دده قورقود کیتابی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
دده قورقود کیتابی
DedeQorqud.jpg
یازار: دده قورقود
ژانر: حماسی
اورژینال دیلی: تۆرکجه

دده قورقود کیتابی (دده قوْرقود کیتابی درسدن نۆسخه‌سینده: کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (اوْغوز طایفه لری‌نین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی))[۱] – اوْغوز تۆرک داستانی.[۲] آذربایجان خالق ادبیاتی‌نین ان قدیم یازیلی عابیده‌سی (اوْن بیر-اوْن ایکی عصرلر).

عنعنه‌یه گؤره، «دده قوْرقود کیتابی» نین داستانلارین مۆلیفلیگی دده قوْرقودا عاید ائدیلیر. اوْن دؤرد عصر تاریخچیلریندن آیبک الدوادری و فضل‌الله رشیدالدین دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغینی و تۆرکلر طرفیندن ائلچی صیفتیله اوْنون یانینا گؤندریلدیگینی یازمیشلار. داستانین مۆقددیمه‌سینده ده دده قوْرقودون محمّد پئیغمبر زامانیندا یاشادیغی قئید ائدیلیر.[۳]

درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا داستانلارین اساس سۆژه‌سی آشاغیداکی اوْن ایکی بوْیدا عکس اوْلونموشدور: دیرسه خان اوغلو بوغاج خان بوْیو، سالور قازانین ائوی‌نین یغمالانماسی بوْیو، بای بورا بَی اوغلو بامسی بئیرک بوْیو، قازان بَی اوغلو اوروزون دوستاق اولماسی بوْیو، دوخا قوجا اوغلو، دلی دومرول بوْیو، قانلی قوجا اوغلو، قان تورالی بوْیو، قازلیق قوجا اوغلو یگنک بوْیو، باسات تپه گؤزو اؤلدوردویو بوْیو، بگیل اوغلو امران بوْیو، اوشون قوجا اوغلو سگرک بوْیو، سالور قازان دۇستاق اوْلوب اوْغلو اۇروز چیخارماسی بوْیو و ایچ اوْغوزا داش اوْغوز عاصی اوْلوب بئیرک اؤلدویو بوْیو.

کیتابین تاریخی[دَییشدیر]

کؤکلری میفوْلوْژی دۆنیاگؤروشونه گئدیب چێخان دده قوْرقود داستانلاری میلادی اوْن بیر یۆزیللیگینده "کتاب دَدَم قوْرقود" آدی آلتیندا یازییا آلینمیش، الیمیزده اوْلان نۆسخه‌لر ایسه اوْن آلتی عصرده اۆزو کؤچورولموش الیازمالاریدیر. عابده‌نی ایلک دفعه تدقیقاتا جلب ائتمیش آلمان شرقشوناسی فریدریک فوْن دیتسین فیکرینه گؤره، بۇراداکی بعضی میفوْلوْژی سۆژئتلر، مثلاً، تپه گؤز سۆژئتی قدیم یۇنانیستاندا یارانمیش آنالوْژی سۆژئتلره قیدا وئرمیشدیر. "کیتاب دَدَم قوْرقود"داکی تپه گؤز اوْبرازی هوْمرین "اوْدیسه" داستانینداکی پوْلیفم تصویری ایله مۆقاییسه‌ده داها قدیمدیر. ایندییه‌دک "کیتاب دَدَم قوْرقود"-ۇن ایکی الیازماسی معلومدور. بۇنلاردان بیری – آلمان شرقشوناسی ف. فوْن دیتس طرفیندن ایستانبولدان آلمانا آپاریلمیش و درسدن شهری‌نین کیتابخاناسینا باغیشلانمیش بیر مۆقددیمه و اوْن ایکی بوْیدان (داستانداکی آیری-آیری احوالاتلار بوْی آدلانیر) عبارت اوْلان درسدن نۆسخه‌سی، اوْ بیری ایسه ایگیرمی عصرین ۵۰-جی ایللرینده واتیکاندا تاپیلمیش بیر مۆقددیمه و آلتی بوْیدان عبارت نۆسخه‌دیر.

