۱۹۸۴ (رومان)

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن

۱۹۸۴ مین دوققوزیوز سکسن دؤرد یوخسا اون دوققوز سکسن دؤرد (انگلیسجه. Nineteen Eighty-Four یا 1984 ) جورج اورولین 1948جی یازمیش و 1949جو ایلده یایمیش، دونیا دا تانینمیش سیاسی آنتی اوتوپیا رومان ناغیلی دیر. دونیانین ان اوخومالی رومانلاردان ساییلیر و 25 میلیون جیلدی ساتیلمیشدیر. تایم درگیسینین 2009 باخشیندا، سون 60 ایل عرضینده یارادیلمیش ان یاخشی 60 کیتاب ایچینده یئر آلیب. نیوزویک ژورنالی دا بو کیتابی، بشریت تاریخینده ایکینجی ان یاخشی کیتاب آدلاندیرمیشدیر.
یونسکو-نۇن قراری ایله 1984-جۆ ایل یازیچی‌نین خاطیره‌سینه احتیرام اوْلاراق "جوْرج اوْرول ایلی" اعلان ائدیلمیشدیر.

رومانین اؤزتی (خلاصه سی)[دَییشدیر]

روماندا دونیا نقشه سی

اولایلار 1984جو ایلده باش وئریر. دونیالیق ایکینجی ساواشدان سونرا، دونیا اوچ بؤیوک گوجلو (سوپر پاور) دیکتاتورلوق رقیب اؤلکه آراسیندا و بیر یئیه سیز بؤیوک بؤلگه یه بؤلونموشدور:

  1. اوشئنیا (اوقیانوسیه، آمریکا، گونئی آفریقا و بریتانیا)
  2. اوراسیا (اوروپا و قوزئی آسیا)
  3. ائست آسیا (دوغو و اورتا آسیا)

قوزئی آفریقا، اورتا دوغونون یاریسی، و گونئی هیند، و هیندوچین صاحیبسیز اولاراق، گوجلرین آراسیندا الدن اله اولور. اوچ اؤلکه لر آراسیندا باریش - ساواش آراسیندا بیر دوروم وار، و نئچه دؤنه بیربیرلرینه آتوم بومبو ووروبلار.

اینگسوک ایدئولوزی سیمگه سی، 1984 فیلمینده

اوشئنیا حکومتی اینگسوک (اینگلیس سوسیالیسمی، اینگلیسجه. English Socialism قیساجا Ingsoc) ایدئولوژی سی ایله دولانیر، و خالقی اوچ دسته یه بؤلونوب: عوام ساوادسیزلار و ایشچیلر، ائشیک پارتی (حزب)، و ایچ پارتی.

اؤلکه نین باشچی سینا بؤیوک قارداش (Big Brother) دئییلیر و گؤرونتولری هر یئرده، ایسنانلاری کونترول ائدن بیر جانلی کامئرا اوستونده واردیر. توپلومون 100 ده 85ی اولان عوام میللت ساواش دورومونا گؤره حددن آرتیق یوخسولدولار و سیاسته گیرمک اجازه لری یوخدور. ائشیک پارتی حکومتین ایشچیلری دیلر ولی ایچری سیاستلردن خبرسیزدیلر، و بوتون یاشاملاری حتی ائو ایچینده کامئرالار گؤزو آلتیندا دیر، آما اصلی گوج ایچ پارتی الینده دیر کی سایی لاری چوخ آزدیر (2%). اوشئنیا دؤولتی دؤرد وزارت (باخانلیق) دن قورولور:

  • باریش(Peace) باخانلیغی، آنجاق آدی نین ترسینه ایشی ساواش و مدافعه (ساوونما) دیر.
  • بوللوق(Plenty) باخانلیغی، ایشی اقتصاد، مالیه ، صنعت و اکینچیلیک دیر آنجاق قیتلیق یاراتتماق و میللتی یازیق ساخلاماغا چالیشیر.
  • سئوگی(Love) باخانلیغی، ایشی جامعه ده عدالت یاراتماق دیر، آنجاق آدی نین ترسینه گؤرَوی خالق آراسیندا قورخو سالماق دیر.
  • گرچک(Truth) باخانلیغی، ایشی خبر یایماق، اؤیرتیم(تحصیل)، اینجه صنعت و اَیلنجه (تفریح) یاراتماق دیر، آنجاق آماجی پروپاقاندا دیر.

