آذربایجان (قزئت)

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو

آذربایجان
آذربایجان-قزئت.jpg
سوروملو مودور علی شبستری
باش یازار اسماعیل شمس
یاییلان ایللر 1945-1946
دیل تورکجه، فارسجا
یاییلان یئر تبریز
موضوع سیاسی، ایجتیماعی، ادبی

"آذربایجان" قزئتی، آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمینده تبریزده یایینلانان قزئت‌دیر.

حاقّیندا[دَییشدیر]

دؤنمين ان اؤنملي قزئتي اولان آذربايجان، 1945 ایلینه قدر آذربايجان جمعيتي‌‌نین، 1945‌دن 1946 ایلینه قدر‌ ايسه آذربايجان دموکرات فیرقه‌سي‌‌نین اورگاني اولاراق تبريز‌ده يايينلانمیشدیر. آذربايجان-اي دموکرات آدييلا چيخديغي بيرينجي دؤنمدن اعتباراً ديل مسله‌سي و آذربايجانين خالقین ايراده‌سي ايله يؤنتيلمه‌سي گرکدیگی؛ مرکزی حؤکومت، آمريکا و اینگیلیسین اؤلکه‌‌ده‌کي سیاستلری‌نین تنقیدی؛ ايران‌دا و آذربايجان‌دا دموکراتيک بير حؤکومته دستک وئريلمه‌سي کیمی قونولار يئر آلماقدادير. قزئتین بيرينجي يايين دؤنمي‌نین سوروملو مدیری ع. شبستري و باش‌يازارليغيني ايسماعيل شمس ایدی. بو دؤنمده قزئت هفته‌ده ايکي کز يايينلانمیشدیر. م. مجيدي قزئتین ايلک دؤنمي‌نین ساده‌جه فارسجا چيخديغيني يازارکن، و. مصطفی‌یئو اونون تورک و فارس ديللرينده چیخمیش اولدوغونو بیلدیرمکده‌دير. آذربايجان قزئتی‌‌نین تورک ديلينه يؤنه‌ليک اولوملو توتومو، اونون ايلک دؤنمده ده ايکي ديلده چیخمیش اولدوغو ائحتيماليني گوجلنديرمکده‌دير. نئجه‌کی، قزئتین 24 آذر 1320 (1941) تاریخلي ساييسيندا ديل مسله‌سي اوزرينه بئله بير يازي يايينلانمیشدیر:

…هر بير میلّت اؤِز میلّی ديليني، عادت-عنعنه‌لريني قورومالي، اؤِز ايشلري و گليشيمي ايله باغلي مسله‌لري اؤِزو ايداره ائتمه‌ليدير. باشقا میلّتلرين اونون ديلينه و ديگر ايشلرينه قاريشماسي ياساديشي و اؤزگورلوگه ضیددیر. بيز اعلان ائدیریک کي، اؤِز ديلي، میلّتي و گلنگي اولان آذربايجان، آنا ديليني اوخوماقدا، بو ديلده اوخوللاردا تحصیل آلما و کيتاب يايينلاما حاقّینا صاحیبدیر.

قزئت عئینی زاماندا آذربايجانليلارين باغيمسيز بير میلّت اولدوغو، "ايران میلّتي" تئريمي‌نین ايسه دوغرو اولماديغي فيکريني ساوونماقدادیر. قزئت يازارلارينا گؤره، "میلّت، دويغو، ديل، گلنک و اراضی بيرليگينه صاحیب اولان خالقا دئییلیر." بو اؤزلليکلر آذربايجان‌دا اولدوغو حالدا، ايران‌دا يوخدور. چونکو ايران چوخ‌ميلّتلي بير اؤلکه‌ده‌دير. دولاييسييلا دا هيچ‌بير ديل ايران باغيمسيزليغي‌نین سيمگه‌سي اولا بیلمز.

