیزم تئرمینینی ایستیفاده ائتمیش‌دیر. کاننئرین ایلک مقاله‌سین‌ده تعیین اولونان، خصوصیله "آوتیستیک یالنیزلیق" و "دییشمه‌مک‌ده ایسرار" کیمی خصوصیتلرین آز قالا بوتونو هله آوتیستیک ایسپئکتروم پوزوقلوقلارینین تیپیک خصوصیتلری اولاراق گؤرولمک‌ده‌دیر. کاننئرین، تئرمینی آسپئرگئردن آسی‌لی اولاراق ایستیفاده ائدیب، ائتمدیی بیلینمه‌مک‌ده‌دیر.

کاننئرین آوتیزم سؤزجویونو تکرار ایستیفاده ائتمه‌سی ایللرجه "اینفانتیل شیزوفرئنییا" کیمی تئرمینولوگییا قاریشیق‌لیغینا گتیریب چیخاردی و ۲۰-جی عصرین اورتالارین‌دا اوشاق پسیخیاترییاسینین آنا مهروم‌لوغو اوزرینه سیخلاشماسی، آوتیزمین، "سویودوجو آنالارا" اوشاغین رئاک‌سییاسی اولدوغو کیمی سهو مؤوضولارا گتیریب چیخاردی. ۱۹۶۰-جی ایللرین سونون‌دان باشلایاراق آوتیزمین، حیات بویو سوردویونو، زکا گئری‌لیگی، شیزوفرئنییا و دیگر اینکیشاف پوزوقلوقلاردان فرقینی و والیدئینلری آکتیو موالیجه پروقراملارینا قوشماغین گتیردیی فای‌دالاری گؤستره‌رک آیری بیر سیندروم اولدوغو قبول ائدیل‌دی. ۱۹۷۰-جی ایللرین اورتالارینا قدر آوتیزم‌ده گئنئتیکین رولو اوزرینه چوخ آز دلیل وار ایدی. آنجاق ایندیکی واخت‌دا آوتیزمین بوتون پسیخیاتریک وضعیتلر ایچین‌ده ان ارثی اولانی اولدوغو حساب ائدیلیر. والیدئینلر تشکیلاتلارینین اورتایا چیخیشی و اوشاق‌لیق آسپ حاقین‌داکی اجتماعی ایستیگمانین(اوتانج وئریجی) ییخیلماسی ایله بیرلیک‌ده آسپ تأثیرلری، سرحدلری و موالیجه‌سی حاقین‌دا گؤروشلر بؤیوک اؤلچوده تسیرلنمیش‌دیر. عمومی شبکه، آوتیستیک فردلرله باجارما، چتین‌لیک چکدیکلری سؤزسوز ایشاره‌لردن و رومانتیک پایلاشمادان آیریجا اولاراق آییق قروپلارا قاتیلمالارینا و اوزاق‌دان ایشلرینه کؤمک‌چی اولموش‌دور. آوتیزمین سوسیولوژی و مده‌نی ایستیقامتلری اینکیشاف ائتمیش‌دیر؛ بیرلیک ایچین‌ده بعضیلری بیر چاره آختارماق‌دا، دیگرلری ایسه آوتیزمین مؤوجودلوغون یالنیز باشقا بیر یولو اولدوغونا اینانماق‌دادیر.[۲]

ایستینادلار[دَییشدیر]

  1. http://www.cdc.gov/ncbddd/autism/hcp-dsm.html
  2. http://en.wikipedia.org/wiki/Autism.html