افغانیستان

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
افغانیستان ایسلام جۆمهوریتی
بایراق Coat of arms
ملی مارش: لا إله إلا الله، محمد رسول الله
"Lā ʾilāha ʾillāl–lāh, Muhammadun rasūl Allāh"
"There is no god but God; Muhammad is the messenger of God. (شهادتین(ایکی ایسلام تصدیقی))p
پایتخت کابول
۳۴°۳۲′ قوزئیده ۶۹°۰۸′ دوغودا / ۳۴.۵۳۳° قوزئیده ۶۹.۱۳۳° دوغودا / 34.533; 69.133
Largest city Kabul
Official languages [۱]
دین ایسلام
ملیت Afghan[Note ۱]
حکومت Unitary presidential Islamic republic
 -  President Ashraf Ghani
 -  Chief Executive Officer عبدالله عبدالله
قانون‌قوْیان National Assembly
 -  Upper house House of Elders
 -  Lower house House of the People
قۇرولوش
 -  هوتاکی دؤولتی April 1709 
 -  Recognized 19 August 1919 
مساحت
 -  بوتون ۶۵۲٬۸۶۴[۴] km2 (41st)
۲۵۱٬۸۲۷ sq mi
 -  سۇ (%) negligible
جمعیت
 -  2015 تخمین 32,564,342[۵] (40th)
 -  تراکم 43.5/km2 (150th)
۱۱۱٫۸/sq mi
GDP (PPP) 2016 estimate
 -  Total $65.295 billion[۶]
 -  Per capita $1,994[۶]
GDP (nominal) 2016 estimate
 -  Total $19.654 billion[۶]
 -  Per capita $600[۶]
Gini (2008) 29[۷]
low
HDI (2014) افزایش 0.465[۸]
low ·171st
پول بیریمی Afghani (AFN)
چاغ بؤلگه‌سی D† (UTC+4:30 Solar Calendar)
سۇروش آخیشی right
تلفوْن کوْدو +93
اینترنت اتکی .af افغانستان.

افغانیستان و یا (افغانیستان ایسلام جومهوریتی) - آسیادا بیر دؤولت دیر. بو اؤلکه آسیانین مرکز [۹] [۱۰]یئرلشیب. جنوبدان پاکیستان، غربدن ایران، شومالدان تورکمنیستان، اؤزبکیستان و تاجیکیستان و شرقدن ده چین و پاکیستان ایله قونشو دور. بو اؤلکه‌نین رژیمی ایسلام جومهوریتی و اهالیسینین چوخو موسلمان دیرلار. پایتختیٛ کابول شهریدیر. اورتا آسیادا یئرلشمسینه باخمایاراق سیک قومیت و مدنی علاقلری نظره آلیٛناراق بعضی قایناقلار طرفیندن یاخین شرق اؤلکه‌سی حئساب ائدیلیر. افغانیٛستان فارس دیللی دؤولتدیر.

غرب وشرق آراسیٛنداکیٛ یوللاریٛن کسیشمه نؤقطه‌سینده یئرلشن افغانیٛستان،قومیت قرۇپ ومدنیتلر موزایکاسیٛدیٛر. تیجارتین مرکز نؤقطلریندن بیرینده اولان افغانیٛستان، بۇ استراتئژی مؤوقئی سببیله تاریخ بویۇنجا فارسلار، یونانلار، عربلر، تورکلر، موغوللار، اینگیلیسلر وهروسلار کیمی مۆختلیف خالقلاریٛن ایستیلاسیٛنا اۇغرامیٛشدیٛر.

