پرش به محتوا

افغانیستان

ویکی‌پدیادان، آچیق بیلیک‌لیک‌دن

{{infobox |templatestyles = Template:Infobox country/styles.css | bodyclass = ib-country vcard | aboveclass = adr | above =

افغانیستان ایسلام امیرلیگی
د افغانستان اسلامي امارت (پشتوجا)
امارت اسلامی افغانستان (دریجه)


| data3 =

| data4 = Location of افغانیستان

| data5 =

| label6 = وضعیت | data6 =

| label7 = Location | data7 =

| label8 = پایتخت

و بؤیوک شهری

| data8 = کابول

| rowclass9 = mergedrow | label9 = Capital-in-exile | data9 =

| rowclass10 = mergedrow | label10 = Administrative center | data10 =

| rowclass11 = mergedbottomrow | label11 = بؤیوک شهری | data11 =

| rowclass12 = mergedtoprow | label12 = رسمی دیللر | data12 = | rowclass13 = mergedrow | label13 = Recognised languages | data13 = | rowclass14 = mergedrow | label14 = Recognised national languages | data14 = | rowclass15 = mergedrow | label15 = Recognised regional languages | data15 = | label16 = عۆموُمی دیللر | data16 =


| rowclass17 = | label17 =رسمی دیل(لر)

| data17 =

| rowclass18 = | label18 = Other languages | data18 =

| label19 = اتنیک قروپلار

| data19 =

| label20 = دین

| data20 = ایسلام

| label21 = دمونیم(لر) | data21 = افغان

| label22 = تیپ | data22 =

| label23 = Membership | data23 =

| label24 = دؤولت | data24 = اوتوکراتیک مرکزی دیوبندی ایسلامی باخیجی حؤکومت

| header25 =

| rowclass26 = mergedrow

| data26 =

 امیر

هبت‌الله آخوندزاده

محمد حسن آخوند

 بیرینجی باش‌ناظیر یاردیمجی‌سی

عبدالغنی برادر

 ایکینجی باش‌ناظیر یاردیمجی‌سی

عبدالسلام حنفی | rowclass27 = mergedrow | label27 = | data27 = | rowclass28 = mergedrow | data28 = | rowclass29 = mergedrow | label29 = | data29 = | rowclass30 = mergedrow | data30 = | rowclass31 = mergedrow | label31 = | data31 = | rowclass32 = mergedrow | data32 = | label40 = قانون اوقانی | data40 = - | rowclass41 = mergedrow | label41 =

| data41 = | rowclass42 = mergedbottomrow

| label42 =

| data42 =

| rowclass43 = mergedtoprow | header43 = یارانماسی

| label44 = یارانماسی | data44 =

| label45 = تاریخی دؤنم | data45 =

| rowclass46 = mergedrow

| data46 =

آوریل ۱۷۰۹

۱۹ اوت ۱۹۱۹ | rowclass47 = mergedbottomrow | data47 = | rowclass60 = mergedtoprow | header60 = اراضی | rowclass61 = mergedrow | label61 =

 جمعی

| data61 = ۶۵۲٬۸۶۴[۱] km2 (۲۵۲٬۰۷۲ sq mi)Convert internal error: unknown message (۴۱-جی)

| rowclass62 = mergedrow

| label62 =

 Land

| data62 =

| rowclass63 = mergedrow

| label63 =

 سو

| data63 =

| rowclass64 = mergedbottomrow

| label64 =

 سو (%)

| data64 = -

| rowclass65 = mergedbottomrow

| label65 =

 

| data65 =

| rowclass66 = mergedbottomrow

| label66 =

 

| data66 =

| rowclass67 = mergedbottomrow | label67 = | data67 =

| rowclass68 = mergedbottomrow | label68 = | data68 =

| rowclass69 = mergedbottomrow | label69 = | data69 =

| rowclass70 = mergedbottomrow | label70 = | data70 =

| rowclass71 = mergedbottomrow | label71 = | data71 =

| rowclass72 = mergedrow

| label72 =

 {{{FR_metropole}}}

| data72 =

| rowclass73 = mergedrow

| label73 =

 IGN

| data73 = {{#if:

 |{{#if:
    |{{#if:| ([[List of countries and dependencies by area|{

افغانیستان (پشتوجا: افغانستان) یادا رسمی آدی ایله افغانیستان ایسلام امیرلیگی، اورتا آسیانین گونئینده دنیزه چیخیشی اولمایان بیر دؤولت دیر. بۇ اؤلکه گونئی و دوْغۇدان پاکیستان، باتی‌دان ایران، قوزئی‌دن تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان، قوزئی-دوْغودان ایسه چین ایله قوْنشۇدۇر. بۇ اؤلکه‌نین باشکند و اَن بؤیوک شهری کابول شهریدیر. ۲۰۲۱ طالیبان هوجومو نتیجه‌سینده طالیبان اؤلکه‌نی ایداره ائتمکده‌دیر.

باتؽ و دوْغو آراسیٛنداکیٛ یول‌لاریٛن کسیشمه نؤقطه‌سینده یئرلَشن افغانیستان، ائتنیک قۇرۇپ و مدنیتلر ایله دوْلودور. تیجارتین مرکز نؤقطه‌لریندن بیری اوْلان افغانیستان، بۇ استراتئژی مؤوقعی سببی ایله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونان‌لار، عربلر، تورکلر، موغول‌لار، اینگیلیس‌لر و روسلار کیمی مۆختلیف خالق‌لاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.

