چنگیزخان

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
چنگیزخان
1st خاقان of the موغول ایمپیراتورلوغو
(Supreme Khan of the Mongols)
King of Kings
YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg
Genghis Khan as portrayed in a 14th-century Yuan era album; the original version was in black and white. Original size is 47 cm wide and 59.4 cm high. Paint and ink on silk. Now located in the National Palace Museum, تایپه، تایوان.
1st خاقان of the موغول ایمپیراتورلوغو
شاه‌لیق Spring 1206 – ۱۸ اوت ۱۲۲۷
تاج قویما Spring 1206 in a kurultai at the اونون چایی، موغولیستان
واریث Ögedei Khan
دوغوم Temüjin[note ۱]
likely 1162[۲]
Khentii Mountains, Mongolia
اولوم August 18, 1227[۳] (aged حدود 65)
حیات یولداشی Börte Üjin Khatun
Yisui
Kunju Khatun
Khulan Khatun
Yesugen Khatun
Yesulun Khatun
Isukhan Khatun
Gunju Khatun
Abika Khatun
Gurbasu Khatun
Chaga Khatun
Moge Khatun
اوشاقلار Jochi
Chagatai
Ögedei
Tolui
others
کامیل آدی
ᠴᠢᠩᠭᠢᠰ ᠬᠠᠭᠠᠨ
Genghis Khan
Mongol: Чингис хаан
Chinggis Khaan
Mongol script (right):
Chinggis Khagan[note ۲]
ائو Borjigin
آتا Yesügei
آنا Hoelun

چنگیز خان ـ بؤیوک موغول ایمپراتورلوغونون قوروجوسو.

آنادان اولماسی

اونون دونیایا گلمه‌سینی ودونیادان گئتمه‌ینی بیرکیمسه بیلمیر آمّا نئچه ایل اختلافلا یازیلیب بعضیلری ۱۱۵۵ یا ۱۱۶۲ یا ۱۱۶۷ یازیبلار کی او دونیایا گلدی و بیلینمیر کی نئجه بؤیودو و اوشاقلیغی نئجه ایدی.

اوشاقلیغی

بئله بیلینیر کی اونون آتاسی تورکلر الینده اؤلدو و تورکلر اونون آتاسین اؤلدوروب و ائلین قیردیلار. اونون آتاسی اویغور تورکلری ایله وروشدو و اویغورلار اونلاری اؤلدوردولر. آتاسی یسوگی موغوللارین قیرات ائلینین سرکرده‌سی ایدی. قیرات یا کیناد ائلی یازیلیب کی تورکلرین یوردونا و اؤلکه‌سینه یورودولر و ایسته‌دیلر کاشغری آلسینلار آمّا اویغورلار اونلاری اؤلدوروب و اونلارین ائللرینده قیرغین سالدیلار. موغوللار داغلارا کؤچدولر و یئرلرینی اویغورلار آلدیلار آمّا نئچه ایل سونرا تیموچین موغوللارین باشچیسی اولدو و آتاسی یسوگینین قانین آلماغا کاشغره یوروش ائتدی.

چنگیزین آتاسی اؤلندن سونرا آونگ خان موغوللارین باشچیسی اولدو و چنگیزی بؤیوتدو. چنگیز آونگ خانین قوشونوندا یاخشی وروشدو آمّا قیراتلار ایسته‌دیلر کی آونگ خان باشچیلیغی چنگیزخانا کی یاسوگی‌نین اوغلو ایدی قایتارسین آمّا آونگ خان اونلارین سؤزونه باخمادی و چنگیز آونگ خانی شکست وئردی. آونگ خان کاشغره قاچدی و اوردا اونو اؤلدوردولر. چنگیزخان نئچه دفعه اویغورلارلا وروشدو و اونلاری شکست وئردی. اونا گؤره بوتون موغوللار ۱۲۰۶-نجی میلادی ایلده(۶۰۲) قورولتای‌دا چنگیزخانی موغوللارین بؤیوک خانی ائتدیلر و اونون آدینی چنگیز قویدولار. چنکیز یا دونگیز یا تنگیز دونیا معناسی وئریردی یانی تنگیزخانی (دنیاخانی) تنگیز یا دونگیز موغول دیلینده اؤلکه و دونیا معناسی وئریر.