ناغیلین قهرمانی وینستون اسمیت 40 یاشیندا ، اوشئنیانین باشکندی، لندنده یاشاییر و اوشاقلیقدا ساواش زامانی، آتا آناسی نی الدن وئریب و ائشیک پارتی نین ایشچیلرین دیر، حکومت کامئرالاری آلتیندا یاشاماقدان ، سیاستلردن، یالانلاردان، و عجیب غریب ایشلریندن بئزیب ، ایچ پارتی دا ایشلیَن ژولیا آدلی بیر قیز لا ایلیشکی قورور، ایستیرلر سیستمه قارشی چالیشسینلار و بونا گؤره گیزلی بیر قوروما قوشولماق ایستیرلر ، و سونوجدا اوبرئین آدلی بیر باشقا ایچ پارتی آدامی ایله تانیش اولورلار ، حالبوکی ...

۱۹۸۴ کیتابیندان دیللره دوشَن یئنی سؤزجوکلر و افاده لر[دَییشدیر]

جورج اورول ۱۹۸۴ کیتابیندا، اوشئنیا حکومتی نین اؤزل و تایسیز سیاستلری و گؤردوگو سیستماتیک ایشلر و داورانیشلارینا یئنی آدلار وئریب؛ و گرچک دونیادا دا چوخلو اؤرنکلری و اوخشارلاری نین اولدوغونا گؤره ، دیللره دوشوب.

بؤیوک قارداش (Big Brother)[دَییشدیر]

دئمک اولار بوتون کومونیست و توتالیتر حکومتلر ده، حتی سؤز ده دموکراتیک حکومتلرده همشه اؤندرلر و باشچیلارین گؤرونتولری و آدلاری هر یئرده گؤرونور و دئییلیر، و خالق آراسیندا استبداد و قورخو سیمگه سی اولور. چوخلو آداملار ۱۹۸۴ کیتابیندان تقلید ائدیب، بئله دیکتاتور باشچیلارا کنایه اولاراق بؤیوک قارداش قیساجا بی بی (BB) دئییرلر

ایکیلی دوشونمک (Doublethink)[دَییشدیر]

Voroshilov, Molotov, Stalin, with Nikolai Yezhov.jpg
جورج اورول ۱۹۸۴ کیتابیندا یازدیغی گرچکلری دَییشمک، استالین حکومتینده باش وئرن اولایلارا بنزرلیکلری واردیر. نیکولای یئژوف ایستالینین ان یاخین یاردیمجیلاریندان ایدی، آنجاق خیانت سوچونا گؤره اعدام اولاندان سونرا، گؤرونتوسو ده مدرکلردن سیلیندی!

بوتون سیاسی سیستملرده اؤزللیکله کومونیست و توتالیتر حکومتلرده، و حتی دموکراسی ایله دولانان توپلوملاردا ، ایکیلی دوشونمک دانیلماز بیر گرچکدیر. زمان مقتضیاتی ایله 180 درجه دئییشیلن سیاستلر و استراتژیلر ایکیلی سیاست دیر. اؤرنک ایچین، ۱۹۸۴ ده، دوننکی دوشمان اؤلکه، بوگون دوست اؤلکه اولور و ترسینه! بیریسی حکومت قوللوغوندا اولسا، بؤیوک قارداشین ان یاخین یاردیمچی سی اولسا بیله، اولابیلر گلجکده بیر خائن تانینیب و آدی تاریخدن سیلینسین.

۱۹۸۴ ده بوتون اینسانلارین بئینی خبر اورقانلاری ایله ائله حاضیرلانیر کی لازیم زاماندا دوشونجه لرینی حکومت سیاستلری ایله منطبق و اوست اوسته اولسون. اینسانلار دا اؤزلری بونو باشا دوشورلر کی باخیشلارینی حکومتین سیاستلری ایله دَییشمَسَلر اؤزلرینه آغیر باشا گلر.

