قیرغیز تورکجه‌سی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
قیرغیز تۆرکجه‌سی
Kyrgyz language
Qırğız Türkcəsi, Qırğız dili
قیرغیز تۆرکجه‌سی، قیرغیز دیلی
Кыргыз тили
دوغما قیرغیزیستان
دوغو تورکیستان (چین)
افغانیستان
قازاخیستان
پاکیستان
روسیه
تاجیکیستان
اؤزبکیستان
بؤلگه اورتا آسیا
اتنیکلیک قیرغیز تۆرکلری
دوغما دانیشانلار
۴.۳ میلیون (۲۰۰۹) [۱]
تۆرک دیللری
رسمی وضعیت
رسمی‌دیل
دیل کوْدلاری
ایزو ۶۳۹-۱ ky
ایزو ۶۳۹-۲ kir
ایزو ۶۳۹-۳ kir
قلوتتولوق kirg1245  (قیرغیز دیلی)[۲]
لینقواسفئر 44-AAB-cd
بو یازیدا آی‌پی‌ای فونئتیک نشانلاری وار. دؤزگون رئندر دئستئکلری اولماسا، مومکوندور یونیکود عوضینه سوال علامتی و یا دیگر نشانلاری گوره‌سیز.

قیرغیز تۆرکجه‌سی یا قیرغیز دیلی یا قیرغیزجا ((Kırgızca: Кыргыз тили (Kiril), Kırgız tili (Latin), قىرعىزچا, قىرعىز تىلى)، آلتای دیللری‌ندن تۆرک دیلی‌نین شؤعبه‌لریندن قیپچاق قروپونا عایید اوْلان بیر تۆرک دیلی. قازاق تورکجه‌سی ایله یاخین باغلی اوْلان قیرغیز تۆرکجه‌سی، یاخلاشیق ۵ میليوْن آدام طرفیندن دانیشیلیر و قیرغیزیستانین ایلک رسمی دیلیدیر. 

الیفبا[دَییشدیر]

قیرغیز تۆرکلری تاریخ بوْیونجا چوْخلو الیفبالار قوللانمیشلار. بو ایسه قیرغیز تۆرکجه‌سی‌نین تلفّوظدا -چوْخ اوْلماسا دا- دییشمه‌سینه نَدن اوْلموشدور. قیرغیز تۆرکلری‌نین میلّی الیفباسی، بۆتۆن تۆرک دۆنیاسی‌نین ان اسکی و اؤزۆنه عایید الیفباسی اوْلان اوْرخون الیفباسی، گؤی‌تۆرک الیفباسی، رونیک و توران الیفباسی دئیه آدلاندیریلمیش اسکی تۆرک الیفباسی‌دیر.

اسکی تۆرکجه‌ده اوْلدوغو کیمی ساغدان سوْلا دوْغرو قیرغیز (KIRKIZ) کلمه‌سی‌نین یازیلیشی: Old turkic letter Z.png Old turkic letter Q.png Old turkic letter R1.png Old turkic letter I.png Old turkic letter IQ.png

توران الیفباسیندان سوْنرا ایسه سوْقدلاردان آلینان اویغور الیفباسی ایشلَدیلمیشدیر. سوْنرا تۆرک دۆنیاسی‌نین مۆسلمان اوْلماغا باشلاماسی ایله مۆسلمان اوْلان بۆتۆن تۆرک توْپلولوقلاری، عرب الیفباسینا گئچمه‌گه باشلادیلار. اۇزون بیر مۆدت عرب الیفباسی قوللانیلمیشدیر. عرب الیفباسیندان سوْنرا قیسا بیر سۆره‌ده لاتین الیفباسی قوللانمیش، سوْنرا شوروی‌نین باسقی‌سی آلتیندا روسلارین ایشلتدیگی کیریل الیفباسی یئرلشدیریلمیشدیر. ایندی ده قیرغیزیستان الیفباسی، کیریل الیفباسی‌دیر.

قیرغیز تۆرکجه‌سی ایندی اۆچ الیفبایلا یازیلیر:[۳]

  • کیریل الیفباسی: قیرغیزیستان‌دا
  • عرب الیفباسی: چینده یاشایان قیرغیز‌لار طرفیندن.[۴]
  • لاتین الیفباسی: تۆرکیه‌ده یاشایان قیرغیزلار طرفیندن.
کیریل الیفباسی قیرغیزجا آدی عرب الیفباسی حرف چئویریسی لاتین الیفباسی
(1928—1940)
اولوسلارآراسی فونتیک الیفبا (IPA)
А а а ا A a A a /ɑ/
Б б бе ب B b B в /b/, [w], [v]
В в ве ۋ V v V v /v/
Г г ге گ
ع*
G g G g, Ƣ ƣ /ɡ/ [ʁ]
Д д де د D d D d /d/
Е е e ه E e E e /je/, /e/
Ё ё ё يو Yo yo Yo yo /jo/
Ж ж же ج J j Ç ç (Ƶ ƶ 1938-1940) /dʒ/
З з зе ز Z z Z z /z/
И и и ى İ i I i /i/
Й й ий ي Y y J j /j/
К к кa ك
ق*
K k K k, Q q /k/, [q], [χ]
Л л эл ل L l L l /l/
М м эм م M m M m /m/
Н н эн ن N n N n /n/
Ң ң ың ڭ Ñ ñ Ŋ ŋ /ŋ/
О о о و O o O o /o/
Ө ө ө ۅ Ö ö Ɵ ɵ /ø/
П п пe پ P p P p /p/
Р р эр ر R r R r /r/
С с эс س S s S s /s/
Т т те ت T t T t /t/
У у у ۇ U u U u /u/
Ү ү ү ۉ Ü ü Y y /y/
Ф ф эф ف F f F f /f/
Х х ха ح H h X x (H h 1928-1938) /χ/ (=/k/)
Ц ц це تس C c Ts ts /ʦ/
Ч ч че چ Ç ç C c /tʃ/
Ш ш ша ش Ş ş Ş ş /ʃ/
Щ щ ща - Şç şç Şc şc /ʃtʃ/, /ʃː/
Ъ ъ ажыратуу белгиси - - - -
Ы ы ы ى İ i Ь ь /ɯ/
Ь ь ичкертүү белгиси - - - -
Э э э ه É é E e /e/
Ю ю ю يۋ Yu yu Yu yu /ju/, /jy/
Я я я يا Ya ya Ya ya /ja/, /jɑ/
  • К + а, о, у, ы ك => ق
  • Г + а, о, у, ы گ => ع


قایناقلار[دَییشدیر]

  • تۆرکیه تۆرکجه‌سی ویکی‌پدیاسی‌نین ایشلدنلری طرفیندن یارانمیش«Kırgızca»، مقاله‌سیندن گؤتورولوبدور. (۱۷ شهریور ۱۳۹۷ تاریخینده یوْخلانیلیبدیر).
  1. Kyrgyz at Ethnologue - 18th ed., 2015
  2. (2017) "قیرغیز دیلی", Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  3. Kyrgyz at Ethnologue - 18th ed., 2015
  4. Kyrgyz alphabet, language and pronunciation (قیرغیز الیفباسی، دیل و تلفّوظ)

بیرده باخین[دَییشدیر]

ائشیک باغلانتی‌لار[دَییشدیر]