ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری
ایران تورک‌لری‌نین یاشاییش یئرلری 2010

ایران مملکتی ان قدیم زامانلاردان تۆرکلرین مسکنی اوْلوبدور. بو مسئله نین ۷۰۰۰ مین ایللیک تاریخی وار.[۱][۲] ابنی خلدون دا بو یازی نی تصدیق له یه رک یازیر: "و فی الکتب ان ارض ایران هی ارض الترک..... فاما علماء الفرس و نسابتهم فیابون من هذا کله". "کیتابلاردا ایرانین تۆرک تورپاغی اولدوغو یازیلیر...." آنجاق فارس بیلگین و سوی بیلیمچیلری بو ساو(ی تابلاماق)دان بوتونویله بویون قاچیریرلار.".[۳] ایران تورک لرین یاشادیق لاری یئرلری اوچ بویوک یئره بولمک اولار. ایرانین قوزئی باتی سیندا یئرلشن اوستانلاری، ایرانین قوزئی دوغوسوندا یئرلشن اوستانلار و ایرانین اورتا و گونئیینده یئرلشن اوستانلار [۴][۵][۶][۷] ایرانین قوزئی باتیسیندا یئرلشن اوستانلار عومومیتله آذربایجان سینیرلاریندا یئرلشیبلر. قوزئی دوغو دا یئرلشن اوستانلار، آفشار یورد و تورکمن صحرایا شامیل اولورلار. ایرانین اورتاسیندا و گونئیینده یئرلشن اوستانلار، قاشقای یورد ا شامیل اولورلار.[۵][۶][۷][۸][۹]

گونئی آذربایجان(ایران آذربایجانی)[دَییشدیر]

ایرانین قوزئی‌باتی‌سین‌دا یئرلشن ۱۳ اوستان‌ده تورک‌لر یاشاییرلار. بونلار دوغو آذربایجان، غربی آذربایجان، اردبیل،[۱۰] زنگان، همدان،[۱۱] گیلان، قزوین، مرکزی، تهران، البورز، قوم، کوردوستان و کیرمانشاه اوستانلرینه شامیل اولورلار.[۵][۶][۷][۸][۱۲][۱۳]

گونئی آذربایجانین اوستان لری و بولگه لری

غربی آذربایجان[دَییشدیر]

= سولدوز[دَییشدیر]

بو شهریستان ساکین‌لری‌نین ٦۵ فاییزی آذربایجان‌لی و ۳۵ فاییزی کورددورلر. آذربایجان‌لی‌لار شیعه و کوردلرده سونی‌دیرلر.[۱۴]

سایین قالا[دَییشدیر]

بو شهریستان کندلری موختلف ائتنیک قروپ‌لارین‌دان تشکیل تاپیب‌دیر کی بو ائتنیک قروپ‌لاری، آذربایجان تورکجه‌سین‌دن علاوه، اوز محلی لهجه‌لرینه‌ده دانیشیرلار. چاردولی، زعفران‌لی، موصلان‌لی، شریبان‌لی، آجیرلی و هشترودلی بو ائتنیک قروپ‌لارین‌دان‌دیرلار.[۱۵]

بو شهریستان ساکین‌لری‌نین چوخو آذربایجان‌لی‌دیرلار و آذربایجان تورکجه‌سی بو بؤلگه‌سین اصلی دیلی‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر. بو شهریستان‌دا موختلیف فرهنگ‌لر واردیر کی آذربایجان تورکجه‌سینه دانیشماق و مذهبی مراسیمات‌دا موشاریکه ائتماق، اونلارین بیرلیغینا سبب اولور.[۱۵]

قوشاچای[دَییشدیر]

قوشاچای بؤلگه‌سی ساکین‌لری‌نین اکثریتی آذربایجان تورکجه‌سی‌نین قربی لهجه‌سینه دانیشیرلار کی اورمیه لهجه‌سی‌نین اوخشاری‌دیر. بو شهریستان ساکین‌لری‌نین بیر آز سیراسی‌دا کورد اولوب، کورد دیلینه تکلم ائدیرلر.[۱۶] قوشاچای بؤلگه‌سی ساکین‌لری‌نین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه‌دیر و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.[۱۷]

خوی[دَییشدیر]

خوی بؤلگه‌سی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی‌نین شومال‌غربی لهجه‌سینه دانیشیرلار.[۱۸] اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.[۱۹]

ماکی[دَییشدیر]

ماکی بؤلگه‌سی ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین اکثریتی‌نین مذهبی شیعه و اقلیتی‌نین کی‌ده سونی‌دیر.[۲۰]

پلدشت[دَییشدیر]

بو شهریستان ساکین‌لری آذربایجان تورکجه‌سی و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلار بیر سیراسی شیعه و بیر سیراسی‌دا سونی‌دیرلر.[۲۱]

سویوق بولاغ[دَییشدیر]

ایندیلیکده بو شهرین خالقی نین 100 ده 10ین آذربایجانلی تورک خالقی تشکیل ائدیر.

