اوکراین

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
اوکراین
Україна
Ukrayina
بایراق Coat of arms
ملی شعار: "Shche ne vmerly Ukrainy ni slava ni volya"
"The glory and the will of Ukraine has not yet died" (also – "Ukraine has not yet perished)"
Location of  Ukraine  (green)in Europe  (dark grey)Disputed territory (light green)
  • Location of  Ukraine  (green)

    in Europe  (dark grey)

  • Disputed territory (light green)
پایتخت
and largest city
کیئف
رسمی دیل‌(لر) اوکراین دیلی
Recognised regional languages Armenian, Azerbaijani, Belarusian, Bulgarian, Crimean Tatar, Gagauz, German, Greek, Hungarian, Karaim, Krymchak, Moldovan, Polish, Romani, Romanian, Russian, Rusyn, Slovak, Yiddish[۱]
ائل‌لر (2001[۲])
ملیت Ukrainian
حکومت Unitary semi-presidential republic
 -  President Petro Poroshenko
 -  Prime Minister Volodymyr Groysman
 -  Chairman of Parliament Andriy Parubiy
قانون‌قوْیان Verkhovna Rada
Formation
 -  Kievan Rus' 882 
 -  Kingdom of
Galicia–Volhynia
1199 
 -  Zaporizhian Host 17 August 1649 
 -  Independence from Russian Republic; Ukrainian People's Republic 7 November 1917 
 -  West Ukrainian People's Republic 1 November 1918 
 -  Ukrainian SSR 10 March 1919 
 -  Carpatho-Ukraine 8 October 1938 
 -  Soviet annexation
of Western Ukraine
15 November 1939 
 -  Declaration of
Ukrainian Independence
30 June 1941 
 -  Independence from
the Soviet Union
24 August 1991a 
مساحت
 -  بوتون ۶۰۳٬۵۰۰ km2 (46th)
or ۲۳۳٬۰۱۳/ ۲۲۳٬۰۱۳ sq mi
 -  سۇ (%) 7
جمعیت
 -  2016 تخمین 42,539,010[۳] (32nd)
 -  2001 census 48,457,102[۲]
 -  تراکم 73.8/km2 (115th)
۱۹۱/sq mi
GDP (PPP) 2016 estimate
 -  Total $350 billion[۴]
 -  Per capita $8,230[۴]
GDP (nominal) 2016 estimate
 -  Total $87 billion[۴]
 -  Per capita $2,052[۴]
Gini (2014) شابلون:DecreasePositive 24.1[۵]
low
HDI (2014) شابلون:Increase 0.747[۶]
high ·81st
پول بیریمی Ukrainian hryvnia (UAH)
چاغ بؤلگه‌سی EET (UTC+2[۷])
 -  یای (DST) EEST (UTC+3)
سۇروش آخیشی right
تلفوْن کوْدو +380
اینترنت اتکی
a. An independence referendum was held on 1 December, after which Ukrainian independence was finalized on 26 December. The current constitution was adopted on 28 June 1996.

اوکراین دوغو اوروپادا یئرلشن بیر اؤلکه دیر. پایتختی کیئف شهریدیر. اوکراین (Україна) — شرقی آوروپادا دؤولت. مجلیس-باشکان جومهوریتی‌دیر. شیمال‌دان بلاروس، غرب‌دن لهیستان و ماجاریستانلا همسرحددیر.

اهالی[دَییشدیر]

اهالی سیخ‌لیغی

۲۰۱۰-جو ایل اوکتیابرین ۱-ا اوکرایننین اهالی‌سی ۴۵ ۸۲۲ ۲۱۴ نفر ایدی.

اوندان شهر اهالی‌سی — ۳۱ ۴۴۴ ۱۲۲ نفر و یا ۶۸،۶%، کند اهالی‌سی — ۱۴ ۳۷۸ ۰۹۲ نفر و یا ۳۱،۴% تشکیل ائدیر.

۱ فوریه ۲۰۱۳-جو ایل تاریخینه اولان رسمی معلوماتا اساساً اوکراین اهالی‌سی ۴۵۵۳۹.۱ مین نفردیر.[۸]

مدنیتی[دَییشدیر]

اوکرایندا ایدمان سرعتله اینکیشاف ائدیر، ان اینکیشاف ائتمیش نؤعلرین‌دن بیری ده فۇتبول‌دور. میلّی کومان‌دانین ۲۰۰۶-جی ایلده دونیا چئمپیوناتین‌دا فینالا قدر ایرلیله‌مه‌سی‌دیر. کلوب فوتبولو دا هئچ ده ضعیف دئییل، دونتسک شهرینین شاختیور دونتسک کلوبو ۲۰۰۹-جو ایل یوفا کوبوکونون غالیبی‌دیر. اوکراین فۇتبولونون دونیایا بخش ائتدیی ان بؤیوک اولدوز آندره شوچنکودور. آوروپانین تانینمیش کلوبلارین‌دا اوینامیش شوچنکو بیر چوخ تیتوللارین صاحبی‌دیر. حاضیردا او وطنین‌ده، کی یفین دینامو تاخیمسین‌دا کاریئراسینی داوام ائتدیریر.

