بؤیوک بریتانیا

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(بؤیوک بریتانییا-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
A flag featuring both cross and saltire in red, white and blue Coat of arms containing shield and crown in centre, flanked by lion and unicorn
بایراق Royal coat of arms[note ۱]
ملی شعار: "God Save the Queen"[note ۲]
Two islands to the north-west of continental Europe. Highlighted are the larger island and the north-eastern fifth of the smaller island to the west.
Location of the  United Kingdom  (dark green)

– in Europe  (green & dark grey)
– in the European Union  (green)

پایتخت
and largest city
لندن
۵۱°۳۰′ قوزئیده ۰°۷′ باتیدا / ۵۱.۵۰۰° قوزئیده ۰.۱۱۷° باتیدا / 51.500; -0.117
Official language
and national language
English
Recognised regional
languages[note ۳]
ائل‌لر (2011) شابلون:Ublist
ملیت
حکومت Unitary parliamentary constitutional monarchy
 -  Monarch Elizabeth II
 -  Prime Minister Theresa May
قانون‌قوْیان Parliament
 -  Upper house House of Lords
 -  Lower house House of Commons
Formation
 -  Laws in Wales Acts 1535 and 1542 
 -  Union of the Crowns under James, King of Scots 24 March 1603 
 -  Acts of Union of England and Scotland 1 May 1707 
 -  Acts of Union of Great Britain and Ireland 1 January 1801 
 -  Irish Free State Constitution Act 5 December 1922 
مساحت
 -  بوتون ۲۴۲٬۴۹۵ km2[۳] (78th)
۹۳٬۶۲۸ sq mi
 -  سۇ (%) 1.34
جمعیت
 -  2016 تخمین 65,110,000[۴] (22nd)
 -  2011 census 63,181,775[۵] (22nd)
 -  تراکم 255.6/km2 (51st)
۶۶۱٫۹/sq mi
GDP (PPP) 2016 estimate
 -  Total $2.79 trillion (9th)
 -  Per capita $42,514[۶] (25th)
GDP (nominal) 2016 estimate
 -  Total $2.65 trillion (5th)
 -  Per capita $43,902[۷] (13th)
Gini (2014)  31.6[۸]
medium ·33rd
HDI (2014) شابلون:Increase 0.907[۹]
very high ·14th
پول بیریمی Pound sterling[note ۴] (GBP; £)
چاغ بؤلگه‌سی GMT[note ۵] (UTC​)
 -  یای (DST) BST (UTC+1)
ایل‌سایار دوروشوغو dd/mm/yyyy (AD)
سۇروش آخیشی left
تلفوْن کوْدو +44[note ۶]
اینترنت اتکی .uk[note ۷]

بؤیوک بریتانیا(اینگیلیسجه: Great Britain) اوروپانین شومال-غربینده یئرلشن بیر اؤلکه دیر.پایتختی لندن و اوروپانین بؤیوک ایقتصاد و نظامی گؤجلریندن بیریدیر.[۱۰]

دؤولتین ترکیبینه بؤیوک بریتانیا آداسی، ایرلندی آداسینین شیمال-شرق حیصّه ‌سی و چوخسای‌لی کیچیک آدالار داخیلدیر. ماتریک آوروپایا فرانسه واسطه‌سی ایله لا مانش کانالی ایله بیرلشیر.

بؤیوک بریتانیا ترکیبینده دؤرد دؤولت – اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و شومالی ایرلند اوْلماقلا آنا یاسالی مونارخیدیر. دؤولتین هازیرکی مونارخی یی الیزابتدیر. کرالیچا دۆنیانین داها ۱۷ موستقیل دؤولتین باشچی‌سی ساییلیر. بۇنلار بیر واختلار یئر سطحی‌نین ۱/۴-نی ضبط ائتمیش بریتانیا ایمپیراتورلوغوندان قالما اراضیلردیر.