همدان[دَییشدیر]

همدان[دَییشدیر]

همدان شهری بیر تورک‌دیلی اولان منطقه‌ده یئرلشیب‌دیر و بو شهرین اطرافین‌دا کی کندلرین هامیسی تورک‌لرین یاشاییش یئرلرین‌دن‌دیر. همدان تورک‌لری اوغوزلاردان‌دیرلار کی بو بؤلگه‌سین شومال، شومال‌قرب و شرق حیصه‌لرین‌ده ساکین‌دیرلر. همدان بؤلگه‌سی‌نین مرکزی بخشین‌ده تورک دیلین‌دن علاوه، فارس و لور دیل‌لرینه‌ده تکلم اوْلونور؛ آمما شرا بخشین‌ده تکجه تورک دیلینه دانیشیلیر.[۲۲]

کوردوستان[دَییشدیر]

قوروه[دَییشدیر]

قوروه بؤلگه‌سی‌نین ساکین‌لری تورک و کورد دیل‌لرینه دانیشیرلار. اونلارین مذهب‌لری شیعه و سونی‌دیر.[۲۳]

بیجار گروس[دَییشدیر]

بوگونکو گونده کوردیستان اوستانی نین هئچ اولماسا دوردن بیری سی تورک لرله مسکون دور. بو اراضی لر تاریخی آذربایجان سینیرلاری ندا یئرلشیب لر.[۲۴] کوردیستان اوستانی نین دوغو بولومو گروس منطقه سی آدلانیر. بوردا یاشایان اهالی عومومن شیعه و تورک دور لر[۲۵] . بیجار بولگه سی نین اهالی سی نین چوخو تورک دورلر[۲۶]. بو بولگه بوتون دوره لرده تورک یا تورک سویلو نوماینده ایران میلّی مجلیسینه گوندریب.[۲۵]
بیجار بولگه‌سی‌نده 135 تورک دیل‌لی کند وار.[۲۷][۲۸]

آفشاریورد و تورکمن‌چولو[دَییشدیر]

ایرانین قوزئی‌دوغوسون‌دا -آفشاریورد و تورکمن‌چولو بولگه‌لری‌نین محدوده‌سین‌ده یئرلشن رضوی خوراسان، قوزئی خوراسان، سیمنان، گولوستان[۲۹][۳۰] و مازندران اوستانلری‌ده تورکلرین یاشادیق‌لاری یئرلردن‌دیرلر.[۸][۱۲][۱۳]

قاشقای‌یورد[دَییشدیر]

ایرانین اورتا و گونئیین‌ده یاشایان تورک‌لر، فارس، چاهارماحال و بختییاری، ایصفاهان، بوشهر، خوزیستان، کیرمان و هرمزگان اوستان‌لرین‌ده یاشاییرلار.[۱۲][۱۳]

بولگه‌لر[دَییشدیر]

اردبیل | موغان شهر (پارساباد) | موغان | نیر | سرین(سرعین) | بیله سووار | خالخال | خیاو (مشکین شهر) | نمین | کوثر | مرند | تبریز | اهر | ساراب | توفارقان(آزرشهر) | اوش قایا / اوسکو | اوجان(بوستان آوا) | بوناب | جولفا | چار اویماق | خودافرین | شبیستر | عجب شیر | کلئیبر | ماراغا | ملیک کندی (ملیکان) | میانا | ورزیقان | هریس | سار آس کند (هشتری) | اورمو | خوی | سالماس | ماکی | سولدوز(نقده) | قوشاچای (میانداب) | بوکان | سویویق بولاق (ماهاباد) | خانا (پیرانشهر) | سایین قالا (شاهین دژ) | شوط | چای پارا | تیکان تپه (تکاب) | چالدیران | سردشت | قاراعین (پولدشت) | اوشنو (اوشنویه) | زنگان | ابهر | ابجرود | خوررم دره | خودا بنده | طارم | ماه نیشان | همدان | نهاوند | ملاییر | کبودرآهنگ | فامنین | رزن | تویسیرکان | باهار | اسد آباد | آستارا | تالیش | انزلی | فومن | قزوین | تاکیستان | بوئین زاهرا | آبیک | الوند | اراک | ساوه | تفرش | آشتیان | کمیجان | خمین | شازند | محلات | دلیجان | فیروز کوه | شهریار | شمیرانات | ری | رباط کریم | دماوند | تهران | پیشوا | پاکدشت | ایسلام شهر | ورامین | ملارد | قودس | سونقور | کرج | ساووج بولاق | نظرآباد | طالیقان | قوم | بیجار گروس | قوروه | لردگان | بروجن | شیراز | آباده | اقلید | فسا | فیروز آباد | کازرون | لامرد | ممسنی | صفاشهر | بجنورد | شیروان | فاروج | مانه و سملقان | جاجرم | ایسفرایین | مشهد | نئیشابور | سبزیوار | قوچان | توربت – ی - جام | درگز | کلات | گورگان | کالالا | مینودشت | رامیان | گونبد | علی آباد | آق قالا | تورکمن | گز بندری | آزاد شهر | کرد کوی | بئهشهر | ایصفاهان| سمیروم | فریدون | دهاقان | یاسوج (یاستی اوج) | | شهر-ی کورد|شاهرود| گرمسار | هفتگل [۱۲][۱۳]

