نوبل اؤدولو

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
Alfred Nobel, نوبل اؤدولونون قوروجوسو

نوبل اؤدولو، سوئد دیلینده "Nobelpriset" - ديََرلی علمی تدقیقاتلار، اینقیلابی ایختیراعلار، مدنیته و يا جمعیتین اینکیشافینا ائدیلن زنگین تؤهفه‌يه گؤره وئریلن نۆفوذلو اولوسلارآراسی اؤدول.

تاریخ[دَییشدیر]

آلفرد نوبل 1833-جۆ ایل اوْکتیابرین 21-ده ایستوکهولم، سوئد، شهرینده مۆهندیس[۱] عاییله‌سینده آنادان اوْلموشدور. اوْ، کیمیاچی (شیمی)، مۆهندیس و ایختیراعچی کیمی مشهوردور. 1894-جۆ ایلده نوْبل بوْفوْرس مئتالورژی قایغیسینی آلیب، اوْنو بؤیوک سیلاحلانما ایستئحصال شیرکتینه چئوریلمیشدی. عؤمور بوْیو عرضینده نوْبل بؤیوک ثروت توْپلامیشدی. گلیرین ان بؤیوک حیصه‌نی اوْ، اؤز 355 ایختیراعلاردان، (اوْنلارین ان مشهورو اوْلان دینامیت[۲]) آلمیشدی.

1888-جی ایلده آلفرد نوْبل فرانسه دیلینده قزئتینده اؤزونه حصر ائدیلمیش، ژۇرنالیستلرین سهوه گؤره چاپ اوْلونموش "اؤلوم تاجیری دۆنیانی دیَیشدی" آدیندا نئکروْلوْقو اوْخودو. بۇ مقاله‌نی اوْخودوقدان سوْنرا نوْبل اؤز فعالیتیندن قالان ایزین باره‌ده فیکیرلشمه‌یه باشلادی. بۇندان سوْنرا اوْ، اؤز وصیتینی [۳] دیَیشمک قرارا گلدی. آلفرد نوْبل 1896-جێ ایلین دئکابرین 10-دا ایتالیانین سان-رئموْ شهرینده بئیین‌داخیلی قانسیزماسیندان[۴] وفات اوْلموشدور.

27 نووامبر 1895-جی ایلده آلفرد برنارد نوْبلین وصییتی اساسیندا تاسیس ائدیلمیشدیر. «Compuart» ژۇرنالی. آلفرد برنارد نوْبلین اؤلوموندن سوْنرا قالان کاپیتال نوْبل فوْندونو تشکیل ائتمیشدیر. همین کاپیتال و فوْندون یارانماسیندا نوْبل قارداشلاری شیرکتی‌نین سهمیندن الده ائدیلن گلیر نوْبل فوْندونون چوْخ حیصه‌سینی تشکیل ائتمیشدیر.1901-جی ایلدن وئریلیر.

نوْبل مۆکافاتی‌نین مبلغی حال-حاضیردا تخمینن $1میلیون 450 مین-ه برابردیر.

نوبل اؤدولو ساحه‌لری[دَییشدیر]

اؤدول آلفرد نوْبلین وصییتینه اساساً آشاغیداکی بئش ساحه اۆزره وئریلمه‌لیدیر:

نوبل کیمیا اؤدولو[دَییشدیر]

کیمیا اۆزره ان مۆهوم کشف و يا ایختیراع ائدن شخص " سوئد بیلیملری‌نین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۵]

نوبل فیزیک اؤدولو[دَییشدیر]

فیزیک اۆزره ان مۆهوم کشف و يا ایختیراع ائدن شخص "سوئد بیلیملری‌نین سلطنتی آکادمیسی (Royal Swedish Academy of Sciences) طرفیندن تلطیف اوْلونور.[۵]

نوبل طیب و فیزیولوژی اؤدولو[دَییشدیر]

"فیزیوْلوْژي و طیب اۆزره ان مۆهوم کشف و يا ایختیراغ ائدن شخص "کاروْلینسکا اينستیتوت" (Karolinska Institutet) طرفیندن تلطیف اوْلونور.

نوبل ادبیات اؤدولو[دَییشدیر]

نوبل ادبیات اؤدولو؛ ادبیات اۆزره ایدئالیستیک مئيلده ان مشهور ایشین مۆلیفی سوئد آکادمیاسی (Swedish Academy) طرفیندن تلطیف اوْلونور. [۶]

نوبل باریش اؤدولو[دَییشدیر]

میللتلر آراسیندا ان چوْخ و يا ان ياخشی توپلومسال ایشلر گؤرن شخص نروژ نوبل کومیته‌سی (Norwegian Nobel Committee) طرفیندن تلطیف اوْلونور.

نوبل ایقتصادیات اؤدولو[دَییشدیر]

بۇندان باشقا وصییتدن کنار 1969-جۇ ایلدن باشلایاراق سوئد بانکی‌نین تشببوسو ایله نوبل ایقتصادیات اؤدولو ده وئریلیر. اوْنون تلطیف قایداسی دیگر ساحه‌لرده اوْلدوغو کیمیدیر.

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Levinovitz, Agneta Wallin (2001). in Nils Ringertz: The Nobel Prize: The First 100 Years. Imperial College Press and World Scientific. ISBN 981-02-4664-1.
  2. Levinovitz, Agneta Wallin (2001). in Nils Ringertz: The Nobel Prize: The First 100 Years. Imperial College Press and World Scientific. ISBN 981-02-4664-1.
  3. Time (magazine) (16 October 2000). (اینگیلیسجه) The Worst And The Brightest. Time Warner. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۲-4.
  4. Sohlman, Ragnar (1983). The Legacy of Alfred Nobel – The Story Behind the Nobel Prizes. The Nobel Foundation.
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ The Royal Swedish Academy of Sciences. (اینگیلیسجه) Nobel Prizes. The Royal Swedish Academy of Sciences. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰2-4.
  6. Swedish Academy. (اینگلیلیسجه) Swedish Academy. یوخلانیلیب ۲۰۱۳-۰۲-4.