تیلیم‌خان

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن


تیلیم خان
دوْغوم تاریخ 1176 دوغوش
دوْغوم یئر مره‌غئی، نوبران، ساوا
اؤلوم تاریخ 1246
اؤلوم یئر مره‌غئی کندی
مزارلیقی مره‌غئی کندی‌نین مزارلیغی
وئب‌سایت https://tilimxan.wordpress.com


تیلیم خان - «سلطان الشعرای عراق عجم» و «دده تیلیم خان» لقبی ایله آنیلان حکیم تیلیم خان، ساوه شهری‌نین تورک دیلینده یازیب یارادان شاعیرلریندن دیر. تیلیم خان ساوه، آوج، همدان، زنجان، قزوین، اراک، قوم، بویین زهرا، تاکیستان تورک‌لری آراسیندا تانینمیش شاعیردیر. قومدان قزوینه کؤچ ـ قون ائدن شاهسئون‌لر و ایران گونئی‌لرینده یاشایان قاشقای ائل‌لری آرساسیندا دا تیلیم خانین شعرلری یایقین دیر و شاهسئون اوزان‌لاری آرتیق تیلیم خانین شعرلریندن اوخویارلار.


یاشاییش[دَییشدیر]

حکیم تیلیم خان ساوانین مزلقان چای منطقه‌سینده یئرلشن مره‌غئی کندینده آنادان اوْلموش و 1176هـ ق/1763میلادی-1246هـ ق/1831میلادی ایللری آراسیندا یاشامیشدیر. تیلیم خان اؤز شعرلرینده اؤزوندن "تورکمن تیلیم" عنوانیلا یاد ائدیر.

دیوان[دَییشدیر]

حکیم تیلیم خانین دیوانیندان چوخلو الیازمالار ساوا تورکلری‌نین اللرینده اوْلموشدور. مرحوم دکتر علی کمالی الیازمالار و بیاض‌لار اوستونده اوتوز ایل چالیشمیش و بیر مکمل دیوان ییغیشدیرمیشدیر آنجاق او نسخه‌نی چاپ ائتمه‌میشدن رحمته گئتدی. دکتر علی کمالی‌یه بۇ نسخه‌نی حاضیرلاماقدا میصیرقان‌لی اکبر خان رزاقی یاردیمچی اوْلموشدور. سون ایللرده تیلیم خانین کندلی‌سی اوْلان مره‌غئی‌لی مهندس اسدالله امیری جنابلاری طرفیندن حکیم تیلیم خان دیوانی عنوانیله بیرینجی جیلدی چاپ اولدو.

شعرلریندن اؤرنک[دَییشدیر]

اؤلكه‌ميز عراق‌ديرشهريميز ساوا
مزلقان چاييندان گؤتوردم هاوا
عاشيقلار دردينه ائيلرم داوا
من طبيبم هندوستاندان گليرم

بيلنلر بيلسينلر من تيليم خانام
بيلميين‌لر بيلسين، گؤوهرم، كانام
مرغئی ساكينی، اصلی توركمانام
گزه‌گزه بو جهاندان گليرم

قورولتای‌لار[دَییشدیر]

هر ایل یایین تیر آیی‌نین سون هفته‌سی‌نین جوما گونونده، حکیم تیلیم خان آدینا قورولتای کئچیریلیر. بۇ قورولتایا ایران تورکلری مره‌غئی کندینده، حکیم تیلیم خانین مزاری اوسته، ییغیشیرلار و اونون خاطیره‌سینی عزیزله‌ییرلر. بۇ قورولتایلاردا تدقیقاتچی‌لار مقاله اوخویورلار، شاعیرلر یازدیقلاری شعرلرینی اوخویورلار و اوزانلار قوپوز چالیرلار . حکیم تیلیم خان آدینا بۇ گونه کیمی ایراندا 7 قورولتای قورولوب کی تاریخ سیراسی ایله آشاغیدا قید اوْلونور:

۱- بیرینجی قورولتای۱۳۷۰ ینجی ایلده(گونش ایلی)مهر آیینین ۴ و ۵ ینده ساوانین مرغئی ، میسیرقان و بند امیر کندلرینده قورولوب.

۲- ایکینجی قورولتای ۱۳۷۱ ینجی ایلین شهریور آیینین ۲۶ و ۲۷ تاریخلرینده ساوانین مرغئی، یئل آباد و جوشقان کندلرینده قورولوب.

۳- اوچونجو قورولتای ۱۳۸۵ ینجی ایلین تیر آیینین ۳۰ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.

۴- دوردونجو قورولتای ۱۳۸۶ ینجی ایلین تیر آیینین ۲۹ ـ وندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.

5- بئشینجی قورولتای 1387 ـ نجی ایلین تیر آیینین 26 سیندا ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.

6- آلتینجی قورولتای 1388ـ نجی ایلین تیر آیینین 25 ینده ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.

7- یئددینجی قورولتای 1389 ـ نجو ایلین تیر آیینین 25 ینده (5 شعبان 1431 - 17 جولای 2010) ساوانین مرغئی کندینده قورولوب.