۲۰۰۴-جو ایل آوروویزییا ماهنی موسابیقه‌سین‌ده اوکرایننی "Wild دانجئس" ماهنی‌سی ایله روس‌لانا تمثیل ائتمیش و ۲۸۰ خاللا غالیب اولموش‌دو.

ادبیاتی[دَییشدیر]

۱۸-جی عصرین سونلارین‌دا ایوان کوتلیاروسکینین "Eneida" شعرلری اوکراین ادبی دیلینین و ادبیاتینین باشلانغیجی حساب اولونور. ۱۹-جو عصرین اورتالارین‌دا پارلایان تاراس شوچنکو یارادیجی‌لیغی ایله اوکراین ادبیاتیندا بؤیوک بیر مرحله اولدو و شعر ایله برابر نثر و درامین دا اینکیشافینا تکان وئردی. ۲۰-جی عصرین اوّللرین‌ده اوکراین ادبیاتی آوروپا مودرنیزمینین تأثیرینه معروض قالیر. بو دؤورون پارلاق نماینده‌سی لسیا اوکراینکا یارادیجیلیغا دونیا ادبیاتینین تصاویرینی گتیردی.

بوتؤولوک‌ده کئچمیش شوروی-ده اولدوغو کیمی، اوکرایندا دا اوکتیابر اینقیلابیندان سونرا ادبی پروسس خصوصی دراماتیزمی و مورکّب‌لیگی ایله یاددا قالدی. سوسیالیزم رئالیزمی ژانری یازی‌چیلاری سرت چرچیوه‌یه سالماسینا باخمایاراق، اوکراین یازی‌چیلاری بو گون ده آکتوال‌لیغینی ایتیرمه‌یه‌ن اثرلر یارات‌دیلار. پاولو تیچینا، ماکسیم ریلسکی، ولادیمیر سوسیورا، آلکساندر دووژئنکو و اولئس قونچارین اثرلری بئله‌لرین‌دن‌دیر.

"آلتمیشینجیلار" کیمی تانینان واسیلی ایستوس، لینا کوستنکو، واسیلی سیموننکو، قریقوری تیوتیوننیک، دمیتری پاولیچکو، ایوان دراچ و باشقالاری یئنی یارادیجی‌لیق فوْرمالاری آختاریر، اوریژینال اثرلر یارادیردیلار.

مۆعاصیر اوکراین ادبیاتی دئیه‌ن‌ده ایسه ایلک نؤوبه‌ده یئنی دوشونجه نماینده‌لری اولان یوری آندروخوویچ، آلکساندر ایروانس، اوکسانا زابوژکو، نیکولای ریابچوک، سرگی ژادان، واسیلی ایشکلیار و باشقالاری یادا دوشور.

تحصیل[دَییشدیر]

بوتؤولوک‌ده مۆعاصیر اوکرایننین تحصیلی سووت دؤورون‌ده‌کی تحصیل‌دن چوخ فرق‌لنیر. سووت سیستمینده باغچا، اورتا مکتب، تکنیکوم و عالی مکتب اولدوغو حال‌دا اوکرایندا دییشیک‌لیک ائدیله‌رک، مکتبقدر تحصیل، اورتا مکتب و عالی مکتب اولان یئنی سیستم یارادیل‌دی. بونونلا دا اوکراین تحصیلی آوروپا تحصیلینه بیر قدر ده یاخینلاش‌دی. تحصیلین اینکیشاف ائتمه‌سینین اساس سببلرین‌دن بیری اؤزل مکتبلرین یارادیلماسی‌دیر. بئله مکتبلرین یارادیلماسی اؤلکه‌نین گلجیینین گۆج‌لو بونؤوره‌سی اولدو.

اوکراین اوبلاست لاری (اوستانلاری)[دَییشدیر]

اراضی[دَییشدیر]

اوکراین قارا و آزوو دنیزلرین ساحلین‌ده یئرلشیر. او، شیمال-شرق‌ده روسیه، شیمال‌دا بلاروس، غرب‌ده لهیستان، ایسلوواکی و ماجاریستان، جنوب-غرب‌ده رومانی، مولداوییا و تانینمامیش دنستریانی ایله سرحدلری وار. اراضی‌سین‌ده کریم موختار جومهوریتی، ۲۴ ویلایت و ۲ خصوصی ایستاتوس‌لو شهر یئرلشیر.