دوشونجه گوناهی (thoughtcrime)[دَییشدیر]

چوخلو باغلی سیاسی سیستملرده، حکومت ایستیر بوتون اینسانلارین دوشونجه لری حکومتین ایدئولوژی سی ایله اؤرتوشسون. مخالف و باشقا بیر دوشونجه یه صاحیب اولماق واز گئچیلمز بیر سوچ (گوناه) و سوچ ساییلیر.

یئنی دانیشیق (Newspeak)[دَییشدیر]

جورج اورولین کیتابینداکی اوشئنیا حکومتی ایستیر رسمی دیلی (انگلیس دیلی) نی اولدوقجا ساده لشدیرسین و مترادف سؤزجوکلری آرادان آپارماق ایستیر. بونا گؤره یئنی و بسیز بیر دیلی یاراتماق ایستیر. بونون دا نَدَنی اوستو اؤرتولو سیاسی ادبی یازیلار و فیکیرلرین قارشی سینی آلماق و البته یالانلاری توپلوم آراسیندا یئرینه سالماق و اسکی سؤزلری یئنی آنلاملارلا جایدیرماق دیر. ۱۹۸۴ دا بو قونو دا افراط اولونسا دا، حکومتلر آز مقیاس دا بو ایشی گؤرورلر.

اوزاق گؤرن (Telescreen)[دَییشدیر]

۱۹۸۴ ناغیلیندا اوشئنیا حکومتی اؤلکه نین هر بیر یئرینده حتی ائولرین ایچینده جانلی کامئرالار لا، اؤزللیکله پارتی (حیزب) یه باغلی اولان اینسانلاری حتی ائولرینده گودور. بو ۱۹۸۴ کیتابی یازیلان زامان امکانسیز اولسایدی دا، تکنولوژی و اینترنتین گلیشمه سی اولابیلن بیر ایش نظره گلدی.

ایکی ایکی بئش اولار (2+2 = 5)[دَییشدیر]

۱۹۸۴ دا بوتون اینسانلارین بئیینلرین بئله حاضیرلاییرلار کی بیر شئیی یالان بیلسه لر ده، اؤز منفعتلرینه خاطیر اونو دوغرو قبول ائدیرلر. بونا ایکی ایکی دؤرد اولماز، بئش اولار دئییلیر.

101 اوتاغی (Room 101)[دَییشدیر]

۱۹۸۴ کیتابیندا ان دهشتلی یئر دیر. ایکی ایکی دؤرد اولار دوشونجه سیندن ال چکمییَنلر، و "دوشونجه گوناهی"ندا اولانلار، حتی آند ایچسَلَر ده بیز مخالیف دئییلیک، اؤز دوشونجه لرینی بو قورخولو اوتاق ایچینده دَییشیب، بیر خطرسیز اینسانا دَییشیلمک زوروندا قالیرلار. چوخلو غیر دموکراتیک جامیعه لرده بئله یئرلر وار، و جورج اورولین رومانیندان اقتباس ائدیب، ائله مکانلارا 101 اوتاغی دئییلیر.

کیتابین تورک دیلینه چئویرمه سی (ترجمه سی)[دَییشدیر]

مین دوققوزیوز سکسن دؤرد کیتابی نی، آذربایجان جمهوریتینده، ویلایت قولییئو آذربایجان تورکجه‌سینه چئویرمیشدیر.

رومانین فیلمی[دَییشدیر]

20نجی یوزایل فاکس و آتلانتیک بوراخیشلاری فیلم شیرکتلری، مایکل رادفورد یؤنتیجیلیگی ایله ، بو رومانین ناغیلیندان بیر فیلم ده دوزلدیب و 1984 ایلینده اکرانا آپارمیشلار. بو فیلمده جان هارت وینستون ، ریچارد برتون اوبرئین، و سوزانا همیلتون ژولیا روللارینی اوینامیشلار.

قایناقلار[دَییشدیر]

بیرده باخ[دَییشدیر]