ائرمنیستان

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
ائرمنیستان جومهوریّتی
Հայաստանի Հանրապետություն
Hayastani Hanrapetutyun
ائرمنیستان بایراغی Coat of arms of Armenia.svg
(In Detail)
National Motto:
LocationArmenia.png
رسمی دیل ائرمنی دیلی
پایتخت ایروان
پرزیدنت روبرت کوچاریان
اراضی
 - عمومی
 - % Su
139-cı yer

29,800 km²
4.7%

اهالی
 - عمومی
 - اهالی سیخیلیغی
133-ci yer
3,226,448
100/km²
پول درام (AMD)
ساعات قورشاغی UTC +4
Internet TLD .am
تلفن کودو 374

ائرمنیستان (ermənicə: Հայաստան - Hayastan), ائرمنیستان جومهوریتی (ائرمنی‌جه: Հայաստանի Հանրապետություն), جنوبی قافقازدا دؤولت. تورکیه, گورجوستان, آذربایجان و ایران ایله هم سرحددیر. پایتختی ایروان شهری‌دیر.

تاریخ[دَییشدیر]

1828_نجی ایل‌ده روسیه ایله ایران آراسیندا ایمضالانان تورکمن‌چای موقاویله‌سینه اساساً قوزئی آذربایجانین ناخچیوان خان‌لیغی و ایروان خان‌لیغی اراضی‌سینده ائرمنی ویلایتی تشکیل ائدیلمیش‌دیر. جمعی‌سی 25 مین ائرمنی‌نین یاشادیغی همین اراضی‌لره قاجار ایران و عوثمانلی ایمپئریاسین‌دان کوتلوی صورت‌ده ائرمنی‌لر کؤچورولموش‌دور کی، ویلایتین ائتنیک ترکیبی روس‌لارین داها لویال قبول ائتدیگی خریستیان‌لارین سای اوستون‌لوگو ایله نتیجه‌لنسین و بونونلا دا ائرمنی ویلایتی‌نین اینظیباتی-اراضی بؤلگوسو مؤحکم‌لندیریلسین.

ائرمنی‌لرین ایران و تورکیهدن ایندیکی ائرمنیستان اراضی‌سینه کوتلوی صورت‌ده کؤچورولمه‌سی ایله پارالل اولاراق ائرمنی ویلایتینه داخیل ائدیلن ایروان اوستانی‌نین قیرخ‌بولاق، زنگی‌باسار، کؤرپوباسار، وئدی‌باسار، شرور، سورمه‌لی، دره‌کند-پارچانیس، سعدلی (Səədli)، تالین، سئییدلی-آغ‌ساققال‌لی، سردارآباد، گرنی‌باسار، آباران، دره‌چیچک، گؤیچه (بیر حیصصه‌سی) ماحال‌لارینین، ناخچیوان اوستانی‌نین الینجه‌چای، موازی‌خاتون، خوک (Xok)، ناخچیوان، دره‌له‌یه‌ز ماحال‌لاری‌نین، اوردوباد دایره‌سی‌نین اوردوباد، اه‌یلیس، دسته، بیله‌و و چننپ ماحال‌لاری تورک‌لری‌نین اکثریتی اساساً تورکیه و ایرانا کؤچمه‌یه مجبور اوْلموش‌لار.

1918-نجی ایل‌ده مایین 26-دا زاقافقازیا سئیمی بوراخیلدیق‌دان سوْنرا اولجه گورجوستان، مایین 28-ده ایسه آذربایجان و ائرمنیستان اؤز موستقیل‌لیگینی اعلان ائدیر. اییونون 4-ده تورکیه ایله ائرمنیستان آراسیندا باتومدا صولح موقاویله‌سی ایمضالانیر. بۇ موقاویله‌یه اساساً ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی تقریباً 9 مین کو.کم، اهالی‌سی ایسه 321 مین نفر (او جمله‌دن 230 مین ائرمنی، 80 مین موسلمان، 5 مین یئزیدی کوردلری، 6 مین دیگر میللت‌لر) تشکیل ائدیردی. بۇ رئسپوبلیکانین اراضی‌سینه یئنی-به‌یازید قضاسی، ایروان قضاسی‌نین بئش‌ده اوچو، ائچمیه‌دزین قضاسی‌نین دؤردده بیری، آلئکساندروپول قضاسی‌نین دؤردده بیری داخیل ایدی.[۱]