شهرلری[دَییشدیر]

اوکراین شهرلرینین سیاهی‌سی

تاریخی[دَییشدیر]

Фрагменты Пекторали.jpg
Vasnetsov Bapt Vladimir.jpg
Principalities of Kievan Rus' (1054-1132).jpg

اوکراین آدی اسکی ایسلاو دیلین‌ده "سرحد اؤلکه‌سی" معناسینی وئریر. باشکند شهری اولان کی یف ۹-جو یوز ایللیه قدر خزر خاقانلیغینین بیر پارچاسی ایدی. ۱۶-جی عصرین اورتالارین‌دا زاپاروژییا بؤلگه‌سین‌ده یاشایان بعضی قروپلار بیرلیک یاراتمیش‌دیلار. اؤزلرینه قزاق آدینی وئره‌ن بو دؤیوش‌چو اینسانلار ۱۶۴۸-جی ایلده بودان خملنیتسکینین رهبرلیگی ایله لهیستانیا قارشی بؤیوک عصیانا قالخدیلار و نتیجه‌ده اوکراین دؤولتی اولان قزاق آتامان‌لیغینی قوردولار. ۱-جی دونیا محاربه‌سین‌دن سونرا ۱۹۱۹-جو ایلده اوکراین سووت سوسیالیست جومهوریتی قۇرولدو. ۸ دئکابر ۱۹۹۱-جی ایلده بلاروس، روسیه و اوکراین شوروی-نین موستقیل دؤولتلره پارچالانماسی باره‌ده قرار وئردیلر و بونونلا دا اوکراین موستقیل دؤولت اولدو.

مۆعاصیر اوکراین[دَییشدیر]

Ukraine in 1918
Hutsuls, living in Verkhovyna, c. 1930
Dnieper Hydroelectric Station under construction circa 1930

اوکراین – مرکزی-شرقی آوروپادا یئرلشه‌ن آقرار-صنایع اؤلکه‌سی‌دیر. سرحدلرینین اوزون‌لوغو ۷۵۹۰ کیلومتر ، اراضی‌سی ۶۰۳،۷ مین کوادرات کیلومتر ، اهالی‌سی ایسه ۲۰۰۱-جی ایل حسابلامالارینا گؤره تخمیناً ۵۰ میلیون نفردیر. باشکندی کی یف شهری، دؤولت دیلی اوکراینجا، میلّی پولسی قریونادیر. ۲۰۱۴-جو ایلده اوکراینیا عایید اولان کریم موختار جومهوریتی روسیه فدراسییاسی طرفین‌دن آننک‌سییایا اوغرایاراق روسیه نین ترکیب کریم جومهوریتی چئوریلمیش‌دیر. اؤلکه‌نین جنوب-شرقین‌ده رسوییا طرفین‌ده دستک‌لنه‌ن سپارات‌چی و قوندارما دونتسک خالق جومهوریتی و لوقانسک خالق جومهوریتی اوکراین جومهوریتیسینا قارشی تررور-وطنداش ساواشی آپاریرلار.

اقتصادیاتی[دَییشدیر]

چیفتلیک (مزرعه) مورکّب ساحه و اراضی قورولوشونا مالیک‌دیر. یاناجاق-انرژی کومپلکسی کؤمور، یئرلی نفت-قاز و ان چوخ کناردان آلدیغی نفت-قاز یاناجاغینا اساس‌لانیر. دونباس ایری داش کؤمور رایونودور. چوخ‌لو ایستی‌لیک الکتیریک مرکزلاری و بیر نئچه آئس-لری واردیر. چرنوبیل آئس-ده باش وئره‌ن قزا اؤلکه اقتصادیاته‌نا چوخ بؤیوک ضرر وۇرموش‌دور. متالوژی کومپلکسی یئرلی دمیر فیلیزلری و کؤمور اساسین‌دا اینکیشاف ائدیر. ایری مرکزلری دونباس (کؤمور هاسیلاتی)، آزوو ساحلی (نقلیاتا یاخین‌لیق) و دنپریانی (فیلیز مرکزی). ماشینقاییرما دمیر توتوم‌لو و ایش توتوم‌لو ساحه‌لرله تمثیل اولونوب. آغیر ماشینقاییرما دونباس‌دا، خارکوفدا، دقیق ماشینقاییرما اوکرایننین غرب و جنوب مرکزلرین‌ده، شکر چوغون‌دورو ییغان ماشینلار تئرنوپولدا، تراکتورلار خارکوفدا، آوتوموبیللر لووودا، زاپوروژیئده، لوتسکدا یئرلشیر. گمیقاییرما خرسون و نیکولایودهدیر. کیمیا صنایع‌سی اینکیشاف ائتمیش‌دیر. گۆج‌لو یئیینتی صنایع‌سینه مالیک‌دیر، یئرلی ک/ت محصوللارینی ائمال ائدن-اونویوتمه، شکر، بیتکی یاغی، ات-سود و مئیوه کونسئرولری و س. اۆرتیم (تولید) اولونور. بو موس‌سی‌سه‌لر ک/ت رایونلارین‌دا یئرلشیرلر. تیکینتی ماده لری صنایع‌سی یوکسک سوییه‌ده اینکیشاف ائتدیریلیر، زنگین خاما اساس‌لانیر.