بریتانیا ایمپیراتورلوغو بیر واختلار دۆنیانین یگانه سوپرگوجو ساییلیردی. لاکین آردیجیل دۆنیا محاربه‌لری و ۲۰-جی عصرین ایکینجی یاریسیندان ایمپریایادا باشلایان تنزّول پروسسی اوْنون سوقوطونا گتیریب چیخاردی. بۇنونلا بئله بریتانیا چاغداش دۆنیانین اهمیت‌لی سیاسی، مدنی، ایقتیصادی نۆوه-ساواش گۆجو کیمی قالماق‌دادیر. بریتانیا بیرلشمیش میللتلر تشکیلاتی یانیندا تهلوکه‌سیزلیک شوراسینین دایمی عضوو، بؤیوک سککیزلرین و آوروپا بیرلییینین، بریتانیا میللتلر بیرلییینین عضو دؤولتی و ایکینجی دۆنیا ساواشینین کئچمیش سککیز غالیب دؤولتلریندن بیریدیر.

بؤیوک بریتانیا تاریخی[دَییشدیر]

اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و قوزئی ایرلندیین تاریخ اؤنجه‌سی دؤورلرینی کاپسام ائدیر. ۱۸۰۰-۱۹۲۲ ایللری آراسیندا ایرلندیین هامیسی بیرلشمیش کراللیغین بیر حیصّه ‌سی ساییلدیغی اۆچون بۇ دؤورلرده ایرلاندیانین تاریخی ده بیرلشمیش کرال‌لیق تاریخی‌نین بیر حیصّه ‌سی ساییلیر. بیرلشمیش کراللیغین ان کؤهنه خالقلارینی سلتلر تشکیل ائدیر. ا.ا ۵۵ و ا.ا ۴۱۰ ایللری آراسیندا بریتانیا آدالاری روم ایمپراتورلوغوسینا باغلی بریتان‌نیا ایالتینی تشکیل. ۵-جی عصرده بؤلگه خریستیانلیغین ائتکیسی آلتینا گیردی. عینی ایللرده جرمن بیر خالق اوْلان آنقلوساکسونلار بؤیوک کۆتله‌لر حالیندا نامیزده کؤچ ائتدیلر. ۱۰۶۶-۱۱۵۴-جی ایللری آراسیندا ینه بیر جرمن ایرقی اوْلان نورمانلار نامیزدی اله کئچیردیلر. اینگیلیس لر بۇ جرمن ایرقلری‌نین داوامینی میدانا گتیرمکددیرلر. ایسکاتلندلار، ولز‌لیلر و ایرلندیلیلار ایسه سلتلرین داوامی‌دیر.

جوغرافیاسی[دَییشدیر]

دؤولت بریتانیا آدالاریندا (بؤیوک بریتانیا، ایرلندی آداسینین شیمال-شرق حیصّه ‌سی،بیرده کیچیک آدالار و آرخیپلاقلار:هبرید،اوْرکنی و شتلاند آدالاری، آنقل‌سی، آرران، اۇایت) آتلانتیک اوقیانوس‌دا یئرلشیر. قوزئی، ایرلندی،کلتس و هبرید دنیزلری ایله یویولور.جنوب-شرق ساحلی ایله فرانسانین شیمال ساحلی آراسین‌دا یالنیز ۳۵km² مسافه وار .ایکی دؤولتی بی-بیرین‌دن لا-مانش بوغازی آییریر.

بؤیوک بریتانیانین ساحه‌سی-۲۴۴ ۸۲۰km²².۱۹۹۳-جو ایلین معلوماتینا گؤره،توْرپاق ساحه‌سینین ۱۰%-ی مشه ایله اؤرتولو ایدی،۴۶%-ی اوْتلاق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر،و ۲۵%-ی کند چیفتلیک (مزرعه)یندا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. ساحل اۇزون‌لوغو ۱۷.۸۲۰km²-دیر. جنوب ساحل آوروپا کونتیننتی ایله اۇزون‌لوغو ۵۰km² اوْلان(۳۸km² سۇ آلتیندا اوْلماقلا) آوروتونل واسطه‌سی‌له بیرلشیر. بۇ، دۆنیادا ان اۇزون سوالتی تونل‌دیر. ایرلاندیانین قوزئی ایرلندی جومهوریتی ایله ۳۶۰ کیلومتر لیک قۇرو سرحدی وار و بۇ،بؤیوک بریتانیانین یگانه قۇرو سرحدی‌دیر.

اینگیلیس،بؤیوک بریتانیانین یاری‌سیندان چوْخ اراضی‌سینی کاپسام ائدیر(۱۳۰.۳۹۵ مربّع کیلومتر ) بۇنون بؤیوک بیر حیصّه ‌سی اوْوالیغلاردان عبارت‌دیر.یۆکسک‌لیکلر اساساً اراضی‌نین شیمال (پننینس) و شیمال-غربینده (کامبرلند) جملنمیش‌دیر.ان اۇزون چایلاری تمزا، سورن و هامبردیر.

