بایاندور خان

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو

باياندور خان - دده قورقود کیتابی و تۆرک افسانه‌لرینده آدی چکیلن افسانوی خاقان. باياندور (باياندیر) خان اوْلاراق دا بیلینیر. آذربایجان خالقی‌نین قدیم تاریخی عابده‌سی اوْلان قوْرقود آتا (دده قوْرقود) احوالاتلاریندا خانلار خانی اوْلاراق تعیین اوْلونار. لاکین بوْيلاردا اوْنون يالنیز آدی چکیلیر. اثرین اساس قهرمانی ایسه قازان خان و اوْنون اطرافیندا بیرلشن باهادیرلاردیر. "اوْغوز ائلی" دؤولت قۇرولوشونون باشیندا دۇرور. گؤروندويو کیمی، آذربایجان-تۆرک يازیلی عابده‌لرینده باياندورون آدی آنتروپونیم، گاه دا اتنونیم کیمی قئيد اوْلونور.[۱]

اتیمولوژی[دَییشدیر]

بای کؤکوندن تؤره‌میشدیر. مملکتلر تیکن دئمکدیر. یئنی‌دن‌قورما ائتمک، باخیب گؤزللشدیرمک معناسینی داشیییر. موْنقولجادا بایی/باییه فعلیی اوْلماق و بیریئرده اوْلماق، مانچوجا با سؤزو یئر معناسینی وئرر. [۲]

بایاندور خان دده قورقود کیتابیندا[دَییشدیر]

دده قورقود کیتابی‌نین دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بوْیوندا (بیرینیجی بوْی) بایاندور خان باره‌سینده بۇنلار یازیلیبدیر[۳][۴][۵]:

" بیر گون قام غان اوغلی خان بایندر یئریندن دورموشدی. شامی گونلوگی یئریوزونه تیکدیرمیشدی. آلا سیوانی گؤگ یوزونه آشانمیشدی. مین یئرده ایپک خالچاسی دوشنمیشدی. خانلار خانی خان بایندر ایلده بیر کره طوی ایدیب اوغوز بگلرین قوناقلاردی. گنه طوی ایدیب، آتدان آیغر، دوه‌دن بغرا، قویوندان قوچ قیردیرمیشدی. بیر یئره آغ اوتاغ، بیر یئره قیزیل اوتاغ، بیر یئره قره اوتاغ قوردورموشدی. -کیمی کی اوغلی-قیزی یوق، قره اوتاغا قوندورون، قره کئچه آلتینا دوشه‌یین، قره قویون یخنیسیندن ئونونه گتیرین. ییه‌رسه یئسین، ییمزسه دورسون گئتسین -دئمیشدی. اوغلی اولانی آغ اوتاغا، قیزی اولانی قیزیل اوتاغا قوندورون. اوغلی-قیزی اولمایانی آللاه تعالی قارغایبدیر. بیزدخی قارغاریز. بللی بیلسین -دیمیش ایدی. [۶] "

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Dədə Qorqud" eposunda qəhrəmanlıq və vətənpərvərlik, Şərq.- 2011.- 12 iyul.- S. 11.
  2. Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt, Türkiye, 2011, (OTRS: CC BY-SA 3.0)
  3. قورقود, دده (۱۶-جی عصر). "بیرینجی بوی", کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوغوزان (درسدن نوسخه‌سی) (تورکجه), ۱۰.
  4. فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۲۲.
  5. زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۳-۱۴.
  6. " درسدن نوسخه‌سینده: بر کون قام غان اوغلی خان بایندر یرندن طورمشدی. شامی کونلکی ییر یوزنه دکدرمشدی. الا صیوانی کوک یوزنه اشانمیشدی. بیک یرده ایپک خالیجه‌سی دوشنمیشدی. خانلر خانی خان بایندر ییلده بر کره طوی ایدب، اغوز بکلرین قونقلردی. کنه طوی ایدب آتدن آیغردن دوه‌دن بغره قیوندن قوج قردرمشدی. بر یره آغ اوتاغ بر یره قزیل اوتاغ بر یره قره اوتاغ قوردرمشدی. کموک کی اوغلی قزی یوق، قره اوتاغه قوندرک. قره کچه التنه دوشک. قره قیون یخنسندن اوکنه کتورک. یرسه یسون، یمزسه طورسون کتسون دیمشدی. اوغلی اولانی آغ اوتاغه، قیزی اولانی قزل اوتاغه قوندرک. اوغلی قیزی اولمیانی الله تعالی قرغایبدر، بزدخی قارغرز. بللو بیلسون دیمش ایدی. "