کند چیفتلیک (مزرعه) هم بیتکی‌چی‌لیک و هم ده حئیواندارلیق ساحه‌لری یاخشی اینکیشاف ائتدیریلمیش‌دیر. اکین یئرلرینین یاری‌سین‌دان چوخونو دن‌لی بیتکیلر توتور. بوغ‌دا اکینلری گئنیش یاییلیب. ۲۰۰۶-جی ایلده اؤلکه‌ده ۳۲ ملن تون تاخیل اۆرتیم (تولید) اولونموش‌دور. شکر چوغون‌دورو بئجریلمه‌سینه و شکر توزو اۆرتیم (تولید)ینا گؤره دونیادا قاباقجیل یئرلرده دورور-۲۲ ملن. ت. شکر چوغون‌دورو، ۲،۶ ملن.ت. شکر توزو اۆرتیم (تولید) ائدیر (۲۰۰۶-جی ایل). اساس اکینلری مئشه-چؤل و قیسمه‌ن ده چؤل زونالارین‌دا یئرلشیر. حئیواندارلیق اساساً سودلوک-اتلیک ایستیقامت‌ده و دونوزچولوق، قوشچولوق، قویونچولوق و ب. اینکیشاف ائتدیریلیر. زاکارپاتیئ و جنوب رایونلاری مئیوچ‌لیک و اوزومچولوک یئرلشیر. نقلیاتین بوتون ساحه‌لری اینکیشاف ائتمیش‌دیر. اودسا، خئرسون، ماریوپول کیمی لیمانلاری واردیر.

حکومتی[دَییشدیر]

اوکراین اونیتار مجلیس-باشکان جومهوریتی‌دیر.

اساس حاکمیّت اورقانلاری: باشکان: پیوتر پوروشئنکو مجلیسین ایسپیکئری: آندری پاروبی حکومت: اوکراین نازیرلر کابینئتی، عالی قانونوئریجی اورقان: اوکراین عالی راداسی ۲۰۰۸-جی ایلده عالی رادایا داخیل اولان پارتییالار:یولییا تیموشئنکو بلوکو، بیزیم اوکراین، رئقیونلار پارتییاسی، اوکراین کومونیست پارتییاسی، لیتوین بلوکو.

دؤولت طرفین‌دن تصدیق اولونموش رسمی بایراملار[دَییشدیر]

قالری[دَییشدیر]

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]

https://az.wikipedia.org https://en.wikipedia.org

  1. Law of Ukraine "On Principles of State Language Policy" (Current version — Revision from 1 February 2014). Document 5029-17, Article 7: Regional or minority languages Ukraine, Paragraph 2. Zakon2.rada.gov.ua (1 February 2014). Archived from the original on 14 February 2014. یوْخلانیلیب30 April 2014.
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام Ethnic_composition_of_the_population_of_Ukraine.2C_2001_Census وارد نشده‌است
  3. Population (by estimate) as of 1 April, 2016.. State Statistics Service of Ukraine. یوْخلانیلیب1 April 2016.
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ Report for Selected Countries and Subjects. World Economic Outlook Database, April 2016. International Monetary Fund (April 2016). یوْخلانیلیب12 August 2016.
  5. Gini index. World Bank. یوْخلانیلیب9 November 2016.
  6. Human Development Report 2015 Statistical Annex (PDF) (14 December 2015). یوْخلانیلیب15 December 2015.
  7. Error on call to Şablon:cite web: Parameters url and title must be specified (uk). korrespondent.net (18 October 2011). یوْخلانیلیب31 October 2011.
  8. Державний комітет статистики України: Демографічна ситуація в Україні у січні ۲۰۱۳ року