آذربايجان دموکرات فیرقه‌سيندن سونرا بو پارتي‌نین رسمی اورگا‌نینا چئوريلن آذربايجان قزئتی‌، ايکينجي دؤنمينه يئنه علي شبستري‌‌نین مدیرلیگی ایله باشلار. 30.-97. ساييلار يايين قورولو، 98.-151. ساييلار احمد موسوی، 152.-246. ساييلار فتحي خشکنابي و 247.-288. ساييلار ايسه ايسماعيل شمس‌ين باش يازارليغيندا يايينلانير. قزئتین بو دؤنمده‌کي ديلي اساساً تورکجه‌دير. باش يازيلارين بؤيوک بير قيسميني ‌پ‌ ايمضاسي ایله ج. پيشه‌وري و ‌ج‌ ايمضاسي ایله سلام‌اله جاويد يازمیشدیر. (آذربایجان قزئتی‌، س. 11: 1-2) قزئتین 2. دؤنمي‌نین بيرينجي ساييسينداکي "فیرقه‌ميز ايشه باشلادي" آدلي باش‌يازيسي ايمضاسيزدير. باش‌يازيدا آذربايجان دموکرات فیرقه‌سي‌‌نین رسماً فعالیته باشلاماسي بیلدیریلیرکن بو فیرقه‌نین ايران‌ين باغيمسيزليغينا اينانديقلاري حالدا آذربايجان خالقي‌نین موقدّراتي‌نین اؤزو طرفیندن تعين ائديلمه‌سي گرکدیگي ده يازيلماقدادير. عئینی ساييدا "روزنامه‌ميزين ديلي" عونواني آلتيندا تورکجه‌‌نین سون درجه زنگين بير ديل اولدوغو و خالقين قا‌نیندا و اورگينده کؤک سالديغي يازيلديقدان سونرا قزئتین بو ديله داها چوخ اؤنم وئره‌جگي بیلدیریلمیشدیر. يازارا گؤره، "آذربايجان ديلي او قدر قووّتلي و اونون صرف و نحو قايد‌لاري او قدر مؤحکم و طبيعيدير کي حتّي اونون ايچينه واريد  ائديلميش فارس و عرب کلمه‌لري ايخراج ائديلسه بئله اونونلا بؤيوک فيکيرلري، عالي مقصدلري يازوب شرح وئرمک مومکوندور." (آذربایجان قزئتی‌، سايي 1)

آذربايجان قزئتی‌‌نین همن همن بوتون ساييلاريندا ج. پیشه‌وری‌‌نین دانیشقلاري‌نین اؤزتي وئريلمکده‌دير. 6. ساييدا ج. پیشه‌وری "فیرقه‌ميزين تاریخی ايشي" باشليقلي يازيسيندا آذربايجان دموکرات فیرقه‌سينه قيسا بير سوره ايچينده اون مينلرجه يئني اويه‌نین قئیده آلینماسی بؤیوک بير گوج اولوشدوردوغونو و میلّی اؤزگورلوگون تامين ائديلمه‌سي اوچون اونلارين اؤزوئريسينه ائحتياج دويولدوغونو بیلدیریلمکده‌دیر.

عئینی ساييدا تبريز‌ين تئاتر اويونجولاريندان جواد شفي‌زاده ايمضالي بير يازيدا تبريز‌ده، خوي‌دا و اورميه‌ده دفعه‌لرجه اوزئيير حاجي‌بيگوو‌ون مشدی عباد، آرشين مال آلان، ليلي و مجنون، شاه عباس و خورشيد بانو اوپرا-تئاترلاري‌نین گؤستري‌يه سونولدوغونو و هر دفعه‌سينده ده خالقين بگندیگینی اؤیره‌نیریک. (آذربایجان قزئتی‌، سايي 7).

آذربایجان میلّی حؤکومتی دؤنمينده تورکجه تئاترلا ايلگيلي بيلگيلره اکرم راحيملي‌‌نین اثرينده ده قارشیلاشیریق. راحيملي‌يه گؤره، آ.م.ح-‌‌نین قورولوشوندان اؤنجه تبريز‌ده ايلکل بير شکيلده فعالیبت گؤسترن "آذربايجان" ،"فيردوسي" ،"ايران" ،"تبريز" و "حقیقت" تئاتر قروپلاري قوزئي آذربايجان تئاترچیلاري‌نین يارديمي ایله آذربايجان میلّی تئاتری‌نین تمليني قویدولار. میلّت و وطن سوگيسي؛ جهالت و موهوماتلا موباریزه؛ اخلاق، کولتور و قادينلارين توپلومداکي سورونلاري آذربايجان میلّی تئاتری‌نین اساس قونولاريني تشکيل ائتمکده ایدی. بو دؤنمده ان چوخ اوينانان تئاترلارين باشيندا او. حاجي‌بيگوو‌ون "او اولماسين، بو اولسون" ويا باشقا آدي‌ ایله "مشدي عباد" ؛"آرشين مال آلان" ؛جعفر جبارلي‌‌نین "آيدين" ،"اود گليني" ،"آلماس" ؛اوکتاي ائل‌اوغلو و ج. محمدقولوزاده‌‌‌نین بير چوخ درام اثري گليردی. 28 مارت 1946‌دا ايسه آ.م‌.ح‌‌نین قراریله تبريز‌ده آذربايجان دولت درام تئاتری قورولدو .