علمه اوْن دوْققوز عصردن معلوم اوْلان «کتاب دَدَم قوْرقود» -ۇن هله‌لیک ایکی الیازما نۆسخه‌سی (درسدن و واتیکان) معلومدور. درسدن نۆسخه‌سی[۴] اۆزرینده سوْنرادان "کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان" ("اوْغوز طایفه لری‌نین دیلینده ددم قوْرقودون کیتابی") یازیلمیشدیر و یئنی بیر نۆخسه‌سی (صۇرتی) اساسی ۱۵۵۶-جێ ایلده قوْیولموش درسدنده‌کی کرال کیتابخاناسیندان آلینیب ۱۹۷۲-جی ایلین آوقوستوندا باکی یا گتیریلیب آذربایجان علملر آکادمیاسینا وئریلیب و الیازمالار اینستیتوتوندا داها تفصیلاتلی تدقیق اوْلونموشدور. بۇ نۆسخه مۆقددیمه و ۱۲ بوْیدان، واتیکان نۆسخه‌سی[۵] ایسه عینی مۆقددیمه و ۶ بوْیدان عبارتدیر. گؤرونور کی، هر ۲ نۆسخه داها قدیم ناملوم بیر نۆسخه‌دن کؤچورولموشدور. آذربایجان الکترونیک الیازمالار اینستیتوتوندا "دده قوْرقود"-ۇن دۆنیادا اۆچونجو الیازما نۆسخه‌سی حاضیرلانمیشدیر.

بوْیلاریندا میفوْلوْژی دۆنیاگؤروشو[دَییشدیر]

دده قوْرقود داستانلاری‌نین بیر سێرا بوْیلاریندا میفوْلوْژی دۆنیاگؤروشونون ایزلرینه راست گلمک مۆمکوندور. مثلاً، «دلی دوْمرول» بوْیوندا اؤلوم کۇلتونون اسکی قالیقلاری و بۇنون داستانین یازییا آلیندیغی دؤورون دینی گؤروشلرینه گؤره معنالاندیریلماسی اؤزونه یئر تاپمیشدیر. بۇراداکی عزراییل تصویری، داستانین بیر چوْخ باشقا بوْیلاریندا اوْلدوغو کیمی، اثره ایسلامین قبولوندان سوْنرا آرتیریلمیش و ائپوْسون عۆمومی رۇحونا اۇیغونلاشدیریلمیشدیر. بۇ جهتینه گؤره همین بوْی اؤلوب-دیریلن تانریلار حاقیندا قدیم سۇمر، بابیل، مصر افسانه و میفلری ایله سسلشیر.

دده قوْرقود بوْیلاری‌نین اساس ماهیتینی یۇردون و خالقین قوْرونماسی، خئیر قۆه‌لری تمثیل ائدن قدیم اوْغوزلارین یادائللی ایشغالچیلارا – شر قۆه‌لره قارشی اؤلوم-دیریم ساواشی، اؤز اهمیتینی ایندی ده ایتیرمه‌ین بیر چوْخ اخلاقی-دیداکتیک گؤروشلر تشکیل ائدیر. کئچن یۆزیللیگین ۵۰-جی ایللرینده سوْوئت توْتالیتار رئژیمی‌نین ایدئوْلوْژی باسقیسی آلتیندا «دده قوْرقود» ائپوْسو میلّی عداوتی قێزیشدیران بیر ادبی عابده کیمی آذربایجان جومهوریتینده قاداغان ائدیلمیش، یالنیز ۶۰-جێ ایللرین اوللرینده «براعت» آلا بیلمیشدیر.

ایلکین چئویرمه[دَییشدیر]

«کتاب دَدَم قوْرقود» ائپوْسوْنون بیزه گلیب چاتمیش الیازما نۆسخه‌لری‌نین کؤچورولمه تاریخی اوْن آلتی عصر کیمی معیّن ائدیلیر. بوْیلاردا اوْرتا عصرلر داستانلاریمیز کیمی، نثر و شعر پارچالاری نؤوبه‌لشسه ده، همین شعر پارچالاری اوْرتا عصرلرین پوْئتیک قانونلارینا آز اۇیغون گلیر. بعضی تدقیقاتچیلارین فیکرینجه، «کتاب دَدَم قوْرقود» دا واختیله بعضی دیگر قدیم تۆرک داستانلاری کیمی باشدان-باشا شعرله یارادیلمیش، سوْنرا ایسه یادداشلاردا یالنیز اساس موْتیولری قالدیغیندان، یازییا کؤچورولرکن نثرله برپا ائدیلمیشدیر.