قورولتایا قاتیلانلار[دَییشدیر]

بو قورولتایا بیر چوخ شهرلردن او جمله‌دن ساوه، قم، تهران، کرج، نووران و ... تیلیم خانی سئون اینسانلار قاتیلمیش‌لار. بۇ تدقیقاتچی، تورکولوق، یازار، شاعیرلر بیر یا نئچه دؤنه بۇ قورولتایا قاتیلمیش‌لار. او جمله‌دن: دکتر جواد هیئت، دکتر غلامحسین بیگدلی، دکتر محمدتقی زهتابی، دکتر حسین محمدخانی (گونئیلی)، حجت الاسلام و المسلمین حجت الله ذاکر، غلامحسین والی گؤزه‌تن، صمد مرادی، اکبر آزاد، مهندس حسن راشدی، اسدالله مردانی رحیمی، براتعلی فتح‌اللهی، عاشیق علی رمضانی (گونش)، عاشیق مسیح الله رضایی، عاشیق تقی محیط، عاشیق حسین علی‌حسینی، عاشیق رضا گلزار، عاشیق رضا بهارلی، عاشیق علی ولدخانی، عاشیق نادر رنجبر، عاشیق رمضان باقی، بختیار فرخ، حاج علی سیفی،سید حیدر بیات، دکتر سیامک سلام‌زاده، ائلشن اوریادلی، سعید موغانلی، حیدر آقا خادملو، علی رحمتی، الیاس امیرحسینی، مهندس عسگر علیایی کلیان(یاشیل)، ابوالفضل پالیزبان (سلیم خان)، علی اسلامی، عبدالله جوان، علی اسلامی، علی رحمتی (شیدای خرقان)، مهرعلی محمدی (چنلی)، محمد رزاقی، بو دیزین تکمیل ائدیله‌جک

تیلیم خانین مزاری[دَییشدیر]

تیلیم خانین مزاری ائله آنادان اولدوغو مره‌غئی کندینده‌دیر. 1385/5/13 تاریخینده تیلیم خانین مزاری‌نین داشی دییشدیریلدی و 1388 ـ نجی ایلده اونون مزاری اوسته بیر آبیده تیکیلدی.

تیلیم خان گدیگی[دَییشدیر]

تیلیم خان گدیگی ساوانین "مرغئی" و "سنگک" کندلرینین یاخینلیقلاریندا بیر گدیگین آدی دیر. بئله مشهوردور کی حکیم تیلیم خان بۇ گدیکده روحانی حالته چاتیب و تانرییا قوووشما جامی ایچیبدیر.

تیلیم خان حاقیندا یازیلان اثرلر[دَییشدیر]

تیلیم خان حاققیندا یازیلان کیتابلار و مقاله‌لر:

1. تئلیم خان حیاتی و یارادیجیلیغی؛ یازانلار: پروفسور محمدتقی زهتابی و دوکتور علی کمالی، تبریز،‌ نشر اختر (چاپا حاضیرلایان دکتر زهتابی اثرلری‌نین نشر ائوی)، 1382 گونش ایلی، 167 صفحه. بۇ اثرین دیلی تۆرکجه‌‌دیر.

3. یادنامه حکیم تیلیم خان؛ حاضیرلایان مهندس اسدالله امیری،

تیلیم خان باغی[دَییشدیر]

مره‌غئی کندینده ایلده خالق ییغیلیب و اورادا تیلیم خانین خاطیره‌سینی عزیزله‌دیک‌لری باغین آدی دیر.

تیلیم خان سککی‌سی[دَییشدیر]

دکتر علی کمالی‌نین بند امير کندينده آدلانديرديغي بیر يئردي. علی کمالی، تیلیم خانین بیرینجی قورولتاییندا بۇ یئری قورولتایا قاتیلان قوناقلارا گؤسترمیش‌دی.

تیلیم خانین افسانه‌وی سئوگیسی[دَییشدیر]

تیلیم خانین آدینی افسانه‌لندیرن اونون دستانلی سئوگیسی‌دیر. تیلیم خانین سئودیگی مئهری خانیم آدیندا اؤز کندداشی بیر قیز ایمیش. او سئوگیلیسینین ایزینه دوشوب شیرازا گئدیر. تیلیم شیراز سفرینده چوخلو اولای‌لارا اوغراییر. نهایت‌ده او مئهری‌نی شیرازدان قایتاریر و مره‌غئی‌یه دوغرو گتیریر آنجاق مره‌غئی‌یه واریر وارماماق‌لاریندا و ائولنیب ائولنمه‌مک‌لرینده اوزانلارین روایت‌لرینه گؤره اختلاف وار.

تیلیم خاندان ائتگی‌لنمیش شاعیرلر[دَییشدیر]

قاشقایلی مأذون

تورکمان محمود

درویش بهروان

آشیق رضعلی

داستان‌لاری[دَییشدیر]

حکیم تیلیم خانین شیراز سفری

تیلیم خان و توفارقانلی شاعیر[دَییشدیر]

قایناق‌لار[دَییشدیر]

تیلیم خان اثرلری اوزه‌رینده: یازان حسین محمدخانی گونئیلی، بۇ مقاله 1386 دا چاپ اوْلان حکیم تیلیم خان دیوانی‌نین مقدمه‌سینده صص11-31 چاپ اوْلموش.

باغلانتی لار[دَییشدیر]

تیلیم خان وئبلاقی

حکیم تیلیم خان وئبلاقی

آلقیش وئبلاقی

آیریجا باخین[دَییشدیر]

قایناق‌لار[دَییشدیر]