آلمان دیپلوماتی بئرنسدورف بۇ منظره‌نی بئله تصویر ائتمیشدی: "تورکیه ائرمنی‌لره آنجاق سئوان (گؤیچه-مؤلف) گؤلونو ساخلاییب، هانسی کی، چیمه بیلرلر، آنجاق چیخماغا و اؤزلرینی قوروتماغا یئر قالماییب. باتوم موقاویله‌سینه اساساً ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی بیرینجی دونیا موحاریبه‌سینه قدر ائرمنی‌لرین ایروان قوبئرنیاسیندا کومپاکت یاشادیق‌لاری اراضی‌لره محدودلاشیردی.

1918-نجی ایل‌لرده ارمنی تجاووزو[دَییشدیر]

1918-نجی ایل‌ده شرقی آنادولودا قیرغین‌لار تؤرتدیک‌دن سوْنرا تورک قوْشون‌لاری‌نین اؤنون‌دن قاچان ارمنی سیلاح‌لی قوه‌لری ژنرال آندرانیکین کومان‌دان‌لیغی آلتیندا گومرودن قاراکیلسه‌یه، اورادان دیلیجان دره‌سینه و گؤیچه‌یه، سوْنرا ناخچیوانا، اورادان دا زنگه‌زورا آدلایاراق، همین اراضی‌لرده کی موسلمان کندلرینی ویران قویموشدو. ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین زنگزوردان قاراباغی تهدید ائتمه‌سی آذربایجان حؤکومتینی جدی ناراحات ائدیردی.

1918-نجی ایلین یاییندا ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری گؤیچه‌نی دارماداغین ائتدیک‌دن سوْنرا ناخچیوانی ایشغال ائتمیش اورادان دا زنگه‌زور قضاسینا داخیل اوْلموش، گوروس ناحییه‌سی‌نی و شوشا یولونو اله کئچیرمیشدی‌لر. بونونلا علاقه‌دار آذربایجان حؤکومتی آوقوستون 15-ده ائرمنیستان حؤکومتینه اعتیراض نوتاسی گؤندرمیش، ائرمنی سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین بۇ آددیمینی تجاووز کیمی قیمتلن‌دیره‌رک، اگر ائرمنی قوْشون‌لاری‌نین آذربایجان اراضی‌سین‌دن چیخاریلماسینا قارشی تدبیر گؤرولمزسه، حادیثه‌لرین سوْنراکی اینکیشافی اوچون مسولییت‌ین ائرمنیستان حؤکومتی‌نین اوزرینه دوشه‌جه‌یینی کسکین‌لیک‌له بیلدیرمیشدی. لاکین ائرمنیستان حؤکومتی حیله ایشلدیب آندرانیکین سیلاح‌لی قووه‌لری‌نین ائرمنیستان حؤکومتینه تابع اولمادیغینی بهانه ائده‌رک، آوقوستون 1-ده بیلدیرمیشدی کی، ژئنئرال آندرانیک و اونون دسته‌سی بوتون‌لوک‌له ائرمنیستان اوردوسوْنون ترکیبین‌دن سیلینمیش‌دیر. بونا سبب ایسه آندرانیک و اونون دسته‌سی‌نین ائرمنیستان داشناک حؤکومتینی تانیمادیق‌لارینی بیان ائتمه‌لری اوْلموشودو. ائله بونا گؤره ده ائرمنیستان حکومتی آندرانیکین و اونون دسته‌سی‌نین عمل‌لرینه جاواب‌دئه اولمادیغینی بیلدیرمیشدی[۲].

