آذربایجان تورکلری

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(تورک-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
آذربایجانلیلار
Azerbaijanis.png
آذربايجان تورک‌لری
عومومی سایی
۴۰,۰۰۰,۰۰۰[۱] ۵۰،۰۰۰،۰۰۰[۲]ٰٰٰ
دیلی

آذربایجان تورکجه سی

دینی

ایسلام شیعه

قوهوم خالقلار

اوغوز تورکلری(آذربایجان تورکلری - تورکیه تورکلری - تورکمن تورکلری)

آذربایجان تورکلری یوخسا آذربایجانلیلار[۳] اساساً ایراندا، آذربایجان جومهوریتینده، عراقدا ، تورکیه ده، گورجوستاندا، روسیه ده، ائلجه ده بیر سیرا باشقا اؤلکه‌لرده یاشایان و آنا دیللری آذربایجان تورکجه‌سی اوْلان تورک خالقی.

۱۸۱۳-جو ایل گولوستان و ۱۸۲۸-جی ایل تورکمنچای موقاویله‌سینین نتیجه‌سینده آذربایجانلیلارین یاشادیغی اساس تورپاقلار ایکی فرقلی اؤلکه آراسیندا بؤلونسه‌ ده، بوگونکو آذربایجانلیلار واحید ائتنیک قوروپ تشکیل ائدیر[۴].

آذربایجانلیلارین سایی باره‌ده ستاتیستیکا یونئسکو-نون حساباتی، دیاسپورا ایله ایش اوزره دؤولت کومیته‌سی‌نین آپاردیغی آراشدیرمالار، آذربایجانین خاریجی اؤلکه‌لرده‌کی سفیرلیکلری‌نین وئردیگی معلوماتلار و دونیا آذربایجانلیلاری‌نین بیر قورولتایی‌نین حسابات معروضه‌سی اساسیندا حاضیرلانیب. بعضی بین الخالق تشکیلاتلارین و خاریجی اؤلکه‌لرده فعالیت گؤسترن قئیری-حوکومت تشکیلاتلاری‌نین حساباتلاریندا ایراندان کؤچموش میقرانتلارین بیر حیصه‌سی‌نین دیگر میلتلری تمثیل ائتمه‌لرینه باخمایاراق آذربایجانلی کیمی قئیده آلینماسی آذربایجانلیلارین دقیق سایینی موعینلشدیرمکده چتینلیک یارادیر.

بونا باخمایاراق، دؤولت کومیته‌سی حاضیردا آذربایجانین خاریجی اؤلکه‌لرده‌کی سفیرلیکلری ایله بیرگه دونیادا یاشایان آذربایجانلیلارین سایی‌نین دقیقلشدیریلمه‌سی ایستیقامتینده ایش آپاریر. دونیا آذربایجانلیلاری کونقرئسی‌نین (داک) تقدیم ائتدیگی ستاتیستیک معلوماتلار ایسه فرقلیدیر. داک ۶۷ اؤلکه‌نین تسنیفاتینی آپاریب و اونون معلوماتینا گؤره، ۲۰۰۶-جی ایلین سونونادک دونیا آذربایجانلیلاری‌نین سایی ۵۰ میلیونو کئچیب[۵].

گئچمیشی[دَییشدیر]

قدیم تاریخ[دَییشدیر]

بؤلگه‌نین و آذربایجانین میلاددان قاباقکی دؤورلری‌نین تاریخینی اساساً داها چوخ میخی یازیلار، اونلاردا عكس ائتدیریلن ائتنونیم، توپونیم و آنتروپونیملر واسیطه‌سی‌یله اؤیرنمک مجبورییتینده ییك. البتته ائله همین یازیلاردان چوخ ماراقلی معلومات الده ائدیریک. همین یازیلارا اساساً " آذربایجان تورپاقلارینداکی تورک حاکیمیتی میلاددان قاباق ۴ مین ایل اوللره گئدیب چیخیر. بۇ منبعلرده خوصوصیله آراتتالیلار، قوتلار (قوتتیلر)، لولوبیلر و هورریلر حاقدا معلوماتلار واردیر " ".[۶] منبعلره اساساً آذربایجاندا یارانمیش ایلک تورک دؤولتی، آراتتا(ارات+تا) دؤولتی اولموشدور. آراتتا قدیم آذربایجانین داغلیق اراضیسینه وئریلن آد ایدی. معناسی، ساده‌جه اولاراق داغ دئمکدیر. شومئر-آککاد مکتب لوغتینده (میلاددان قاباق ۸-جی عصر) همین سؤزدن " آراتتو و آراتو " نومونه‌لری داغ معناسیندا عكس اولونموشدور " [۷]. داغ سؤزو تاغ، تا، تی، تو فورمالاریندا دا ایشلنمیشدیر. ایندی ده آذربایجاندا قافلانتا (قافلان+تا)، قافلانتی (قافلان+تی) و سایر بئله داغ آدلاری مؤوجوددور.

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Gall, Timothy L. (ed). Worldmark Encyclopedia of Culture & Daily Life: Vol. ۳ – Asia & Oceania. Cleveland, OH: Eastword Publications Development (۱۹۹۸); pg. ۶۲-۶۴.
  2. - Dünya Azərbaycanlıları Əlaqələndirmə Şurası
  3. Altstadt, Audrey L. (۱۹۹۲). The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule, Hoover Press, ISBN ۰-۸۱۷۹-۹۱۸۲-۴, ISBN ۹۷۸-۰-۸۱۷۹-۹۱۸۲-۱
  4. "Azerbaijani", Encyclopedia Britannica, ۲۰۰۹
  5. Ekspress qəzeti
  6. Arazoğlu "Müxtəsər Azərbaycan tarixi" Bakı, ۲۰۰۰-ci il, s۱۳
  7. "Azərbaycan tarixi" Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı, Bakı, ۱۹۹۴-ci il, s۷۸