برلین

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
پرش به ناوبری پرش به جستجو
برلین
آلمان ایالتی
Berlin Skyline Fernsehturm 02.jpg
Bikinihaus Berlin-1210760.jpgBrandenburger Tor Nachts.JPG
East Side Gallery - Thierry Noir - 2011.jpg3806 Berlin.JPG
Reichstag Berlin Germany.jpg
بایراق برلین
بایراق
میلّی نشان برلین
میلّی نشان
Deutschland Lage Berlins.svg
موختصات: ۵۲°۳۱′۰۰″ شمالی ۱۳°۲۳′۲۰″ شرقی / 52.51667°شمالی 13.38889°شرقی / 52.51667; 13.38889موختصات: ۵۲°۳۱′۰۰″ شمالی ۱۳°۲۳′۲۰″ شرقی / 52.51667°شمالی 13.38889°شرقی / 52.51667; 13.38889
اؤلکه آلمان
حؤکومت
 • Body Abgeordnetenhaus of Berlin
 • Governing Mayor Michael Müller (SPD)
 • Governing parties SPD / Left / Greens
 • Bundesrat votes 4 (of 69)
اراضی
 • City ۸۹۱٫۷ کیلومتر موربع (۳۴۴٫۳ مایل موربع)
اوجالیق ۳۴ متر (۱۱۲ پا)
اهالی (2017)[۱]
 • City ۳٬۷۱۱٬۹۳۰
 • سیخلیقی ۴٬۲۰۰/km۲ (۱۱٬۰۰۰/sq mi)
 • متروپول ۶٬۰۰۴٬۸۵۷
اهلیت آدی Berliner (m), Berlinerin (f)
چاغ بؤلگه‌سی CET (یوتی‌سی +1)
 • یای (یای ساعاتی) CEST (یوتی‌سی +2)
Area code(s) 030
ISO 3166 code DE-BE
نقلیات کودو B[۲]
جی‌دی‌پی (نومینال) €137 billion (2017)[۳]
جی‌دی‌پی آدام‌باشی €38,000(~آمریکا دولاری43,100) (۲۰۱۷)
ان‌یو‌تی‌اس بؤلگه DE3
وئب‌سایتی berlin.de

برلین (اینگیلیسجه: Berlin) آلماندا یئر آلان بیر ایالت و شهر دیر. ۲۰۱۵-جی ایلین نۆفوس ساییمی سوْنوچ لارینا گؤره نۆفوسو ۳۴۶۹۰۰۰ و ۸۹۲ کیلومتر موربع ساحه‌سی وار. آلمانین ۱۶ ایالتی آراسیندا ساحه‌یه گؤره ۱۴ -جی، اهالییه گؤره ۸ -جی ان بؤیوک ایالت دیر. اهالی سیخلیغی ۳۸۹۰ نفر کیلومتر موربّعه ده دیر. .[۴]

برلین آلمانین باشکندی و ان بؤیوک شهریدیر. شهرین شومالینداندان جنوبونا دوغرو اوْلان مسافه ۳۸ کم-، شرقیندن غربینه قدر اوْلان مسافه ایسه ۴۵ کم-ه برابردیر. اؤز تاریخی دؤورونده برلین بیر نئچه دفعه آلمان دؤولتلرینین (براندنبورگ کورفورستلوگو، پروس کراللیغی، آلمان ایمیپراتورلوغو، وایمار رسپوبلیکاسی، اوچونجو رایش) باشکندی اوْلموشدور. ۱۹۹۰-جو ایل‌دن، آلمانین بیرلشمه‌سیندن سوْنرا برلین یئنه ده باشکند سئچیلمیشدیر.

