فارس دیلی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسجا
fārsi
فارسی
Farsi.svg
فارسی کلمه‌سی فارسجا یازی‌سیله (نستعلیق فونتوندا)
تلفوظ [fɒːɾˈsiː]
دوغما
دوغما دانیشانلار
[۵]
۴۵ میلیون (۲۰۰۷)[۶] – ۶۰ میلیون
(دانیشانلارین جمعی ۱۱۰ میلیون)[۵]
قاباقکی فورملار
ایستاندارد فورملار
لهجه
رسمی وضعیت
رسمی‌دیل
تنظیملنمیشدیر
دیل کوْدلاری
ایزو ۶۳۹-۱ fa
ایزو ۶۳۹-۲ per (B)
fas (T)
ایزو ۶۳۹-۳ fasداخیل کوْد
فردی کودلار:
pes – ایران فارسی‌سی
prs – دری (افغانیستان فارسی‌سی)
tgk – تاجیکجه
aiq – ایماقی
bhh – بوخارایی
haz – هزارگی
jpr – فارسی یهودی
phv – پهلوانی
deh – دهواری
jdt – جهوری
ttt – قافقاز تاتی
قلوتتولوق fars1254[۸]
لینقواسفئر
58-AAC (Wider Persian)
 > 58-AAC-c (Central Persian)
Persian Language Location Map1.png
او یئرلرکی فارسجا دانیشانلارین چوخلو سایی‌سی وار
Iran, Afghanistan and Tajikistan.svg
     او اؤلکه‌لر کی رسمی دیلی فارس دیلی دیر
بو یازیدا آی‌پی‌ای فونئتیک نشانلاری وار. دؤزگون رئندر دئستئکلری اولماسا، مومکوندور یونیکود عوضینه سوال علامتی و یا دیگر نشانلاری گوره‌سیز.

فارس دیلی یادا فارسجا (فارسجا: فارسی‎)، ایران، افغانیستان، تاجیکیستان، اؤزبکیستان اؤلکه‌لرینده دانیشیلان، هیند اوروپا دیل عائیله‌سینه باغلی بیر دیلدیر. هیند-اوروپا دیل عائیله‌سینین بیر قولو اوْلان هیند-ایران دیل عائیله‌سینین ایران دیل‌لرینه باغلیدیر. فارسجا و لهجه‌لری، ایران، افغانیستان و تاجیکیستاندا رسمی وضعیتی وار. سیا دونیا حقاییق کیتابینا گؤره، ۶۰ میلیونا یاخین آدامین آنا دیلی فارسجادیر و توپلامدا، ۱۱۰ میلیون نفر بۇ دیلده دانیشماغی باشاریر.

فارسجانین لهجه‌لری[دَییشدیر]

ایستاندارد فارسجانین اوچ چاغداش واریانتی واردیر:

آیریجا ایران، افغانیستان و تاجیکیستاندا ایستاندارد فارسجانین بیر آز فرقلی اوْلان یئرلی لهجه‌لرده واردیر. لاری (ایران) و دروازی (تاجیکیستان) بۇنلارین نومونه‌سیدیر.

اتنولوق، دانیشیلدیغی یئرلره گؤره بۇ صینیفلاندیرماغی اؤنریر:

  • باتی فارسجاسی ویا ایران‌جا (ایران)
  • دوغو فارسجاسی (افغانیستان)
  • تاجیکجه (تاجیکیستان، اؤزبکیستان)
  • آیماق (افقانیستان)
  • بوخاریجه (ایسرائیل، اؤزبکیستان)
  • دروازی (افقانیستان، تاجیکیستان)
  • دژیدی (ایسرائیل، ایران)
  • پهلوانی (سیستان اوستانی‌نین بعضی یئرلرینده و افقانیستان)

چاغداش ایراندا ویا سینیرا یاخین بعضی یئرلرده، ائتنیک قروپلاری دانیشدیغی باغلانتیلی دیللر بۇنلاردیر:

تاجیکلرین دانیشدیغی فارسجا، سووئت دؤنمینده آیری بیر ادبیات دیلی حالینه گلمیش اوْلوب، فارسجانین بیر لهجه‌سی اولماسی قارشی آیری بیر دیل ساییلیر. ایراندا و افغانیستاندا عرب-کؤکلو فارس الیفباسی ایشلنیرکن، تاجیکیستاندا کیریل-کؤکلو تاجیک الیفباسی ایشلنیلیر.