ایسکاتلند بؤیوک بریتانیانین ۷۸.۷۷۲ مربّع کیلومتر کاپسام ائدیر.شوتلاندیانین اراضی‌سینه اساساً غرب و شیمال حیصّه ‌لرینده یئرلشن سککیز آدا داخیلدیر(هبرید، اوْرکنی،شتلاند و باشقا آدالار).ایسکاتلند ایکی تماماً مۆختلیف بؤلگه لاردان عبارت‌دیر:شیمال-غرب حیصّه ‌ده یئرلشن قوزئی-ایسکاتلند داغلیق اراضی(هایلند) و جنوب-شرق حیصّه ‌ده یئرلشن لوولند. هایلن‌ده دمک اوْلار کی شوتلاندیانین بۆتون داغلیق اراضی‌سینی کاپسام ائدیر(بن نویس ۱۳۴۳ متر هوندورلویو ایله بریتانیا آدالارینین ان یۆکسک زیروه‌سی حساب اوْلونور).

ولز بؤیوک بریتانیانین ۲۰.۷۷۹ مربّع کیلومتر کاپسام ائدیر. ولز- اساساً داغلیق اؤلکه‌دیر. اساس اهالی و صنایع ساحه‌لری کاردیف، سوانسی و نیوپورت ساحل شهرلرینده، اوْ جمله‌دن دقیق گونئی ولز یئرلشیر.(سنوودون داغی-۱۰۸۵ م) اۇل‌سین ان یۆکسک داغلاری سنوودون‌دا یئرلشیر(سنوودون داغی-۱۰۸۵ م).

قوزئی ایرلندی یالنیز ۱۳.۸۴۳ مربّع کیلومتر کاپسام ائدیر و اساساً داغلیق اراضی‌دیر.قوزئی ایرلندیین ان یۆکسک نقطه‌سی ۸۵۲ م هوندورلویو اوْلان سلیو-دونارد زیروه‌سی حساب اوْلونور

ایقتصادیاتی[دَییشدیر]

19 عصرین آخیرلارینادک بؤیوک بریتانیا دۆنیا چیفتلیک (مزرعه)یندا آغالیق ائتمیشدیر. بۇنون باش‌لیجا سببی بؤیوک بریتانیانین کاپیتالیزمین وطنی، صنایع چوریلیشی‌نین بشیی اوْلماسی ایله، "دۆنیانین صنایع امالاتخاناسینا" چوریلمه‌سی ایله ایضاح اوْلونور. بۇنونلا یاناشی، اوْلدوقجا ایری موستملکه‌لره مالیک بؤیوک بریتانیا، بۇ موستملکه‌لرین ایستیسمار ائدیلمه‌سیندن بؤیوک گلیر گؤتوروردو. نهایت، لا-مانش و پا-ده-کاله بوغازلاریندان کئچن مؤهوم دنیز تیجارت یوْللاریندا الوریش‌لی جوغرافی مؤقیعتی اؤلکه‌یه یئر کوره‌سینین بۆتون بؤلگه لاری ایله علاقه یاراتماغا ایمکان وریردی. بؤیوک بریتانیانین ایقتصادیاتینین هیز‌لی اینکیشافینا اؤلکه اراضیسینده مۆختلیف فایدالی قازینتی یاتاقلارینین، اؤزل‌له دمیر فیلیزی و داش کؤمور حؤوزه‌لری‌نین بیر-بیرینه یاخین یئرلشمه‌سی چوْخ بؤیوک ائتکی گؤسترمیش‌دیر. بئله عامیل متالوژینین گۆج‌لو اینکیشافینا، متالوژی ایسه موستملکه‌لرین اله کچیریلمه‌سینده و دۆنیا اوقیانوسیندا حؤکمران‌لیق ائدیلمه‌سینده مؤهوم روْل اوْینایان گۆج‌لو دنیز دونانماسینین یارادیلماسینا ایمکان وئرمیش‌دیر. کئچمیش مؤوقیینی ایتیرمه‌سینه باخمایاراق بؤیوک بریتانیا ایندی ده دۆنیانین یۆکسک اینکیشاف ائتمیش صنایعیه مالیک باش‌لیجا اؤلکه‌لریندن بیریدیر. بؤیوک بریتانیا اینکیشاف ائتمیش اؤلکه‌لر آراسیندا کاپیتال ایخراجاتینا گؤره یالنیز آمریکا بیرلشمیش ایالتلری و ژاپوندان گئری قالیر. 20 عصرین ۸۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق نفت تولیدی هیز‌له آرتماسی اوْنون ایقتیصادی یاپیسال(ساختار)ونون یئنی‌دن قۇرولماسینا، ایقتصادیاتین اینکیشافینا ایمکان یاراتمیش‌دیر. بۇنونلا یاناشی بؤیوک بریتانیا، اوّللر بریتانیا ایمپیراتورلوغونا داخیل اوْلان اؤلکه‌لرین بیرلیینی یاراتمیش و اوْنا اداره ائدیر. بۇ، کئچمیش موستملکه اؤلکه‌لری ایله علاقه‌لری تنزیملین اؤزونمخسوس ایقتیصادی بیرلیک فوْرماسی‌دیر.