عۆمومی معلومات[دَییشدیر]

برلین آوروپادا ان مؤهوم سیاست، مدیا، مدنیت و علم مرکزی‌دیر. متروپول آوروپادا ان مؤهوم نقلیات دۆیومو ساییلیر و قیطه نین ان چوْخ توریست گلن شهردیر. بۇرادا یئرلَشن عالی مکتبلر، علمی ایداره‌لر، تئاتر و موزه ییلر بینلخالق عالم‌ده تانینمیش‌دیلار. بۆتون دۆنیادان اینجه صنعت و مدنیت ساحه‌سی ایله مشغول اوْلانلار اۆچون برلین چوْخ جازیبداردیر. برلینین تاریخی، گئجه حیاتی و چوخسای‌لی آرخیتکتور تیکی‌لیلری هر یان‌دا مشهوردور. تخمیناً ۱۲۰۰-جو ایلدن ایندیکی برلینین اراضیسینده کؤلن و برلین آدلانان ایکی تیجارت مرکزی مؤوجود ایدی. اوْنلارین شهر ایستستوسو آلمالارینین دقیق تاریخی معلوم دئییل. کؤلنون شهر اوْلماسی ایلک دفعه ۱۲۳۷-جی ایلده، برلینینکی ایسه ۱۲۴۴-جو ایلده قئید ائدیلمیشدیر. ۱۳۰۷-جی ایلده هر ایکی شهر بیرلشیر و عۆمومی شهر ایداره‌سینی تشکیل ائدیر. ۱۴۰۰-جو ایلده بیرلشمیش برلینین اهالی‌سی ۸۰۰۰ نفر ایدی. برلین پروسیانین باشکندی ایدی و آلمان ایمپراتورلوغونون یارانماسیندان سوْنرا دا اوْنون باشکندی اوْلور. ایکینجی دۆنیا ساواش‌سیندن سوْنرا یالتا کوفران‌سینین قرارینا اساساً برلینین شوروی-نین ضبط ائتدیی اراضی‌ده یئرله‌شمه‌سینه باخمایاراق دؤرد غالیب اؤلکه آراسیندا دؤرد قیسمته بؤلون‌دو. سوْنرالار اۆچ قیسمت بیرلشه‌رک غربی برلینی تشکیل ائده‌رک اوْنا اؤزل دؤولت دۇروم وئریلدی. غربی برلین واختی‌له آفر ایله سیخ علاقه‌ده اوْلموش‌دو. برلینین قیسمتلاری آراسیندا گدیش-گلیش ایلک واختلاردا سربست اوْلسا دا، سوْنرالار آلمان دموکراتیک جومهوریتی قراری ایله اهالی آخینینین قارشی‌سینی آلماق مقصدی‌له ۱۳ آگوست ۱۹۶۱-جی ایلده برلین دیواری تیکیل‌دی. سوْیوق ساواشین رمزی اوْلان برلین دیواری ۱۹۸۹-جو ایله قدر مؤوجود اوْلوب

ایمپریانین باشکندی[دَییشدیر]

۱۸۷۱-جی ایلده برلین یئنی یارائدیلمیش آلمان ایمپراتورلوغونون باشکندی اوْلدو. بیرینجی دونیا ساواشی قورتاردیق‌دان سوْنرا ۱۹۱۸-جی ایلده برلینده آلمان (ویمار) جومهوریتی یارادیلدی. ۱۹۲۰-جی ایلده اطراف‌داکی شهرلری اؤزون‌ده جملشدیرن بؤیوک برلینین یارادیلماسی حاقیندا قرار قبول ائدیل‌دی. بۇندان سوْنرا برلینین اهالیسینین سایی ۴ میلیونا چاتدی. ۱۹۳۳-جو ایلده حاکمیّته «ناسیونال سوسیالیستلر» گلدیک‌دن سوْنرا برلین اۆچونجو ریخین باشکندینا چئوریلدی. ۱۹۳۶-جی ایلده برلینده بینلخالق اولمپیک‌دا اوْیونلاری کچیریل‌دی. ایشپرین رهبرلییی آلتیندا «مینیی‌لیک ریخین» باشکندی برلینین یئنی‌دن قۇرولماسی پلانی ایشلندی. آنجاق بۇ پلان ایکینجی دۆنیا ساواشی نتیجه‌سینده دارماداغین ائدیل‌دی.

