ائدموند بئرک

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو

ائدموند بئرک (Edmund Burke, 1729-1797) - بؤیوک بریتانییا فیلوسوفو.[دَییشدیر]

یاشام ( حایاتی )[دَییشدیر]

بریتانییا مۆحافیظه کارلیغینین بانی‌سی ،ایرلندلی پروتئستان آتا و کاتولیک بیر آنادان دوغولان ، ائدموند بئرک (۱۷۲۹–۱۷۹۷) حساب اولونور.

فیلوسوف و سیاسی خادیم بئرک ۱۷۷۶-جی ایلده پارلامئنته سئچیلیر و گؤرکملی ناطیق و یازار کیمی شؤهرت قازانیر. بئرک پارلامئنت‌ده کؤله لیگین ( برده داری ) و کؤله ( برده ) آل وئرینین لغو اولماسی اوغروندا موباریزه آپاریر، آمریکا استعمارینین و بیر آز اول ضبط ائدیلمیش هیندیستانین اهالی‌سینین مۆدافیعه‌سی اوچون چیخیش ائدیر. ویگ لر پارتی سینین عضوو اولان بئرک خالق ایداره‌چی‌لیگی و اینسان حقوقلاری مفهومو موناسیبتینین نتیجه‌سی اولاراق سونرالار مۆحافیظه کارلیق ایدئولوگییاسینین اساسینی تشکیل ائتمیش اؤز ایده لر و باخیشلارینین مجموعه سینی ایر‌لی سورور. فرانسه اینقیلابینین و هر بیر اینقیلاب کیمی اونون گتیردیگی قاریشیق‌لیقلارین شاهیدی اولان بئرک اؤزونون "فرانسه ده اینقیلاب حاقین‌دا دوشونجه‌لر" کیتابین‌دا بئله بیر مؤقع‌دن چیخیش ائدیر کی، اینسان اؤز طالعی نی حل ائتمک حقوقونو دؤولته وئرمه‌لی‌دیر، دؤولت ایسه اینسانلارین قایغی‌سینا قالمالی‌دیر. " دؤولت اینسانلارین ایراده‌سین‌دن نه قدر آز آسیلی اولسا، بیر او قدر یاخشی‌دیر" مفهومو ، بئرک-ین دوشونجه سینده بیر اساسی نقطه دیر.

فلسفه‌سی[دَییشدیر]

بئرک-ین نظریه‌سی "فرانسه ده اینقیلاب حاقین‌دا دوشونجه‌لر" (Reflections on the Revolution in France, 1790) چوخ وعده وئره‌ن فرانسه اینقیلابینا و ذکانین معاریف‌چی فیلوسوفلار طرفین‌دن یوکسکلره قالدیریلماسینا قارشی بیر ری آکشن ( واکنش ) کیمی میدانا گل‌دی.

آیدینلیق ( روشنگری ) دؤورونون آداملاری ذکانی عنعنه‌لردن، تاریخدن کنار آنلاشیلان فردی ایسه بیرلیک‌دن اوستون توتوردولار. بئرک بونلارین یئرینی دئییش‌دی: عنعنه آیری-آیری آیدین-لارین یاراتدیقلاری نظریه‌دن داها عاقیل‌دیر. فوندامئنتال اولان – هئچ ده تجرید ائدیلمیش، تاریخدن کنار فرد اولماییب، بیرلیک و تاریخ‌دیر. سخئماتیک اولاراق، دئمک اولار کی، بئرک-ین مۆحافیظه کارلیغی آیدین-لیق ( روشنگری ) دؤورونون لیبرالیسم-ینین اؤزونه مخصوس منفی اینعکاسی‌دیر.

آیدین-لیق دؤورونون لیبرالیسمی: تفکر عنعنه‌دن اوستون‌دور ، فرد ، بیرلیک و تاریخ دئییل

ائدموند بئرک - Edmund Burke
ائدموند بئرک - Edmund Burke

بئرک-ین مۆحافیظه کارلیغی : عنعنه ( سنت ) ذکادان اوستون‌دور. بیرلیک و تاریخ (فرد دئییل)

بئله‌لیکله، بئرکله باغلی اولاراق، یالنیز نظری سویه‌ده اولمایان مۆحافیظه کار ریآکسییا حاقین‌دا دانیشا بیلریک. سیاسی اولاراق، بئرک فرانسه بورژوا اینقیلابی زامانی باش وئره‌ن رادیکال دییشیک‌لیکلره، داها دقیق دئسک، شاه-ین، اشرافیت و دربار آداملاری و روحانی لرین سیاسی صحنه‌دن کنارلاشدیریلماسینا منفی رئاک‌سییا ایفاده ائدیر. فرانسه باخیشیندان ، بئرک دربار و اشرافیتی مۆدافیعه ائدیر و بورژوازی نین عکسینه چیخیردی.