عابده حاقیندا ایلک دفعه آلمان عالیمی ف. دیتس معلومات وئرمیش و «تپه گؤز» بوْیونو آلمان دیلینه ترجومه‌سی ایله درج ائتدیرمیشدیر (۱۸۱۵). ت. نؤلدکه اثری درسدن نۆسخه‌سی اساسیندا چاپا حاضیرلاماق ایسته‌میشدیر. و.و. بارتوْلد ۱۸۹۴–۱۹۰۴-جۆ ایللرده اثرین ۴ بوْیونو رۇس دیلینه چئویره‌رک چاپ ائتدیرمیشدیر. اوْ، ۱۹۲۲-جی ایلده داستانین تام ترجومه‌سینی باشا چاتدیرمیشدیر؛ همین ترجومه ۱۹۵۰-جی ایلده باکیدا (ه. آراسلی و م. تهماسب ین رئداکته‌سی ایله)، ۱۹۶۲-جی ایلده ایسه موْسکوادا نشر اوْلونموشدور.

اوْغوزلارین آراسیندا[دَییشدیر]

۱۹۵۲-جی ایلده ائ. روْسسی واتیکان کیتابخاناسیندا اثرین یئنی بیر نۆسخه‌سینی تاپیب ایتالیانجا ترجومه‌سی ایله بیرلیکده نشر ائتدیرمیشدیر. «کتاب دَدَم قوْرقود» تۆرکیه‌ده ایلک دفعه ۱۹۱۶-جێ ایلده کیلیسلی مۆعلّیم رفعت، آذربایجاندا ایسه ۱۹۳۹-جۇ ایلده آکادمیک ه. آراسلی طرفیندن نشر اوْلونموشدور. سوْنرالار اثر اینگیلیس، آلمان و فارس دیللرینه ترجومه ائدیلمیش، اینگیلتره‌ده، سویس ده، آمریکا بیرلشمیش شتاتلاری-ندا و ایراندا چاپدان چێخمیشدیر. ۱۹۵۱-جی ایلده «کتاب دَدَم قوْرقود» آذربایجاندا و تۆرکمنیستاندا «خالق دۆشمنی» اعلان ائدیله‌رک اوْخونماسی یاساقلانمیشدی. «اینکیشاف ائتمیش» سوْسیالیزم جمعیتینده فئوْدالیزم دؤوروندن قالمیش صنعت نۆمونه‌سینه «یئر تاپیلمادی». آذربایجاندا ۱۹۵۷-جی، تۆرکمنیستاندا ۱۹۸۰-جی ایلده براعت قازانمیشدیر.

کیتابدان اؤرنکلر[دَییشدیر]

دؤردونجو بوْیون سوْن قیسمتینده اوْغوز ائلینین ایگیدلری، قازان بَی-ه یاردیم اۆچون یئتیشنده، اؤزل اؤزللیکلری ایله سیرالانیرلار:[۶][۷][۸][۹]

" بۇ محلده اوْغوز ارنلری بیر-بیر یئتدیلر. گؤره‌لیم، خانیم، کیملر یئتدیلر. قارادره آغزیندا قادر آللاه وئرن، قارا بۇغا دریسیندن پشگینین دریسی اوْلان، آجیغی تۇتاندا قاراداشی کۆل ائیله‌ین، قارا بیغین یئددی یئرده انسه‌سینه دۆشن، قازان قارداشی قارا گۆنه چاپار یئتدی: -چال قیلینجین قارداش قازان، یئتدیم! دئدی.

