سراج الدین اورموی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
سراج الدین اورموی
دوْغوم تاریخ 1198
اورمیه
اؤلوم تاریخ 1283
قونیه
میلّیت آذربایجانلی
تحصیل یئری موصول
ایش فیلسوف، دؤولت خادیمی

سراح‌‌الدین اورموي، (تام آدی: سراح‌‌الدین محمود ابوبکر اوغلو اورموي) — آذربايجانلی فيلسوف و ايجتيماعي-سياسي خاديم ایدی.

حاقّيندا[دَییشدیر]

سراح‌‌الدین اورموي 1198-جي ايلده آذربايجانين اورمیه شهرينده دوغولموش، اوشاقليق ايللريني همين صفالي دياردا کئچيرميشدير.منبعلرده اونون موصول‌ده تحصيل آلديغي گؤستريلير.


سراح‌‌الدین اورموي بير مودّت دمشقده ياشاميش، سونرالار ايسه کيچيک آسیايا گئتميشدير. 1246-جي ايلدن اوّل او، آرتيق قونیه شهرينده قاضي ايميش. گؤرکملي حوقوقشوناس عاليم کيمي اونون 1250-جي ايلده موباحیثه مجليسلرينده ايشتيراک ائتديگي خبر وئريلير.


13. عصرين تورک تاريخچيسي ابن بي‌بي 1282-1285-جي ايللرده قلمه آلديغي "عالي ايشلره داير علاالدين امرلري" کيتابيندا آذربايجان فيلوسوفونون بوتون عئلم ساحه‌لرينده شؤهرت تاپديغيني قئيد ائده‌رک فعاليتيني يوکسک قييمتلنديرميشدير.

ان مشهور اثري "نورلارين دوغوشلاري"دير، بو کيتابين منطيقه داير حيصه‌سي‌نين قاهيره‌ده خديويه کيتابخاناسيندا ساخلانيلان اليازماسي سراح‌‌الدین اورموي‌نين ساغليغيندا، 1278-جي ايلين اييول آييندا قونیه شهرينده خطاط اسماييل ابن خليل طرفيندن کؤچورولوب تاماملانيب. فيلوسوفون بو کيتابي‌نين همين حيصه‌سي قطب‌الدین رازي‌نين اونا يازديغي شرحله بيرليکده تبريز، ايستانبول و تهراندا موختليف ايللرده چاپ ائديليب. ديگر ايري اثري اولان "حيکمت اينجه‌ليکلري" 1257-جي ايلده يازيليب، 1972-جي ايلده تهراندا چاپ ائديليب.

ذاکر محمدوو علمي-تدقيقاتيندا گؤسترميشدير کي، سراح‌‌الدین اورموي‌نين اثرلرينده پئريپاتئتيک فلسفه‌نين بوتون پروبلئملري گئنيش آراشديريلميش، وارليق تعليمي، ايدراک نظريه‌سي و منطيق مسله‌لري دريندن تدقيق ائديلميش، موترقّي سوسيال-سياسي گؤروشلر و ائتيک فيکيرلر اؤز دولغون ايفاده‌سيني تاپميشدير.

وارليق تعليمي[دَییشدیر]

سراح‌‌الدین اورموي شرق پئريپاتئتيکلري‌نين مؤوقئعييندن چيخيش ائده‌رک، وارليغين موختليف قيسملري نين شرحيني وئرميشدير. وارليغي اونون ضيدّي اولان يوخلوق آنلاييشي ايله قارشيليقلي گؤتورموشدور. فيلوسوف مؤوجوداتدا سببيتين اوبيئکتيوليگيني قبول ائدير.

واجيب و مومکون وارليغي سبب و نتيجه علاقه دارليغيندا گؤتورن سراح‌‌الدین اورموي اونلارين هر ايکيسيني از‌لي و ابدي حساب ائتميشدير.سوبستانسييا و آکسيدئنسييا مؤوضوسو اوزرينده گئنيش دايانيب، اونو واجيب وارليغا دئييل، مومکون وارليغا عاييد بيلميشدير. زئنون، افلاطون و ارسطونون حرکت کاتئقوريياسي‌نين تحليليني وئره‌رک، ارسطو ایله راضيلاشيب. گئوسئنتريک نظريه‌نين طرفداري اولوب.

ايدراک نظريه‌سي[دَییشدیر]

جانسيز جيسيملره نيسبتده جانليلاري، جانليلاردان اينساني اوستون توتوب: "اينسانين ساير جانليلاردان اوستونلوگو اوندادير کي، اينساندا آيريجا و عومومي شئيلر حاقيندا معلومات، هابئله، درک ائتمه قووّه‌سي و آلتي وار." ايدراکين عقلي مرحله‌سي سراح‌‌الدین اورموي و عوموميتله، شرق پئريپاتئتيزمي طرفيندن حيسّي مرحله‌نين داوامي، حقيقتين الده ائديلمه‌سي پروسئسي‌نين ان يوکسک مقامي کيمي گؤستريليب. سراح‌‌الدین اورموي‌نين منطيقي ارسطونون و اونون شرقده‌کي داوامچيلاري‌نين تعليمينه اساسلانير.

سوسيال-سياسي گؤروشلري و ائتيکاسي[دَییشدیر]

او، حاکيمليک کيمي بير چؤخ وظيفه صاحيبلري‌نين ائتيکئتيني ايشله‌ييب حاضيرلاميشدير. "عدالتلي سولطانين بير گونلوک عدالتي آلتميش ايلين عيبادتيندن ياخشيدير" حؤکمونو دؤنه-دؤنه تکرارلاييب. اونون ائتيکاسيندا اينسانين اؤزونو ايداره ائتمه‌سي بيلاواسيطه خاصيتلريله باغليدير.

سراح‌‌الدین اورموي 1283-جي ايلده تورکيه‌نين قونیه شهرينده وفات ائتميشدير.

اثرلري[دَییشدیر]

"منطيقه و فلسفه‌يه داير نورلارين دوغوشلاري " ( مطالع‌الانوار)

"حيکمت اينجه‌ليکلري"  (لطائف‌الحکمه )

"حاقين بياني"

"مئتودلار"

"ضيديتين ميثاللارينا داير تراکتات"

"ديالئکتيکايا داير تراکتاتلار"

"حکيمانه سؤزلرين ايصلاحي"

"تحصيل"

"سواللار" و س.

ایستینادلار[دَییشدیر]

  • ذاکر محمدوو. سراح‌‌الدین اورموي. آذربايجان س‌س ر ائا "معروضه‌لري" ،1967؛
  • ذاکر محمدوو. سراح‌‌الدین اورموي نين منطيقينه داير. آذربايجان س‌س‌ر ائا "خبرلر" ژورنالي، 1968؛
  • ذاکر محمدوو. آذربايجاندا اون بير-اون اوچینجی عصرلرده فلسفي فيکير. باکي، 1978؛
  • ذاکر محمدوو. بهمنيارين فلسفه‌سي. باکي، 1983؛
  • ذاکير محمدوو. اورتا عصر آذربايجان فيلوسوفلاري و موتفکّيرلري. باکي، 1986؛
  • ذاکر محمدوو. سراح‌‌الدین اورموي. باکي، 1990؛
  • ذاکير محمدوو. آذربايجان فلسفه‌سي تاريخي. باکي، 1994؛ تکرار نشر: 2006.