رضاءالدین فخرالدین

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
رضاءالدین فخرالدین
Rizaeddin Fahreddin.jpg
آد رضاءالدین فخرالدین
قیسا بیلگی معاریفچی، دین خادیمی، یازیچی و شاعیر
دوْغوم تاریخ ۱۳ ژانویه ۱۸۵۹
تاتاریستان، سامار بؤلگه‌سی، کیچوچات کندی
اؤلوم تاریخ ۱۲ آوریل ۱۹۳۶
اوفا
آیری آدلار Ризаэддин Фәхреддин
تحصیل چیستای مدرسه‌سی، چیرشیلی مدرسه‌سی، حسینیه مدرسه‌سی

رضاءالدین فخرالدین آدی ایله مشهور اولان فخرالدین اوغلو رضاءالدین، (۱۸۵۹-۱۹۳۶ میلادی)، دین خادیمی، گؤرکملی تاتار و باشقیر یازیچی-معاریفچیسی، عالیم-شرقشوناس، مفتی و قاضی.

حیاتی[دَییشدیر]

رضاءالدین فخرالدین میلادی ۱۸۵۹-جو ایلین ژانویه آیینین اون اوچونده، تاتاریستانین سامار بؤلگه‌سینین کیچوچات کندینده آنادان اولموشدور. آتاسی فخرالدین سیف الدین اوغلو او کندین امامی ایدی. رضاءالدین بیرینجی درسلری بئش آلتی یاشدا ایکن آناسیندان آلدی. ۱۸۶۷-جی ایلین کوزوندن ۱۸۶۷-جی ایلین یازینا قدر غلمان کریمی یانیندا چیستای مدرسه‌سینده تحصیل آلمیشدیر. غلمان حضرت مینگلی بای کندینه امام اولماق سببلی رضاءالدین فخرالدین ۱۸۶۹-جو ایلده یاخینراق اولان چیرشیلی کندینین مدرسه‌سینه گئدیب ابتدایی تحصیلینین قالانینی آلدی. اورادا مدرسه‌نین یوخاری صنفلرینه گئچه‌رک کیچیک صنفلرینه تربیه وئرمک وظیفه‌سینی ده بوینونا آلدی. او ۱۸۸۹-جو ایلین یازیناجا چیرشیلی مدرسه‌سینده چالیشیب چوخلو کیمسه‌لره درس وئردی.

رضاءالدین فخرالدین ۱۸۸۶-جی ایلده قازانا سفر قیلیب، زمانینین اولو تاریخچیسی و دین عالیمی شهاب‌الدین مرجانی ایله گؤروشدو. اوندان سونرا ۱۸۸۷-جی ایلین ژوئن آییندا اوفا شهرینده امتحاندا شرکت ائتمکله امام خطیبلیک شهادت‌نامه‌سی آلدی. عین ایلده رضاءالدین فخرالدین بیرینجی کیتابینی عرب دیلینین نحوی اوزره یازیب، نشر ائتدی. میلادی ۱۸۸۸-جی ایلین یاییندا پترزبورگا گئدیب ایکی آی اورادا یاشادی. بو چاغدا زمانین آدلیم و تانینمیش اسلام فلسفه‌چیسی جمال‌الدین افغانی ایله گؤروشدو. ایگیدلیک چاغیندا گؤروشدویو آدلیم کیمسه‌لر اونون دوشونجه‌سینده بؤیوک تأثیر بوراخدی. رضاءالدین فخرالدین، شهاب‌الدین مرجانی، جمال‌الدین افغانی و اسماعیل بی قاسپیرالینی اؤز معنوی استادلاری آدلاندیراردی.

۱۸۸۹ و ۱۸۹۱-جی ایللر آراسیندا ایلبک کندینده اماملیق و تدریس ائدیب، ۱۸۹۱-جی ایلده آخوندلوق درجه‌سینه چاتدی. او ایلدن اوفا شهرینده شرع محکمه‌سینده قاضیلیک وظیفه‌سینه باشلاییب، ۱۹۰۶-جی ایله‌جه بو وظیفه‌ده چالیشمایا دوام ائتدی. اوفایا گلمکله رضاءالدین فخرالدین ایجاد ساحه‌سینده چالیشماسینی آرتیریب، بیر بیر «تربیه‌لی بالا»، «تربیه‌لی آنا» و «شاگیردلیک آدابی» کیمی درسلیکلر، «سلیمه یا کی عفّت» و «اسماء یا کی عمل و جزاء» کیمی ادبی اثرلر و «آثار» کیمی تاریخی کتابلاری نشر ائتدی. رضاءالدین ۱۹۰۷-جی ایله‌جه جمعا ایگیرمی دوققوز ادبی، تاریخی، علمی و دینی اثرلر نشر ائتدی و اثرلرینین چوخو قیسا زماندا دؤردونجو یا بئشینجی مرتبه‌یه‌جه باسیلدی. رضاءالدین فخرالدین قاضیلیک وظیفه‌سینده امانتلی خیدمتی اوچون و یاراتدیغی اثرلر اوچون یالنیز اوفا و قازان شهرلرینده یوخ، بوتون روسیه مسلمانلار و تورکلری خاطیرینده رضا قاضی آدی ایله شهرتلندی و اولو مرتبه قازاندی.