1921-نجی ایل‌ده سووئت عسگرلری ائرمنیستانا داخیل اوْلوب، موستقیل‌لیگی لغو ائدیب سسری‌نین ترکیبینده ائرمنیستان سووئت سوسیالیست رئسپوبلیکاسی‌نی یاراتدی‌لار. 1922-1936-نجی ایل‌لرده زاقافقازیا سووئت فدراتیو سوسیالیست رئسپوبلیکاسینا داخیل ایدی. 1988-نجی ایل‌ده آذربایجان‌لا داغ‌لیق قاراباغ موختار ویلایتی‌نین ایستاتوسو اوستونده موناقیشه‌یه جلب اوْلونموشدو. بۇ سببه گؤره 1988-1991-نجی ایل‌لرده 186 مین آذربایجان تورکو، 18 مینه یاخین کورد و 4 مین نفر روس اؤلکه‌دن چیخاریلمیش‌دیر.[۳] موناقیشه ایندییه‌دک داوام ائدیر. 1991-نجی ایلدن ائرمنیستان رئسپوبلیکاسی موستقیل اؤلکه‌دیر.

اهالی[دَییشدیر]

ارمنیستان اهالی‌سینین 98%-ی ائرمنی‌لر, قالان‌لاری روس‌لار, یونان‌لی‌لار, اوکراینالی‌لار و س. ائتنیک قوروپ‌لاردیر. ائرمنی اورتودوکسی‌لیغی ان اوستون دین‌دیر.

اینضیباطی بولونموش[دَییشدیر]

اؤلکه 11 ویلایته (مارزا) بولونور: آراقاتسوتن(آشتاراک)، آرارات(آرتاشات)، آرماویر(آرماویر)، گئغارکونیک(قاوار)، کوتایک(رازدان)، لوری(وانادزور)، شیراک(قیومری)، سیونیک(کافان)، تاووش(ایژئوان)، وایوتسدزور(ائخئقنادزور)، ایروان.

ارمنیستان ویلایت‌لرینین تاریخی آدلاری[دَییشدیر]

شهرلر[دَییشدیر]

اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی
ایروان یئرئوان
سردرآباد اوکتئمبریان
کوز کامو
گومرو لئنیناکان
قاراکلیسه کیرواکان
جلال‌اوغلو ائستئپاناوان
حامام‌لی ائسپیتاک
اوچ‌کلیسه ائچمی‌ازدین

رایون‌لار[دَییشدیر]

اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی
باسارکئچر واردئنیس
قمرلی آرتاشات
وئدی آرارات
حاجی نظر کامو
ملادورسون شائومیان
کاروان‌سارای اینجیوان
آغ‌بابا آماسییا
اللر آبوویان
چمبرک کرانسنوسئلس
اولوخانلی ماسیس

قصبه‌لر[دَییشدیر]

اصیل آدی دییشدیریلمیش آدی
آلاگؤز آراقاش
آرپاچای آخوریان
اورتاکلیسه میناسیان
گؤیچه مارالیک
آبیل‌کند کالینو
طالیب‌اوغلو شوشاکئنت
توووزقالا بئرد
آللاه‌وئردی تومانیان

شکیل‌لر[دَییشدیر]

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Kazım Karabekirin Kaleminden, Doğunun Kurtuluşu, Ərzurum, 1990, səh. 371.
  2. Azərbaycan Respublikası Dövlət Arxivi, f.970, siy. 1, iş 11, v. 193
  3. Organiztion of Liberation of Garabagh : Statistics of Losses in Armenian-Azerbaijan Wor In Azerbaijan in 1988 before Garabagh conflict 390 thousand Armenians lived (approximately 6% of Republic's population). Of these 180 thousand lived in Baku and 145 thousand lived in Dag-lyg Garabagh Autonomic Region (DGAR). According to population census in 1989 in Armenia 85 thousand Azerbaijani lived (about 3 % of population). In fact, the figure was higher because in January of 1990 in Azerbaijan 208 thousand former Armenian citizens fled to Azerbaijan were recorded: 186 thousand of Azerbaijani, 18 thousand of Kurds and about 4 thousand Russians.