تاریخی[دَییشدیر]

اهالیسی[دَییشدیر]

پایتخت کابول اؤلکه‌نین ان بؤیۆک شهریدیر، دیگراهمیتلی شهرلر غربده هئرات، جنۇبدا قندهار و شیمالدا مزار شریفدیر. یئرلی ومیللی سویداینتئقراسیانیٛن زیفاولدۇغۇافغانیٛستاندا جوغرافی مانئلردنالاوایجتیمای حیاتدا دا بیر سیٛرااهمیتلی پروبلئملر قالماقدادیٛر. احالینین ساوادلیٛلیٛق درجسی تخمینن 36% - دیر، ادام باشیٛنا دۆشناۆمۇمداخیلی گلیر باخیٛمیٛندان دا دۆنیانیٛنان یوخسۇلاؤلکلری آراسیٛندادیٛر. افغانیٛستانایسلام رئسپۇبلیکاسیٛنیٛن مرکزی ستاتیستیکا تشکیلاتیٛنیٛن ملۇماتلاریٛنااساسن 2011 – جی ایلیناوولیناؤلکاهالیسینین سایٛنیٛن 24. 485. 6 مین نفراولدۇغۇائحتیمالائدیلیر . <رئف>یسلامیج رئپۇبلیجاوف افگحانیستان جئنترال ستاتیستیجساورگانیزاتیون - '


قومیت ترکیبی[دَییشدیر]

افغانیٛستان چوخ قومیتلی اؤلکدیر. بۇنۇنلا برابر هئچ بیرقومیت قرۇپی اکـثریتی ویا چوخلۇغۇ (یاریٛدان چوخ) تشکیل ائتمیر،اؤلکده یالنیٛز قارشیٛلیٛقلیٛ نیثبتده اۆستۆنلۆیه صاحیب بئش بؤیۆک قومیت قرۇپ واردیٛر (پوشتونلار، تاجیکلر، اؤزبکلر، هزارلر و تورکمن تورکجه‌سیلر) و اونلاریٛن هربیرینین سایٛی 1 میلیوندان آرتیٛقدیٛر. اساساً افغانیٛستاندا تۆرک دیللی وفارس دیللی خالقلار یاشایٛر.

دین[دَییشدیر]

افغانیٛستان اراضیسینده، ایسلام 800 میلادی ایللرین سونوندا باشلامیٛشدیٛر. حال-حاظیٛردا اؤلک اهالیسینین اکـثریتی مۆسلمانلاردیٛر. افغانیٛستاندا مۆسلمان اهالینین 80-90%-نی تشکیل ائدن سۆننۆلۆیۆن حنفی مذهبی داها چوخ یایٛلمیٛشدیٛر. سۆننۆلراساساً افغانلاریٛن بؤیۆک بیر هیسسی دیلر، تاجیکلر،اؤزبکلر، تۆرکمنلر، بلۇچلار

افقانیٛستادا بیر سیٛرا سۆننۆ جریانلاریٛی فعالیت گؤستریر - قدیری، نقشبدی، قلندری. اهالینین چوخ آز هیسسی (0،5 %)احمدیه طریقتینه منسۇبدۇر. اؤلکده اهمیتلی سایدا شیعه لر وار. بۇنلار خزر-بربرلر،ائلجه ده تئیمۇرلار، قیٛزیٛلباشلار وافغان-دزادزلار، سیاسته نیسبتناً قاریٛشمیٛش افغان-فارس قرۇپۇ وفارسلاردیٛر. شیعه لره هم ده کابۇل، هرات، غزنه اراضیسینده ده راست گلمک اولار. بدخشان خالقیٛ وتاجیکلری بیر هیسسی ایسماعیلیه طریقتینه عبادت ائدیرلر (ایسماعیلیلراؤلکه اهالیسینین تقریباً 3 %-نی تشکیل ائدیرلر). بۇندان باشقا،افغانیٛستاندا ایندۇیستلر (20مین نفر)،ائلجه ده سیک لر، زرتۆشتیلر) یاشایٛر.