اوچ لهجه مقایسه اولسا، بیر بیریندن چوْخ فرقلی اولمادیغی گؤرولور. افغانیستان فارسجاسیندا، کلمه‌لر فرقلر دئییلسه‌ده، ایران فارسجاسیندا یازیلدیقلاری کیمی یازیلیرلار. تاجیک فارسجاسیندا ایسه تلفوظ‌ده‌کی فرقلر یازییا دا گلیر.

یازی سیستمی[دَییشدیر]

فارسجا ایسلام‌دان اؤنجه پهلوی الیفباسی ایله یازیلمیشدیر. بوگون ایسه ایران و افقانیستان‌دا عرب-کؤکلو فارس الیفباسی ایله، تاجیکیستان‌دا دا کیریل الیفباسی ایله یازیلماق‌دادیر. ۱۹۶۷ ایلینده فارسجانین بیرلشمیش میلتلرین رسمی اساسلارینا دایانان لاتین الیفباسی ایله یازیلماسی ایران طرفیندن قبول ائدیلدی. آنجاق ایسلام اینقیلابی ایله برابر ۲۰۰۰ ایلینده بۇ سیستمین ساده‌جه یئر آدلاری اوچون ایشلنیله‌جگی آچیقلاندی.[۹]

فارسجادا بۇ ۳۲ حرفلر واردیر:

ا ب پ ت ث ج چ ح خ د ذ ر ز ژ س ش ص ض‎ ط ظ ع غ ف ق ک گ ل م ن و ه ی

فارسجا و باشقا دیللر[دَییشدیر]

فارسجا باشقا ایرانی دیللرله دوغال اولاراق بنزرلیک گؤستریر. آشاغیداکی جدول‌ده، نئچه کلمه فارسجادا و دیگر ایرانی دیل‌لرده قارشیلاشدیریلیبدیر. کلمه‌لرین تۆرکجه آنلامی سون سوتون‌دادیر.

فارسجا دریجه تاجیکجه زازاجا کوردجه مازندرانجا تۆرکجه
آب Ov Ob Awe Av ئو سو
یک Yak Yak Yew / Ju /Jew Yek ات بیر
شب Şov Şeb Şewe Şev(bıhêrk) شو گئجه
خواستن Xastan Xostan Waştene Xwestin/Wiştin بخاستن ایسته‌مک
ایستادن Sitonidan Stondan Vindetene Sekinîn/Rawestin اِسائن دورماق
گرفتن Giriften Giriften Pé Gırewtene Pê girtin/Zeftkirin بَیتِن توتوب آلماق، توتماق
خریدن Xariden Hardiden Hérînayene Kirîn بخری‌ین ساتیب آلماق، پول ایله آلماق
چند؟ Çand? Çand? Çend? Çend? چَن؟ نئچه؟
کو؟ Ku? Ku? Koti? Ku/Kuder/Kuva? کاجه؟ هارا؟
چطور؟ Çitu? Çitur? Se? Çawa/Çilo/Çer/Çitan/Çiton/Çito/Çitu/Çitol? چِتی؟ نئجه؟

ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ Samadi, Habibeh (2012). in Martin Ball: Assessing Grammar: The Languages of Lars. Multilingual Matters, 169. ISBN 978-1-84769-637-3.
  2. IRAQ. یوْخلانیلیب7 November 2014.
  3. (2004) Islam in Post-Soviet Russia. Taylor & Francis, 27. ISBN 978-0-203-21769-6.: "Among other indigenous peoples of Iranian origin were the Tats, the Talishes and the Kurds"
  4. (1996) An Ethnic History of Russia: Pre-revolutionary Times to the Present. Greenwood Publishing Group. ISBN 978-0-313-29315-3., p. 80: "The Iranian Peoples (Ossetians, Tajiks, Tats, Mountain Judaists)"
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ Windfuhr, Gernot: The Iranian Languages, Routledge 2009, p. 418.
  6. Mikael Parkvall, "Världens 100 största språk 2007" (The World's 100 Largest Languages in 2007), in Nationalencyklopedin
  7. Constitution of the Islamic Republic of Iran: Chapter II, Article 15: "The official language and script of Iran, the lingua franca of its people, is Persian. Official documents, correspondence, and texts, as well as text-books, must be in this language and script. However, the use of regional and tribal languages in the press and mass media, as well as for teaching of their literature in schools, is allowed in addition to Persian."
  8. (2017) "Farsic – Caucasian Tat", Glottolog 3.0. Jena, Germany: Max Planck Institute for the Science of Human History.
  9. http://www.eki.ee/wgrs/rom1_fa.pdf