بؤیوک بریتانیا صنایع سینین ترکیب دیگر باش‌لیجا ایؤ-ی خاطیرلادیر. مورکّب و چوْخ ساحه‌لی ماشینقاییرما مؤهوم روْل اوْیناییر. الکتروتکنیک، الکترونیک، آویاکوسمیک صنایعنین، جیهازقاییرما و آوتوموبیلقاییرمانین اینکیشافینا گؤره لندن، بیرمینگام-کوونتری رایونلاری، دزگاهقاییرما و آوتوموبیلقاییرمایا گؤره بیرمینگام، توخوجولوق ماشینقاییرماسینا گؤره منچستر، گمیقاییرمایا گؤره قلازقو، ایدخال خاما اساسلانان متاللورگیانین اینکیشافینا گؤره شفیلد، کاردیف و دنیز ساحلی شهرلر فرق‌لنیر. کیمیا صنایع‌سی شیمال دنیزینین دایازلیقلاریندان چیخاریلان نفت و طبیعی قازا اساس‌لانیر.

  1. کند چیفتلیک (مزرعه)

بؤیوک بریتانیانین گرگین اینکیشاف ائتمیش کند چیفتلیک (مزرعه)یندا حئیواندارلیق اۆستونلوک تشکیل ائدیر. اؤلکه‌نین شیمال و غربینده گۆنش‌لی گۆنلرین محدودلوغو تاخیل بیتکیلری‌نین یتیشدیریلمه‌سینه ایمکان ورمیر. رۆطوبت‌لی اوقیانوس ایقلیمینده اوْتلاق و چمن‌لیکلر مال-قارانی یاشیل اوْتلا یاخشی تامین ائدیر. بؤیوک بریتانیانین کند چیفتلیک (مزرعه) اهالی‌نین ارزاغا اوْلان نیازینی تامین اتمیر.

شهرلری[دَییشدیر]

عنعنه و مراسیملر[دَییشدیر]

ایستینادلار[دَییشدیر]

  1. National Anthem. یوْخلانیلیب4 June 2016.
  2. List of declarations made with respect to treaty No. 148. Council of Europe. یوْخلانیلیب12 December 2013.
  3. (2012) «Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density» (PDF). یوْخلانیلیب9 August 2015.
  4. Population estimates - Office for National Statistics U.K.. www.ons.gov.uk.
  5. 2011 UK censuses. Office for National Statistics. یوْخلانیلیب17 December 2012.
  6. Report for Selected Countries and Subjects. World Economic Outlook Database. International Monetary Fund (17 October 2016). یوْخلانیلیب18 October 2016.
  7. Some data refers to IMF staff estimates but some are actual figures for the year 2015, made in 4 October 2016. World Economic Outlook Database-October 2016, International Monetary Fund. Accessed on 10 October 2016.
  8. Gini coefficient of equivalised disposable income (source: SILC). Eurostat Data Explorer. یوْخلانیلیب11 November 2015.
  9. 2015 Human Development Report (14 December 2015). یوْخلانیلیب14 December 2015.
  10. Central یntellیgence Agency - CİA - The World Factbook: Europa

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

بیرده باخ[دَییشدیر]


قایناق خطاسی برچسب <ref> برای گروهی به نام «note» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="note"/> یافت نشد یا </ref> بسته یافت نشد.