دونگیزخانی

چنگیز یا تنگیزخان موغوللاری بیر قوشوندا بیرلشدیردی و باشچیلاری ایشدن سالدی و اونلارین یرئینه اؤز باشچیلارینر قویدو و باشچیلارا یوز باشی، مین باشی و اون باشی درجه‌سی وئردی و قوشونون هره‌سینه بیر نیظامدا ایش وئردی. او کاشغری آلدی و چین چؤللرینه گئتدی و قوشونون چین چؤلونده چوْخالتدی. اونون اوغوللاری اونون یولون گئتدیلر و نوه‌سی هلاکوخان آتاسینین دئدیگینه گؤره تورکلری دوشمان بیلدی. باشدا تورکلری قیرماغا باشلادی آندذایچدی کی هاردا بیر تورک گؤرسه اونو اؤلدورسون آمّا سوندا بۇ ایشدن ال چکدی و تکجه تورکلرین قوللوغونو و آوارا اولماغینی ایسته‌دی. او تورکلری کاشغرده اورومچودا و گوبی چؤلونده قیردی و اونلار چین حؤکومتینه گئتدیلر. او چینده، منچوریده و تبتده اولان تورکلری قیردی و سوندا سلجوق تورکلرینین و اوغوز تورکلرینین یوردونا ال آتدی و اوغوز تورکلرینی اؤلدوردو. سوندا اوشارلارین یوردونا گئتدی و نیشابوردا بوتون اوشارلاری قانا بویادی. تورکلرین دالیسیجا خوراساندا و کیرماندا قیرغین سالدی و آراگی تورکلرین آراگ (ری) و قومدا و همداندا اؤلدوردو. سوندا باتی آراگی‌لری اربیلده و بغداددا اؤلدورمک اۆچون گئتدی و آذربایجاندا قوتتی و ماننا تورکلرین اؤلدوردو و کاشاندا کاسان تورکلرین قیرماقا باشلادی. آنادولودا و گوموشقایادا(دمشقده) بوتون تورکلری قیلینجدان گئچیردی و دوغو اوروپادا باشقیر و قیبچاق و هونقاریا تورکلرینه دانوب چایینین بویوندا یورودو. اونلار تورکلرین بوتون یوردلارین آلدیلار آمّا سوندا تورکلر اونلارین اؤلکه‌لرینده قول اولدولار و بئله اولدو کی تورکلر اونلارین حؤکومتینی اله کئچیریب و بوتون باشچیلاری تورکلردن اولدولار.

موغوللار وکاسان (غازان) تورکلری

کاسان تورکلری قبول ائتدیلر کی موغوللار اگر اونلاری اؤلدورمه‌سه اونلارا قول اولسونلار و بئله اولدو کی موغوللار کاساندا (قزوینده) بیر قصرصاحبی اولدولار. کاسان تورکلری موغول باشچیلارین کازوین یا غازوینه گتیردیلر و اورادا وزیرلر و ایش گورنلر کاسان یا غازان تورکلریندن اولدولار. بئله‌لیکله هلاکو اؤلندن سونرا ارخون غازان تورکلرینه باغلی اولدو و ارخون اؤز قارداشلارینین وروشماسیندا غازان تورکلریندن یاردیم ایسته‌دی وحؤکومت غازان یا کاسان تورکلرینین الینه دوشدو.

اؤلومو

تیموچینین اؤلومو تاریخده بللی اولماییب. تاریخ اونا گؤره هئچ زاد بیلمیر اونون ۴ اوغلو وار ایدی: جوجی، جغتای، اوگتای و تولی. هلاکو تولی خانین اوغلو ایدی.

نوتلار

  1. /təˈmɪn/;
    Mongolian: Тэмүжин Temüjin [tʰemutʃiŋ] ( );
    [Temüjin] error: شابلون:Lang-xx: text has italic markup (help);[۱]
    (چینجه:{{{1}}}‎)
  2. (چینجه:{{{1}}}‎)

قایناقلار

وب‌سایتلار

  1. (1959) «Central Asiatic Journal». Central Asiatic Journal 5. یوْخلانیلیبJuly 29, 2011.
  2. قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام birth وارد نشده‌است
  3. Ratchnevsky, Paul (1991). Genghis Khan: His Life and Legacy. Blackwell Publishing. p. 142. ISBN 0-631-16785-4. It is possible, however, to say with certainty that Genghis Khan died in August 1227; only in specifying the actual day of his death do our sources disagree. 