اوْنون آردینجا خانیم، گؤره‌لیم، کیملر یئتدی. دمیرقاپی دربندده کی دمیر قاپینی قاپیب آلان، آلتمیش توتام آلا گوندرین اۇجوندا ار بؤگوردن، قازان کیمی پهلوانی بیر ساواشیندا اۆچ کز آتیندان ییخان، سلجوق اوْغلو دلی دوْندرا چاپار یئتدی: -چال قیلینجین آغام قازان، یئتدیم! - دئدی.
اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. واریبان دستورسوزجاسینا بایندور خانین یاغیسین باسان، آلتمیش مین کافره قان قۇسدوران، غفلت قوْجا اوْغلو شیرشمس‌الدین چاپار یئتدی: - چال قیلینجین آغام قازان، یئتدیم! - دئدی.
اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. پاسارین بایبورد حصاریندان پارلاییب اۇچان، آپ-آلاجا گردگینه قارشی گلن، قالین اوْغوز غبطه ائتدیگی{ایمرنجیسی}، قازان بگین مشاوری {ایناغی}، بوز آیغرلی بئیرک چاپار یئتدی: -چال قیلینجین، خانیم قازان، یئتدیم! -دئدی.
اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. چایا باخسا چالیملی، قاراقوش اردملی، قورقورما قوشاقلی، قولاغی آلتون کۆپه‌لی قالین اوْغوز بگلرینی بیر-بیر آتدان ییخان، قاضلیق قوْجا اوْغلو بگ یگنک چاپار یئتدی. چال قیلینجین آغام قازان یئتدیم! -دئدی.
اوْنون آردینجا گؤره‌لیم کیملر یئتدی. ایگیرمی دؤرد کافیر قیزین بوْیون اوْخشایان دلی دوْندار یئتدی. اوْنون آردینجا مین قوْم باشلاری دؤگر یئتدی. اوْنون آردینجا مین بیدوز باشلاری امن یئتدی. اوْنون آردینجا دوْققوز قوْجا باشلاری اۇروز یئتدی. سایدیقجا اوْغوز بگلری تۆکنسه اوْلماز. قازانین بگلری هپ یئتدی. اۆزرینه ییغناق اوْلدو.[۱۰]

"

سگگیزینجی بوْیدا تپه گؤزون آتاسی اۇروزون چوْبانی، قوْنور قوْجا ساری چوْبان، آناسی پری قێزیدیر:[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴][۱۵]

" اوْغوز بیر گۆن یایلاغا کؤچدو. اۇروزون بیر چوْبانی وار ایدی. آدینا قوْنور قوْجا ساری چوْبان دئییردیلر. اوْغوزون اؤنونجه بۇندان اول کیمسه کؤچمزدی. اؤزون بۇلاق دئمکله مشهور بیر بۇلاق وار ایدی. اوْ بۇلاغا پریلر قوْنموشدو. ناگهاندان قوْیون هۇرکدو. چوبان ائرکه‌یه (تکه‌یه) حیرصلاندی، ایره‌لی گئتدی. گؤردو کیم، پری قیزلاری قاناد-قانادا باغلامیشلار، اۇچورلار. چوبان کؤینه‌گینی اۆزرلرینه آتدی. پری قیزینین بیرینی تۇتدو. طمع ائدیب در حال جماع ائیله‌دی. قوْیون هۆرکمه‌یه باشلادی. چوبان قۇیونون اؤنونه یۆگوردو. پری قیزی قاناد وۇرورب اۆچدو. آیدر: -چوْبان! ایل تمام اوْلونجا منده امانتین وار، گل آل! -دئدی. اما اوْغوزون باشینا زوال گتیردین! -دئدی[۱۶] "

حقینده یازیلانلار[دَییشدیر]

آذربایجان جومهوریتی و تورکیه ده یازیلان اثرلر:

  • «Kitabi-Dədə Qorqudun tekstoloji tədqiqi" (monoqrafiya). Şamil Cəmşidov — Fizuli adına Əlyazmalar İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının Drezden nüsxəsi. Tərtib, müqəddimə və şərhlər. Əhməd Şmeydan (Berlin Universitetinin professoru).
  • Xalq mədəniyyətinin güzgüsü. «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanı haqqında elmi-kütləvi kitabça. Azərbaycan, türk, rus, ingilis, alman, fransız, fars və ərəb dillərində. Bəkir Nəbiyev və Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud". Rəngli foto-albom. Müxtəsər mətn — (bir neçə dildə). Elçin Əfendiyev və Nazim İbrahimov.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (monoqrafiya). Bəhlul Abdulla — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim türk dastançılıq ənənələri. Elməddin Əlibeyzadə — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" — tarixi semantika. Rüstəm Kamal — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" və Azərbaycan folkloru. Oruc Əliyev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud". Eposun tədqiqinə həsr edilmiş məqalələrdən seçmələr toplusu. Tərtib edən və redaktor Yaşar Qarayev — Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutu.
  • Ana dilimizin qədim abidəsi. Məqalələr toplusu. Tərtib edən və redaktor. A. Axundov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının izahlı lüğəti. Müəlliflər kollektivi. Redaktor Ağamusa Axundov.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının statistik təhlili. Redaktorlar Ağamusa Axundov və Məsud Mahmudov — Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" dastanının dili. Əbdüləzəl Dəmirçizadə — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" və qədim yunan dastanları. Əli Sultanlı — Redaktor Bəkir Nəbiyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" (nəfis tərtibatda, latın əlifbası ilə, rəngli illüstrasiyalı elmi-tənqidi mətn) — Samət Əlizadə.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" (rus dilində, Vasili Bartoldun tərcüməsində, 1951-ci il, Bakı nəşri).
  • «Oğuz qəhrəmanlıq dünyası» (Azərbaycan dilində) — Xalıq Koroğlu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" — povest. Anar.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"un poetikası (rus dilində). Kamil Vəliyev.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"un biblioqrafiyası. — Kamil Vəliyev, H. Məmmədov.
  • «Sirr içində dastan və yaxud gizli Dədə-Qorqud" — Kamal Abdullayev — Azərbaycan Dövlət Dillər İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" (məktəb kitabxanası seriyasından)— Şəmistan Mikayılov — Azərbaycan Elmi-Tədqiqat Pedaqoji İnstitutu.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud". Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud" (Tanrıçılıqdan islama) — Nizami Cəfərov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"un leksikası — İsmayıl Məmmədov — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"un sintaksisi — Elmira Həsənova, Tofiq Hacıyev — Məmməd Əmin Rəsulzadə adına Bakı Dövlət Universiteti.
  • «Kitabi-Dədə Qorqud"da Naxçıvan yer adları — Səfərəli Babayev.
  • «Dədə Qorqud almanaxı» — (5 cildə).
  • Fərhad Zeynalov, Samət Əlizadənin tərtibində "Kitabi Dədə Qorqud": I hissə, II hissə, III hisse, IV hisse, V hisse, VI hisse, VII hisse, VIII cild. Bakı: "Qızıl Şərq" mətbəəsi, 1988.
  • Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse, II hisse, III hisse, IV hissə, V hissə. İstanbul: "Milli Eğitim Basımevi", 1969.
  • Muharrem Erginin tertibinde "Dede Korkut Kitabı": I hisse, II hisse, III hisse, IV hisse, V hisse. Ankara Üniversitesi Basımevi, 1964.
  • Ettore Rossi. Kitab-i Dede Qorqut: I parte, II parte, III parte, IV parte, V parte. Biblioteca apostolica vaticana.

مقدمه و اوْن ایکی بوْیون عکسی[دَییشدیر]