تاریخی

[دَییشدیر]

اهالی‌سی

[دَییشدیر]

باشکند(پایتخت) کابول اؤلکه‌نین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگر اهمیت‌لی شهرلر غرب‌ده هئرات، جنۇب‌دا قندهار و شیمال‌دا مزار شریف‌دیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفا اولدۇغۇ افغانیٛستان‌دا جوْغرافی مانئلردنالا و ایجتیماعی حیات‌دا دا بیر سیٛرا اهمیت‌لی مۆشکۆل‌لر قالماق‌دادیٛر. احالی‌نین ساوادلیٛ‌لیٛق درجه‌سی تخمیناً ۳۶٪ -دؽر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛن‌دان دا دۆنیانیٛن ان یوخسۇل اؤلکه‌لری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستان ایسلام جۆمهۆریتی‌نین مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتؽ‌نؽن معلۇمات‌لارؽنا اساساً ۲۰۱۱ – جی ایلین اولین اؤلکه اهالی‌سی‌نین ساییٛنیٛن ۲۴. ۴۸۵. ۶ مین نفراولدۇغۇ احتیمال ائدیلیر. <رئف>یسلامیج رئپۇبلیجاوف افغانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '

قومیت ترکیبی

[دَییشدیر]

افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکه‌دیر. بۇنۇن‌لا برابر هئچ بیر قؤومیت قۇرۇپۇ اکثریتی و یا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر، اؤلکه‌ده یالنیٛز قارشیٛ‌لیٛق‌لیٛ نیسبت‌ده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قؤومیت قۇرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجه‌سیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایؽ ۱ میلیوندان آرتیٛق‌دیٛر. اساساً افغانیٛستان‌دا تۆرک دیل‌لی و فارس دیل‌لی خالق‌لار یاشایؽر.

افغانیستان اراضی‌سینده، ایسلام ۸۰۰ میلادی ایل‌لرین سونۇن‌دا باشلامیٛش‌دیٛر. حال-حاضؽردا اؤلکه اهالی‌سی‌نین اکثریتی مۆسلمان‌لاردیٛر. افغانیستان‌دا مۆسلمان اهالی‌نین ۸۰–۹۰٪-نؽ تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایؽل‌میٛش‌دیٛر. سۆننۆلر اساساً افغان‌لاریٛن بؤیۆک بیر حیصّه‌سی‌دیرلر، تاجیک‌لر، اؤزبک‌لر، تۆرکمن‌لر، بلۇچ‌لار

افقانیستان‌دا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلارؽ فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبندی، قلندری. اهالی‌نین چوخ آز حیصّه‌سی (۰٬۵٪) احمدیه طریقتینه منسۇب‌دۇر. اؤلکه‌ده اهمیت‌لی سایدا شیعه‌لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر، ائلجه‌ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛل‌باش‌لار و افغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قارؽش‌مؽش افغان-فارس قۇرۇپۇ و فارس‌لاردیٛر. شیعه‌لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضی‌سینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیک‌لری بیر حیصه‌سی ایسماعیلیه طریقتینه عیبادت ائدیرلر (ایسماعیلی‌لر اؤلکه اهالی‌سی‌نین تقریباً ۳٪-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا، افغانیٛستان‌دا هیندۇ-ایستلر (۲۰مین نفر)، ائلجه‌ده سیخ‌لر، زرتۆشتۆلر) یاشایؽر.

ایقتصادی گؤستریجیلر

[دَییشدیر]
  • ایقتصادیاتا عۆمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکه‌دیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچی‌لیگه وحئیوان‌دارلیٛغا (قویۇن و کئچی یئتیش‌دیرمه‌یه) اساس‌لانیٛر.
  • ایش قۆووَسی: ۱۵-میلیون (۲۰۰۴-جی ایل معلۇمات‌لاریٛ)
  • سئکتورلارا گؤره ایش قۆووسی:اکینچی‌لیک ۸۰٪، صنایع ۱۰٪، خیدمت ۱۰٪ (۲۰۰۴ ملۇماتلاریٛ)
  • صنایع: کیچیک میقیاس‌دا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان، آلایشی خالچالار، طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
  • ائلئکتریک استهصالیٛ: ۹۰۵ میلیون kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
  • ائلئکتریک استهصالیٛ: ۱٬۰۴۲ میلیارد kWh (۲۰۰۳/تخمینی)
  • ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: ۰ kWh (۲۰۰۱/تخمینی)
  • ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: ۲۰۰ میلیون kWh (۲۰۰۳)
  • اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
  • ایخراجات مبلغی: ۴۷۱ میلیون دوللار (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
  • ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق، آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
  • ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، آلمان، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بلژیک، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
  • ایدخالات مبلغی: $۳٬۸۷ میلیارد (۲۰۰۵-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
  • ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ، ایستئحلاک ماللاریٛ
  • ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان، ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمان
  • خاریجی بورج مبلغی: ۸ میلیارد دوللار (۲۰۰۴-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
  • پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
  • پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
  • مالی ایلی: ۲۱ مارس – ۲۰ مارس

نقلیات یوللاریٛ

[دَییشدیر]
  • دمیر یوللاریٛ: km ۲۴٬۶
  • اوتوموبیل یوللاریٛ: ۲۱۰۰۰ km

گؤرونتولر

[دَییشدیر]

قایناقلار

[دَییشدیر]