آذربايجان قزئتینده  "فيرقه‌ميز ايره‌لي گئدير" ،"بؤيوک بلالاردان بيري" ،"ايالت انجومني" ،"هامي بيلمه‌ليدير" (سايي 2)؛ "میلّت بيزيمله‌دير" (فارسجا) (سايي 4)؛ "لندن انجومنینه گؤندريلن تلگراف" ،"میلّی مطبوعات ياراتماق يولوندا" (سايي 10)؛ "ايرتيجاع باش قالديردي" ،"آذربايجان‌ين بؤيوک خالق و معاريف خاديمي روشديه" ،"ايران‌دا فاشيزمين گؤسترگه‌لري" (فارسجا)، (سايي 11)؛ "فيرقه‌ميزين بيرينجي کونگره‌سي موناسيبتييله" ،"آذربايجان دموکرات فيرقه‌سي عوضولري بيلمه‌ليدير" (سايي 12)؛ "ارباب و رعيت مسله‌سي‌نین حلّي" ،"يئني حياتا دوغرو" (سايي 13)؛ "بيزي اؤز حاليميزا قويسونلار" ،"آذربايجان دموکرات فيرقه‌سي‌نین عومومی ييغينجاغي " (سايي 14)؛ "آذربايجان بير داها آلدانماياجاقدير" (فارسجا) (سايي 15)؛ "آذربايجان اؤز تاريخی وظیفه‌سيني اونوتماز" ،"بئرلين فيلمي" (سايي 16)؛ "بيرينجي کونگره‌ميز" ،"بالکان مسله‌سي‌نین حلّي" (فارسجا) (سايي 17)؛ "موختاريّت مسله‌سي و انجومن-اي ايالتی" ،"قزوين‌ده ياشايان آذربايجان جاوانلاري‌نین قراري" (سايي 18)؛ "فرّخ‌و نه اوچون گؤندريرلر" ،"آذربايجانليلاري تانييين" (فارسجا) (سايي 19) کیمی مقاله‌لر و "وطن سئوگيسي" (سايي 6)؛ "حاق و آزادليق " (سايي 7)؛ "ياشاماز" (سايي 10)؛ "گول آذربايجان" (سايي 11)؛ "هميشه‌ليک ياشا آذربايجان" (سايي 12)؛ "اويان ائی آذريستان اهلي" (سايي 13)؛ "نييه" (سايي 14)؛ "اوغرولار ال-قول آچيب هر گئجه بير يانا گئدير" (سايي 16)؛ "شرفلي آذربايجان‌ا" (سايي 17)؛ "گلين دوستلار، گلين" (سايي 18)؛ "وطن" (سايي 19) آدلي شئعیرلر يئر آلماقدادير.

اتک‌یازیلار[دَییشدیر]

  • مجیدی موسی . تاریخچه‌ و تحلیل روزنامه‌های آذربایجان(1230-1380)؛ کتابخانه‌ملی ایران؛ تهران 2003
  • اوزون، انور . گونئی آذربایجان باسین تاریخی، تورک اوجاغی ترابزون شوعبه‌سی یایینی. ترابزون2002
  • جلیلی، سعید. دانشنامه‌ی مطبوعات آذربایجان. نشر مهد آزادی. تبریز1996
  • طباطبایی،م.س. راهنمای مطبوعات ایران (1978-1925)، نشر مرکز مطالعات رسانه‌ها؛ تهران، 1999
  • آذربایجان قزئتی ، تبریز (1946-1945)
  • رحیملی، اکرم. گونئی آذربایجاندا میلی دئموکراتیک حرکات (1941-1946)MEQA نشری. باکی

قایناقلار[دَییشدیر]

Azerbaycan Milli Hükümeti’nin Kuruluşu ve Dil Politikası - M. Rıza HEYET