اکسیژن

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
Merge-arrows.svgبو مقاله اوکسیژن مقاله‌سینه چوخ یاخین اولدوغو اوچون، ایکی مقاله‌نی بیر مقاله‌ده بیرلشدیرمک اولار.
اوْکسیژئن (O)
آد:اوْکسیژئن (O)
دۇروم:قاز
آتوم سایی‌سی:8
گؤرۆنۆش:رنگ‌سیز قاز
قروپ :16
بوْیاق:رنگ‌سیز
O-TableImage.png
O-TableImage

اوْکسیژئن (O)دمیتری مئندئلئیئوین ائلئمئنتلرین دؤوری سیستئمین‌ده ۸-جی ائلئمئنت.

Pristli جیوه اوکسیدینی HgO ایکی طرفی قابارؽق لینزا واسطه‌سی ایله قؽزدؽرؽردؽ. قؽزدؽرارکن، او، جیوه‌نین و چوْخ میقداردا قازؽن عمله گلمه‌سینی گؤرۆب. ایلک دفعه اوْنۇ هاوا ظن ائدیب. Pristli قاز اوْلان بوْرۇنۇن ایچینه یانان شامؽ سال‌دؽ و غئیری عادی بیر شئی گؤردۆ. شام ایشؽق‌لؽ آلوْودا یانؽردؽ. همین قاز اوْلان گۆمبزین آلتؽن‌دا یئرلشن سؽچانلار اؤزلرینی یاخشؽ حیسس ائدیب، حرکت ائدیردیلر. جوزئف Pristli قازؽن تأثیرینی اؤز اۆزرین‌ده سؽنادؽ. نفس آلماق آسان و خوْش ایدی. «کیم بیلیر، – یازؽردؽ اوْ، – بلکه بو تمیز هاوا زامان کئچدیکجه چوْخ دب‌لی زینت اشیاسی اوْلاجاق، حال-حاضردا ایسه بو حززی سؽچانلار آلدؽ». داها سوْنرا معلۇم اوْلدۇ کی، اوْکسیژئنی هله ۱۷-جی عصرده هوللاند عالیمی Kornelius Drebbel کشف ائتمیش‌دیر. او، اوْکسیژئن‌دن اؤزۆنۆن دۆزلتدیگی یئرآلتی قایؽق‌دا ایستیفاده ائدیردی. بو کشف سیرر اوْلاراق قال‌دؽ، چۆنکی او زامانلار قایؽق حربی تئکنیک سایؽلؽردی. اوْکسیژئنین اؤنمی حقیقی ده‌یرلن‌دیر‌ن ایلک اوْلاراق فرانسیز عالیمی Antuan Lavuazye اوْلۇب. ۱۷۷۷-جی ایلده قوْیۇلان ده‌نه‌یه نتیجه‌سین‌ده، او تنففۆس و یانما پروسئسلرینی مادده‌لرین اوْکسیژئنله علاقه‌سی کیمی ایضاح ائده بیل‌دی. بو مۆعاصیر «اوْکسیژئن» آدؽنؽ لاووازیئ تکلیف ائتدی.

اوْکسیژئن آتموسفر، لیتوسفئر و هیدروسفئر قاتلارؽ کۆتله‌سینین تقریباً ۴۹،۴%-ی اوْکسیژئنین پایؽنا دۆشۆر. بیرلشمه شکلین‌ده اوْکسیژئن تورپاغؽن، سۇیۇن، داغ سۆخۇرلارؽنؽن، فیلیزلرین، مینئراللارین اساس ترکیب حیسه‌سینی تشکیل ائدیر. طبیعی سۇلارؽن ۸۸،۸۸%-ی، چای قۇمۇنۇن ۵۳،۵%-ی اوْکسیژئن ائلئمئنتین‌دن عیبارت‌دیر. اوْکسیژئن بۇتۇن جان‌لی اورقانیزملرین ترکیبینه داخیل‌دیر. مثلاً-اینسان بدنینین ۶۵%-ی اوْکسیژئن‌دیر.

طبیعی بیرلشمه‌لرده اوْکسیژئن ائلئمئنتینین اۆچ ایزوتوپونا راست گلینیر. بۇنلاردان ان چوْخ یایؽلان نیسبی آتوم کۆتله‌سی ۱۶ اوْلان ایزوْتوْپ‌دۇر.

اؤزئتی[دَییشدیر]

  • یئر کۆره‌سین‌ده ان چوْخ یایؽلمؽش ائلئمئنت – اوْکسیژئن.
  • ایلک دفعه اوْکسیژئنی جوزئف پریست‌لی کشف ائدیب.
  • اوْکسیژئن گۆج‌لۆ اوْکسیدلش‌دیریجی‌دیر.
  • اؤز خۆصوصیتلرینه گؤره اوْکسیژئن گئنیش ایستیفاده ائدیلیر.