کندلر[دَییشدیر]

ایرانین موختلف شهرلری‌نین تورک‌لرین یاشام‌یئری اولان کندلری‌نین سایی:[۱۲][۱۳]

  • تهران: ۲۰۹.
  • شهریضا: ۱۹.
  • قزوین: ۴۴۱.
  • شهرکورد: ۳۰.
  • اراک: ۳۳۴.
  • فیرییدون: ۸۲.
  • ساوه: ۲۲۴.
  • بیجار: ۱۳۵.
  • دماوند: ۲۸.
  • تویسیرکان: ۹.
  • قوم: ۱۷.
  • ایسلام‌آوا: ۲.
  • محللات: ۱۲.
  • کیرمانشاه: ۸.
  • تالیش: ۶۸.
  • همدان: ۴۵۲.
  • رشت: ۳۹.
  • اهواز: ۵.
  • انزلی: ۱۰.
  • خوررم‌آوا: ۶۵.
  • فومن: ۴.
  • آباده: ۶۵.
  • لاهیجان: ۴.
  • بوشهر: ۵۷.
  • آمول: ۲.
  • شیراز: ۲۹.
  • ساری: ۷.
  • فسا: ۴۷.
  • شاهری: ۱۵.
  • فیروزآوا: ۱۲.
  • قورقان: ۱۰۷.
  • کازیرون: ۵۳.
  • نوشهر: ۱.
  • سیرجان: ۴.
  • سنندج: ۸۳.
  • درگز: ۹۹.
  • ایصفاهان: ۷.
  • سبزه‌وار: ۱۰۹.
  • لار: ۱۰.
  • بجنورد: ۱۹۳.
  • مشهد: ۲۵.
  • قوچان: ۳۳۰.
  • نئیشابور: ۴۶.

بیرده باخ[دَییشدیر]

قایناق‌لار[دَییشدیر]

  1. http://www.azadtribun.net/188.htm27/10/1389
  2. http://www.gunaskam.com/tr/index.php?option=com_content&task=view&id=134&Itemid=4427/10/1389
  3. تاریخ ابن خلدون (ق۱، ج ۲، ص ۱۵۴)، المسمی بکتاب العبر و دیوان المبتدا و الخبر، فی ایام العرب و العجم و البریر و من عاصرهم من ذوی السلطان الاکبر، منشورات موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت، لبنان
  4. باهارلی، جغرافیای انسانی خلق تورک در ایران
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ [۱]
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ [۲]
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ ۷٫۲ [۳]
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام مئهران وارد نشده‌است
  9. http://dusunce.blogfa.com/page/gografia.aspx
  10. http://www.ardabil.ir/WebPartPages/ArtAndCulture/default.aspx
  11. http://www.ostan-hm.ir/fa/showpages.aspx?i=0&mid=112&spi=1
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ ۱۲٫۲ ۱۲٫۳ ۱۲٫۴ ماحمود پناهییان، فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین، ۱۳۵۱ شمسی.
  13. ۱۳٫۰ ۱۳٫۱ ۱۳٫۲ ۱۳٫۳ ۱۳٫۴ جاواد هیئت، سیری در تاریخ زبان و لهجه‌های ترکی، اوچ‌اونجو چاپ، ۱۳۸۰ شمسی، ص ۳۰۷.
  14. http://www.nagadeh-ag.ir/tabid/1375/Default.aspx?PageContentID=245
  15. ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ http://www.shahindezh-ag.ir/tabid/1512/Default.aspx?PageContentID=305
  16. http://www.miandoab-ag.ir/tabid/1522/Default.aspx?PageContentID=332
  17. http://www.miandoab-ag.ir/tabid/1522/Default.aspx?PageContentID=331
  18. http://www.khoy-ag.ir/tabid/1400/Default.aspx?PageContentID=266
  19. http://www.khoy-ag.ir/tabid/1400/Default.aspx?PageContentID=264
  20. http://www.makoo-ag.ir/tabid/1037/Default.aspx?PageContentID=136
  21. http://www.poldasht-ag.ir/tabid/1618/Default.aspx
  22. http://hamedan-hm.ir/fa/showpages.aspx?mid=NDg=&spi=Mw==
  23. http://www.ghorveh.gov.ir/Default.aspx?TabID=62
  24. bicar.blogsky.com/category/cat-6/
  25. ۲۵٫۰ ۲۵٫۱ http://farsi.qurtulush.info/?p=1016
  26. http://www.bicar.blogsky.com/1386/06/23/post-9/
  27. دکتر م پناهایان، مجموعه ای در چهار جلد به نام " فرهنگ جغرافیای ملی ترکان ایران زمین " سال 1351
  28. (سیری در تاریخ زبان ولهجه های ترکی , دکتر جواد هئیت- چاپ سوم , سال1380,ص307
  29. http://turkmensofiran.orgfree.com/sarzamin.htm
  30. http://www.golestan.gov.ir/layers.aspx?quiz=page&PageID=74