کیتابلار

آرتیق اوخو

  • Brent, Peter (1976). The Mongol Empire: Genghis Khan: His Triumph and His Legacy. London: Weidenfeld & Nicolson. ISBN 978-0-297-77137-1. 
  • Bretschneider, Emilii (2002). Mediæval Researches from Eastern Asiatic Sources; Fragments Towards the Knowledge of the Geography & History of Central & Western Asia. This Elibron Classics book is a facsimile reprint of an 1888 edition by Trübner & Co., London. Adamant Media Corporation. ISBN 978-1-4021-9303-3. 
  • Cable, Mildred; French, Francesca (1943). The Gobi Desert. London, England: Landsborough Publications. 
  • Chapin, David (2012). Long Lines: Ten of the World's Longest Continuous Family Lineages. VirtualBookWorm.com (College Station, Texas). ISBN 978-1-60264-933-0. 
  • Charney, Israel W. (1994). Genocide: A Critical Bibliographic Review. New York, NY: Facts on File Publications. 
  • Farale, Dominique (2002). De Gengis Khan à Qoubilaï Khan : la grande chevauchée mongole. Campagnes & stratégies (in French). Paris, France: Economica. ISBN 978-2-7178-4537-2. 
  • Farale, Dominique (2007). La Russie et les Turco-Mongols : 15 siècles de guerre (in French). Paris, France: Economica. ISBN 978-2-7178-5429-9. 
  • "Genghis Khan". Funk & Wagnalls New Encyclopedia. World Almanac Education Group. 2005. Archived from the original on January 13, 2006. Retrieved May 22, 2008.  via the Internet Archive's copy of the History Channel website.
  • Smitha, Frank E. Genghis Khan and the Mongols. Macrohistory and World Report.
  • Kennedy, Hugh (2002). Mongols, Huns & Vikings. London: Cassell. ISBN 978-0-304-35292-0. 
  • Kradin, Nikolay; Skrynnikova, Tatiana (2006). Imperiia Chingis-khana (Chinggis Khan Empire) (in Russian). Moscow, Russia: Vostochnaia literatura. ISBN 978-5-02-018521-0.  (summary in English)
  • (2006) «Why do we call Chinggis Khan's Polity 'an Empire'». Ab Imperio 7 (1): 89–118. DOI:10.1353/imp.2006.0016. 5-89423-110-8.
  • Lamb, Harold (1927). Genghis Khan: The Emperor of All Men. New York, NY: R. M. McBride & company. 
  • Lister, R. P. (2000). Genghis Khan. Lanham, Maryland: Cooper Square Press. ISBN 978-0-8154-1052-2. 
  • Man, John (1999). Gobi: Tracking the Desert. London, England; New Haven, CT: Weidenfeld & Nicolson; Yale University Press. ISBN 978-0-7538-0161-1. 
  • Martin, Henry Desmond (1950). The Rise of Chingis Khan and his Conquest of North China. Baltimore: Johns Hopkins Press. 
  • May, Timothy (2001). Mongol Arms. Explorations in Empire: Pre-Modern Imperialism Tutorial: The Mongols. San Antonio College History Department.
  • Morgan, David (1986). The Mongols. The Peoples of Europe. Blackwell Publishing. ISBN 978-0-631-17563-6. 
  • Stevens, Keith. شابلون:PDFWayback Retrieved May 22, 2008.
  • Stewart, Stanley (2001). In the Empire of Genghis Khan: A Journey among Nomads. London, England: Harper Collins. ISBN 978-0-00-653027-5. 
  • Turnbull, Stephen (2003). Genghis Khan & the Mongol Conquests 1190–1400. Oxford, England: Osprey Publishing. ISBN 978-1-84176-523-5. 
  • Valentino, Benjamin A. (2004). Final Solutions: Mass Killing and Genocide in the Twentieth Century. Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-3965-0. 

Primary sources

ائشیک باغلانتیلار

چنگیزخان
House of Borjigin (1206–1635)
دوغوم: حدود 1162 اؤلوم: 122724px
Regnal titles
قاباقکی
Hotula Khan
Khagan of Khamag Mongol
1189–1206
Khamag Mongol ended,
succeeded by موغول ایمپیراتورلوغو
New title
Mongol Empire established
خاقان of the موغول ایمپیراتورلوغو
1206–1227
سونراکی
تولی خان
As regent

شابلون:Khagans of Mongol Empire

شابلون:Yuan Emperors