برلینین پارچالانماسی و بیرلشمه‌سی[دَییشدیر]

ایکینجی دۆنیا ساواشی و اوْندان سوْنرا برلینین بؤیوک حیصّه سی بومباردمانلار و کوچه دؤیوشلری نتیجه‌سینده داغیدیلمیش‌دی. شهرین قیرمیزی اوْردو طرفیندن تۇتولماسیندان سوْنرا و آلمانین شرط‌سیز تسلیمین‌دن سوْنرا بۆتون آلمان کیمی بئرلینده اؤنجه ۴ حیصّه یه بؤلونه‌رک خاریجی دؤولتلرین ایداره‌سینه وئریلدی. غرب موتتفیقلری‌نین (آمریکا بیرلشمیش ایالتلری، فرانسه و اینگیلیس) اراضیلرینده سوْنرا غربی برلین تشکیل اوْلون‌دو. سووت حیصّه سینده ایسه شرقی برلین فعالیّت گؤسترمه‌یه باشلادی. غرب دؤولتلری و سووت اؤلکه‌سی آراسیندا یارانان قارشیدورما اوْنا گتیریب چیخارتمیش‌دی کی، ۱۹۴۸–۱۹۴۹-جو ایللرده غربی برلینین بلوکاداسی باش وئردی. بۇنون اۆچون غرب دؤولتلری طرفیندن برلینه «هاوا کؤرپوسو» تشکیل اوْلون‌دو. بۇ قارشیدورما عئینی زاماندا ایشغال اوْلونموش اراضیلرده ۱۹۴۹-جو ایلده ایکی دؤولتین یارانماسینا سبب اوْلدو: اوّلجه آفر سوْنرا آدر غرب و شرق آراسیندا گۆج‌له‌نن کونفلیکت ۱۹۶۱-جی ایلده یۆکسک حده چاتیر و بۇ شهری ایکی حیصّه سه آییران برلین دیوارینین تیکیلمه‌سی ایله نتیجه لندی. وطنداشلارین بیر اراضی‌دن دیگرینه کئچید اؤزل بوراخیلیش ورقه‌لری‌نین کمکی ایله آپاریلیردی. برلین دیواری یالنیز ۱۹۸۹-جو ایلده آدر اهالیسینین تضییقی نتیجه‌سینده اۇچورول‌دو، بۇ شوروی-نین ضعیفلمه‌سی فونون‌دا باش وئریردی. ۳ اۇکتوبر ۱۹۹۰-جی ایلده آدر آفر-ین اساس قانونلارینین فعالیّت گؤستردیی زونایا داخیل اوْلدو. آلمان بۇندان سوْنرا واحید دؤولت اوْلور. ۱۹۹۱-جی ایلده بوندستاق برلینین باشکند اوْلماسی حاقیندا قرار قبول ائتدی. ۱ سپتامبر ۱۹۹۸-جی ایلده حؤکومت و مجلیس برلینه کؤچور.

قالری[دَییشدیر]

نوتلار[دَییشدیر]

  1. Berlin 2017 – erneut Einwohnerzuwachs (German). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (22 February 2018). یوْخلانیلیب22 February 2018.
  2. Prefixes for vehicle registration were introduced in 1906, but often changed due to the political changes after 1945. Vehicles were registered under the following prefixes: "I A" (1906 – April 1945; devalidated on 11 August 1945); no prefix, only digits (from July to August 1945), "БГ" (=BG; 1945–46, for cars, lorries and busses), "ГФ" (=GF; 1945–46, for cars, lorries and busses), "БM" (=BM; 1945–47, for motor bikes), "ГM" (=GM; 1945–47, for motor bikes), "KB" (i.e.: Kommandatura of Berlin; for all of Berlin 1947–48, continued for West Berlin until 1956), "GB" (i.e.: Greater Berlin, for East Berlin 1948–53), "I" (for East Berlin, 1953–90), "B" (for West Berlin from 1 July 1956, continued for all of Berlin since 1990).
  3. Bruttoinlandsprodukt – in jeweiligen Preisen – 1991 bis 2017 (WZ 2008) (German). Amt für Statistik Berlin-Brandenburg (February 2018). یوْخلانیلیب10 November 2018.
  4. Christian Tomuschat, David P. Currie (April 2010). Basic Law for the Federal Republic of Germany. Deutscher Bundestag Public Relations Division. یوْخلانیلیب15 October 2010.

قایناقلار[دَییشدیر]

خاریجی لینکلر[دَییشدیر]

Wikisource has the text of the 1911 Encyclopædia Britannica article Berlin.