بودیزم

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
بیر بودا هئیکلی هونق کونقدا

بودیزم — دۆنیا دینلریندن بیری٬ یاخلاشیق ۵۰۰ میلیون عۆضوو اوْلان دین و تعلیملر بیرلیگی. اوّلجه هیندوستاندا اوْرتایا چیخمیش٬ داها سوْنرا گۆنئی٬ گۆنئی‌شرق و شرق آسیادا (چین٬ ژاپون٬ کوره٬ موغولیستان٬ نپال٬ سریلانکا٬ تایلند و تبّت کیمی اؤلکه‌لرده) یاییلمیشدیر.

فرقلی دۆنیاگؤروشلرینه گؤره دین و یا فلسفه اوْلاراق تانیلان بۇدیزم هدفی٬ یاشاییشداکی آغری٬ ایضطیراب و امنیت‌سیزلیگین قایناقلارینی آچیقلاییب بۇنلاری آرادان آپارماق یوْللارینی گؤسترمکدیر. بودیزمده تعلیملرین اساس جهتی مدیتئیشن کیمی ایچه باخیش یوْللاری٬ تناسوخ دئییلن دوْغوم-اؤلوم دؤورونون تکراری و کارما دئییلن سبب-نتیجه زنجیری کیمی آنلاییشلاردیر.

بودیزم سانسکریت و پالی دیل‌لرینده‌کی کؤهنه بودیست یازیلاریندا «اوْیانمیش آدام - فرقینده اوْلان» معناسینی وئرن «بودا» سؤزوندن یارانمیشدیر. تاریخی بودا دا آدی چکیلن سیدارتا قوتاما بودیزمین قۇروجوسو اوْلاراق تانیلیر. سیدارتانین یاشاییشینداکی غذابلارین قایناغینی آچیقلاماق مقصدییله ائتدیگی اۇزون ایشلر نتیجه‌سینده ایضطیرابی سوْنا چاتدیراراق بیر معنوی آنلاییشا چاتدیغی و بئله‌لیک‌له بۇدالیغا چاتدیغی (اوْیاندیغی) قبول ائدیلیر.

بودیزم٬ سیدارتا قوتامانین اؤلوموندن سوْنرا ۵۰۰ ایل بوْیونجا هیندوستان یاریم‌آداسیندا٬ داها سوْنرا آسیا و دۆنیانین آیری یئرلرینده یاییلماغا باشلادی. هیندوستاندا گئتدیکجه نۆفۇذونو الدن وئرن بۇدیزم٬ گۆنئی‌شرق آسیا و اۇزاق‌شرق آسیادا اثرینی گۆنوموزه کیمی داوام ائتدیرمیشدیر.