اورنبورگ شهرینده چیخمایا باشلایان وقت جریده‌سی ناشیرلری (شاکیر و ذاکیر رامییئولر) و موحرّیری (فاتیح کریمی)ـنین چاغیرماسی ایله رضا قاضی اوفادان اورنبورگا گئدیب، وقت جریده‌سینین ادراه‌سینده ایشه باشلادی. او زمانلار ۱۹۰۷-جی ایلین دسامبر آییندا رامییئو قارداشلاری یئنی بیر تاتار تورکجه‌سی مجله‌سینین جوازینی آلمیشدیلار. بو یئنی مجله «شورا» آدی و رضاءالدین فخرالدین باش موحرّیرلیگی ایله ۱۹۰۸-جی ایلین ژانویه‌سینده نشره باشلادی. اون ایل دوامیندا نشر اولان «شورا» مجله‌سینده دین، دیل، علم و تاریخ اوزره چوخلو مقاله‌لر یاییلدی و تورک-تاتار دیل و ادبیاتینا بؤیوک اثر قویدو. رضاءالدین فخرالدین مجله‌ده چالیشدیغی ایللر یئنی کیتابلار نشر ائتمه‌یه دوام ائتدی و اورنبورگ شهرینین حسینیه مدرسه‌سینده ده درس وئردی.

شوروی بیرلیگی قورولاندان سونرا، «شورا» مجله‌سی ایشینین دایاندیریلماسی ایله برابر، ۱۹۱۸-جی ایلین یازیندا رضاءالدین عائله‌سییله بیرلیکده اوفا شهرینه قاییدیب، اورادا دینیّه نظارتینده قاضییلیک وظیفه‌سینده ایشینه دوام ائتدی. ۱۹۲۱-جی ایلین دسامبر آیینین آلتیسیندا دینی نظارت مفتیسی عالمجان بارودی وفات اولغاچ، مفتیلیک وظیفه‌سینی بوینونا آلدی. ۱۹۲۳-جو ایلین جولای آیینین ایگیرمی اوچوندن ده رسمی شکلده وفاتیناجا مفتیلیک وظیفه‌سینده اولدو. شوروی دؤورونده حاکمیت رسمیتله اؤزونو دین قارشیسیندا بیلمک سببلی رضاءالدین فخرالدین و اونون کیمیلرین چالیشمالاری داها چتینلشمیشیدی.

رضاءالدین فخرالدین ۱۹۳۶-جی ایلین آوریل آیینین اون ایکیسینده اوفا شهرینده وفات ائتدی و شهرین مسلمانلار سینله‌سینده قویلانیلدی. شوروی دؤولتینین دین ایله ساواشما سیاستلری اوچون رضاءالدین فخرالدین چوخلو اتهاملارلا یوزلشدی، ائیله کی آدینی سؤیله‌مکده باشقالاری اتهام ایله یوزلشدیریردی. بونا گؤره ده آز آز اونون آدی اونوتولدو، لکن ۱۹۶۰-ایللرینده یئنه آدی جریده‌لرده یازیلیب، اثرلری اوخوندو. گونوموزده رضاءالدین فخرالدین اثرلری مسلمان تورک ملّتی اوچون بیر الهام قایناغی ساییلیر.

تورک دیلینده اثرلری[دَییشدیر]

اثرلرینه یازیلمیش ردیه‌لر[دَییشدیر]

  • عدالت الهیه مسئله‌سی در = رد رحمت الهیه لرضاءالدین

قایناقلار[دَییشدیر]

  • تاتار تورکجه‌سی ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«رضاءالدین فخرالدین»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۵ جولای ۲۰۱۹ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
  • تاتار کیتابی، قازان: تاتارستان کیتاپ نشریاتی، 2013، ص139. Tatar KИТАБЫ, Казан: Татарстан Китап Нəшрияты, 2013, с139.