فایل:DQKMüqəddəmə.jpg|150px|بندانگشتی|سییب

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. БСЕ. 1970. "Китаби деде Коркуд"
  2. Огузский эпос Китаби деде Коркуд
  3. Qədim ədəbiyyat
  4. Mscr.Dresd.Ea.86
  5. Vat. turc. 102
  6. قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخه‌سی) (تورکجه), ۵۹-۶۰-۶۱.
  7. فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۱۳–۱۱۴.
  8. زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۸۱–۸۲.
  9. اسماعیل‌زاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اوچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بین‌المللی المهدی, ۱۳۷–۱۳۸. آی‌اس‌بی‌ان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
  10. " درسدن نۆسخه‌سینده: بۇ محلده اغوز ارنلری بربر یتدی. کوره‌لم خانم کملر یتدی. قره دره اغزنده قادر ورن قره بوغه دریسندن بیشکنک یاپوغی اولن، اجغی طوتانده قره طاشی کل ایلین، قره بیغن یدی یرده اکسه سنده دوکن، قزان قرطاشی قره کونه، چپار یتدی. چال قیلجک قرداش قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم خانم کیملر یتدی. دمور قپو درونده کی دمور قاپویی قاپوب الان، التمش طوتام اله کوندرک اوچنده ار بوکردن، قزان کبی پهلوانی بر صواشده اوج کره اتندن یقان، قیان سلجک اوغلی دلی طوندار، چپار یتدی. چال قیلجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم کملر یتدی. واربن دستورسزجه بایندرخانک یغی سن بصان، التمش بیک کافره قان قوصدورن، غفلت قوجه اوغلی سر شمس الدین یتدی. چال قیلجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لیم کیملر یتدی. پاره صارک بایبورد حصارندن پارلیب اوچان، آت الاجه کردکنه قرشو کلن، قالن اغوز امرنجسی، قزان بکک یناغی، بوز ایغرلو بیرک چپار یتدی. چال قیلجک خانم قزان یتدیم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لم کیملر یتدی. چایک بقسه چالملو، قره قوش اردنلو، قور قورمه قوشقلی، قولغی التون کوپه لی، قالن اغوز بکلرنی بر بر اتدن یقان، قاضی لیق قوجه اوغلی بک یکنک، چپار یتدی. چال قلیجک اغام قزان یتدم دیدی. انوک اردنجه کوره‌لیم کیملر یتدی. یکرمی دورت بوین اوخشاین، دلی طوندار یتدی. انوک اردنجه بیک قوم باشلری، دوکر یتدی. انوک اردنجه بیک بکدز باشلری، امن یتدی. انوک اردنجه طقوز قوجه بشلاری، اروز یتدی. صیدقمجه اغوز بکلری دوکنسه اولمز. قزانک بکلری هب یتدی. اورزینه یغناق اولدی. "
  11. قورقود, دده (۱۶-جی عصر). کتاب دَدَم قورقود علی لسان طایفه اوْغوزان (درسدن نوسخه‌سی) (تورکجه), ۲۱۴–۲۱۵.
  12. فرزانه, محمدعلی (۱۳۸۵۸). دده قورقوت کیتابی -کتاب دده قورقوت- (بازنویسی از روی متن اصلی) (تورکجه-فارسجا). تهران: انتشارات فرزانه, ۱۵۸.
  13. زارع شاهمرسی, پرویز (۱۳۹۲). کتاب دده قورقود (درسدن یازقیسی), اول. تهران: انتشارات تک درخت, ۱۰۹–۱۱۰.
  14. اسماعیل‌زاده دوزال, رسول (۱۳۷۸–۱۹۹۹). دده قورقود داستانلاری اوشاقلار و جوانلار اوچون مۆعاصیر آذربایجان دیلینده, اول (تورکجه). تهران: انتشارات بین‌المللی المهدی, ۲۰۱–۲۰۲. آی‌اس‌بی‌ان: ۷-۲۳۳-۴۷۲-۹۶۴.
  15. محسنی, عزیز (۱۳۸۱). دده قورقود (تورکجه). انتشارات تابان, ۲۰۱.
  16. " درسدن نوسخه‌سینده:اغوز بر کون ییلایه کوچدی. اروزک بر چوبانی وارددی. ادنه قوکور قوجه صاری چوبان دیرلردی. اغوزک اوکنجه بوندان اول کمسه کوچمزدی. اوزون بکار دیمکله مشهور بر بیکار واردی. اول بکاره پریلر قونمشدی. نکاهندن قیون اورکدی. چوبان ارکجه قاقدی، ایلرو واردی. کوردی کم پری قیزلری قنات قناده بغلامشلر اوچرلر. چوبان کپنکی اوزرلرینه ائتدی. پری قیزنک برن طوتدی. طمع ایدوب، در حال جماع ایلدی. قیون اورکمکه باشلدی. چوبان قیونک اوکنه سکرتدی. پری قیزی قنات اوروب، اوچدی. ایدر چوبان. ییل تمام اولیجق منده امانتک وار، کل ال دیدی. اما اغوزک باشنه زوال کتوردک دیدی. "

آذربایجان تورکجه‌سی (لاتین) ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kitabi Dədə Qorqud»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۲۶ سپتامبر ۲۰۱۵ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).

ائشیگه باغلانتی[دَییشدیر]