قیریم تاتار تورکجه‌سی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(کریم تاتار تورکجه‌سی-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

قیریم تاتارجاسی[۱]، قیریم تورکجه‌سی، یا دا قیریمجا ـ (قیریم تاتارجاسی: Qırımtatarca, Qırımca)، تورک دیل‌لرینین قیپچاق قوروپونا باغلی بیر دیل‌دیر آنجاق بعضی اوغوز قروپونا عایید خوصوصیتلره ده مالیکدیر. رومینییانین دوبروجا بؤلگه‌سینده دانیشیلان شکلینه رومینییا تاتارجاسی آدی وئریلیر. قازان تاتارلاریندان آییرد ائتمک اوچون قیریم تاتارجاسی آدلاندیریلیر. قیریم یاریم‌آداسی‌نین یئرلی دیلی دیر.

آنا عونصورلرینی قیپچاقجا-دان آلمیش، لاکین باشقا تورک لهجه‌لری ایله ده قارشیلیقلی تاثیرده اولموشدور. عثمانلی دؤولتی ایله اولان سیخ علاقه‌لری اولان قیریم خانلارینین و باش‌بیلنلرینین عادتن، ایستانبولدا تحصیل آلمالاری اوغوز دیالئکتلرینین تاثیرلرینی گتیرمیشدیر. ایسماعیل قاسپیرالینین ایشلری ایله بو تاثیرلر یاخشیجا یئرلشمیشدیر. روس ایداره‌سینه گیریلمه‌سی ایله ده روسجادان تاثیرلنمیشدیر. بوندان باشقا، سورگون ایللرینه گؤره اؤزبک دیلینین تاثیرلری ده گؤرولمکده‌دیر.

آغیزلاری[دَییشدیر]

قیریم تاتارجاسی‌نین اساس بو آغیزلاری وار:

  • یالی‌بویو
  • اورتایولاق (باغچه‌سارای)
  • چؤل (شیمالی)

یالی‌بویو آغزی: یالی‌بویو ایفاده‌سی قیریمین جنوبوندا قارا دنیز ساحیلینده قالان و داغلارین وارلیغینا گؤره ده داخیلی بؤلگه‌لرله علاقه سی داها آز اولان اراضینی ایفاده ائدیر. بو بؤلگه‌ده یئر آلان سوداق و باشقا بعضی قالالار قیریم خانلیغی اراضیسینده اولماسینا باخمایاراق بیرباشا ایستانبول (عثمانلی) طرفیندن ایداره ائدیلیردی. بو سببله آنادولودا یاشایان بیر چوخ اینسان مامورلوق، عسگرلیک و موختلیف معیشت واسیطه‌لری تامینی مقصدیله بو منطقه‌ده مسکونلاشمیشلار. ائله‌جه ده دنیز یولو ایله بلاواسطه عثمانلی لیمانلاری ایله علاقه‌لی اولمالاری سببی ایله ده موهوم تاثیر اولموشدور. بوتون بونلارین نتیجه‌سینده اورتایا چیخان یالی‌بویو آغزی، تورکیه تورکجه‌سینه اولدوقجا یاخین خوصوصیتلر گؤسترمیشدیر. بیر معنادا تورکیه تورکجه‌سی‌نین بیر آغزیدیر، دئمک.

باخچاسارای آغزی؛ بیر طرفدن قیپچاق خوصوصیتلرینی داشییارکن بیر طرفدن ده ایستر قرامماتیک، ایسترسه ده لئکسیکاسی باخیمیندان اوغوز قروپونون خوصوصیتلرینی ده اولدوقجا چوخ ساخلایان بیر کئچید آغزیدیر. تورکیه تورکجه‌سی دانیشان اینسانلار طرفیندن کیچیک بیر سعی‌له باشا دوشوله بیلر. قبول ائدیلن ادبی دیل باغچه‌سارای آغزیدیر و یئرلی دیلده یازیلمایان اثرلرین چوخو بو دیلده قلمه آلینیر.

چؤل آغزی؛ قیریمین شیمالیندا قالان بوزقیر زوناسیندا یاشایان خالقین دانیشدیغی دیلدیر. تامامیله قیپچاق خوصوصیتلری داشیییر. نوقای دیلی و قازاق دیلینه یاخیندیر و تورکیه تورکجه‌سی دانیشان اینسانلار طرفیندن باشا دوشولمه‌سی داها چتیندیر.

تحصیل[دَییشدیر]

قیریمدا تاوریدا میلّی اونیوئرسیتئتینده و قیریم دؤولت موهندیسلیک و پئداقوژی اونیوئرسیتئتینده قیریم تاتارجا موعلیملیک و ادبیات فاکولته‌لری مؤوجوددور. همچنین قیریم بویونجا 16 عدد ایلک و اورتا مکتبینده قیریم تاتارجاسی درسلری سئچمه‌لی اولاراق وئریلیر.

دیگر دیللره گؤره قیریم تاتارجاسی[دَییشدیر]

قیریم تاتار، تورکجه و آذریجان تورکجه‌سی[دَییشدیر]

قیریم تاتارجا تورکیه تورکجه‌سی آذربایجان تورکجه‌سی
Uğız tilinde Tirkin şavdusunun 12.Oguzunda yaptu. Oğuz dilinde Türkmence*nin 12.Oğuzunda 1225 yılında işgal edilmiştir. اوغوز دیلینده تورکمنجه‌نین 12-جی اوغوزوندا 1225-جی ایلده ایشغال ائدیلمیشدیر.

آیریجا باخ[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]


  1. ائتنولوگیا