ایقتصادی گؤستریجیلر[دَییشدیر]

  • ایقتصادیاتاعمۇمی باخیٛش: افغانیٛستان دنیزه ساحیلی اومایان اؤلکدیر، ایقتصادیاتیٛ اکینچیلیه وحئیواندارلیٛغا (قویۇن وکئچی یئتیشدیرمیه)اساسلانیٛر.
  • ایش قۆووسی: 15 میلیون (2004-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
  • سئکتورلآرا گؤر ایش قۆووسی:اکینچیلیک 80%، صنایع 10%، خیدمت 10% (2004 ملۇماتلاریٛ)
  • صنایع: کیچیک میقیاسدا پالتار، صابۇن، موبل، ایاق قابیٛ، گۆبره، سیمان ،آلایشی خالچالار،طبیعی گاز، یاغ، کؤمۆر، میس سئخلری.
  • ائلئکتریک استهصالیٛ : 905 میلیون kWh (2003/تخمینی)
  • ائلئکتریک استهصالیٛ: 1،042 میلیارد kWh (2003/تخمینی)
  • ائلئکتریک ایخراجاتیٛ: 0 kWh (2001/تخمینی)
  • ائلئکتریک ایدخالاتیٛ: 200 میلیون kWh (2003)
  • اکینچیلیک وحئیواندارلیٛق محصوللاریٛ: خاشخاش، بۇغدا، مئیوه لر، فیٛندیٛق، یۇن، دری
  • ایخراجات مبلغی: 471 میلیون دوللار (2005-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
  • ایخراجات محصوللاریٛ: خاشخاش، مئیوه و فیٛندیٛق،آلایشی خالچالار، یۇن، پامبیٛق، دری، قیمتلی داش و لعل-جواهیراتلار.
  • ایخراجات اورتاقلاریٛ: پاکیستان،ایران، آلمانیا، هیندوستان، بؤیۆک بریتانیا، بئلچیکا، لۆکسئمبۇرق، چک رئسپۇبلیکاسیٛ
  • ایدخالات مبلغی: $3،87 میلیارد (2005-جی ایل ملۇماتلاریٛ)
  • ایدخالات محصوللاریٛ: خاریجی اینوئستیسیا، یئینتی و نئفت محصوللاریٛ،ایستئحلاک ماللاریٛ
  • ایدخالات اورتاقلاریٛ: پاکیستان،ایران، یاپونیا، سینگاپۇر، هیندوستان، جنۇبی کورئیا، آلمانیا
  • خاریجی بورج مبلغی: 8 میلیارد دوللار (2004-جۆایل ملۇماتلاریٛ)
  • پۇل واحیدی:افغانی (ƏHVƏ)
  • پۇل واحیدی کودۇ: ƏHVƏ
  • مالی ایلی: 21 مارت – 20 مارت

نقلیات یوللاریٛ[دَییشدیر]

  • دمیر یوللاریٛ: km 24،6
  • اوتوموبیل یوللاریٛ: 21000 km

قایناق‌لار[دَییشدیر]

  1. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام AO وارد نشده‌است
  2. Dictionary.com. The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition. Houghton Mifflin Company, 2004. Reference.com (Retrieved 13 November 2007).
  3. Dictionary.com. WordNet 3.0. پرینستون بیلیم‌یوردو. Reference.com (Retrieved 13 November 2007). شابلون:Wayback
  4. Central Statistics Organization of Afghanistan: Statistical Yearbook 2012–2013: Area and administrative Population شابلون:Wayback
  5. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام Factbook وارد نشده‌است
  6. ۶٫۰ ۶٫۱ ۶٫۲ ۶٫۳ Afghanistan. International Monetary Fund. یوْخلانیلیب26 April 2014.
  7. Gini Index. World Bank. Archived from the original on 2014-05-11. یوْخلانیلیب2 March 2011.
  8. 2015 Human Development Report. United Nations Development Programme (14 December 2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
  9. افغانیستان مالومات
  10. افغانستان و ولایاتلر مالومات/کابلی‌ها


قایناق خطاسی برچسب <ref> برای گروهی به نام «Note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="Note"/> یافت نشد یا </ref> بسته یافت نشد.