ایشلدیم سیستمی

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن


یؤنتن سیستئمی یا ایشلتیم سیستئمی (اینگیلیسجهده: Operating System) بیلگی‌سایاریٛن منابعیٛن باشقاران و پروْقیٛراملاریٛن یۆرۆتمه‌غینه آلتلیٛق یارادان یاسدال(سخت افزار)دیٛر.ایشلتیم سیستئمی بیلگی‌سایاریٛن یاسدال سیستئمینین ان اؤنملی قیٛرپیٛلاریٛندان ساییٛلیٛر.عۇمۇمییتله پروقیٛراملار یۆرۆمه‌غه بیر ایشلتیم سیستئمینه ائحتییاجلاریٛ اوْلۇر.
چاغ پایلانیٛشلیٛ یؤنتن سیستئملری،سیستئمی داها یاخشیٛ و تاثیرلی ایشلدمغینه پروسئسور چاغیٛنیٛن اساسیٛندا تاپشیٛریٛقلاریٛ پلنلشدیریرلر.
گیریش و بۇراخیٛلیٛش و بَللَک اؤزگۆله‌مکی کیمین گؤرگَولره یؤنتن سیستئمی بیلگی‌سایاریٛن یاپدالداللا پیٛروقراملاریٛن آراسیٛندا بیر آراچیٛ اوْینۇن اوْینۇماغینا [۱]باخمایاراق عۇمۇییتله پیٛروْقیٛراملاریٛن کوْدۇ مۆستقیم یاپدال الیله یۆرۆنۆر و تئز-تئز سیستئمی بیر یؤنتن سیستئمینین گؤرگَوین اوْلۇنماسیٛنا یا یؤنتن سیستئمینین الیله کسیلمغه چاغیٛریٛر(سیستئم چاغیٛریٛشلاریٛ).
اوْین کوْنسۇللاریٛندان و وئب سئروئرلریندن و سۇپئرکامپییوْتئرلردن تۇتدۇ موْبایللارادک و بۆتۆن بیلگی‌سایارلیٛ آراچلار یؤنتن سیستئملری واردیٛر.
اندروید، بیٛلک‌بئری، بی‌ائس‌دی، کیٛروْم‌اوْ‌ائس، آی‌اوْ‌ائس، قئنوْ‌لینۇکس، اوْ‌ائس‌ایکس، کیۇائن‌ایکس، لینۇکس ،مایکروْسافت ویندوْز، ایستیم‌اوْ‌ائس، ویندوْز فوْن، زئد‍‍‍/اوْ‌ائس تانیٛنمیٛش چاغاتیٛ یؤنتن سیستئملرینه اؤرنکدیرلر.ایلک سککیز اؤرنکین کؤکلری یۇنیکسدیر.فیٛری‌آرتی‌اوْ‌ائس، میکروْسی/اوْ‌ائس، وی‌ایکس‌ووْرکس تانیٛنمیٛش گئجیکسیز یؤنتن سیستئملریندن دیرلر.

نوع‌لار[دَییشدیر]

بیر و نئچه-تاپشیریقلی[دَییشدیر]

بیر-تاپشیریقلی یؤنتن سیستئملری بیر آندا یالنیز بیر پروقرامی یۆرۆیه بیلرلر آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستئملری پروقراملارین قوشۇتلۇقدا یۆرۆمه‌غینه ایجازه وئریر.نئچه-تاپشیریقلیلیق چاغ پایلانیش ایله اله گلیر.

بیر و نئچه-ایشلدیجی[دَییشدیر]

بیر-ایشلدیجی یؤنتن سیستئملری ایشلیجیلرین آییرماغینا گۆجلری یوخدۇر،آنجاق نئچه پروقرامی آردآردا یۆرۆیه بیلرلر.[۲] نئچه-ایشلدیجی یؤنتن سیستئملری نئچه-تاپشیریقلیغین تمل آنلاییشین گئنیشلدمکله یؤنتن سیستئمینه سۆرجلرین و منابعین تانیماق گۆجۆن وئریرلر.اؤرنک اۆچۆن دیسکده‌کی فضا نئچه ایشلدیجینین اولۇر و سیستئم نئچه ایشلدیجیه بیر آندا یؤنتن سیستئمله ایشلمکین ایمکانین وئریر.

یاییلمیش[دَییشدیر]

قالیبلنمیش[دَییشدیر]

گؤمۆلمۆش[دَییشدیر]

گئجیکسیز[دَییشدیر]

بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستئمی بیر سۆرج و یا وئرگینین بللی سۆره‌ده ساتقاماغین قارانیتیر.بیر گئجیکسیز یؤنتن سیستئمی بیر-تاپشیریقلی یا نئچه-تاپشیریقلی اولا بیلر،آنجاق نئچه-تاپشیریقلی یؤنتن سیستئمی گرک اؤزل القوریتملرله پیشبینی اولۇنمۇش کیمین یۆرۆنه.بۇ سیستئملر پروسئسورۆن چاغین سۆرجلری آراسیندا اونلارین اۆستۆنلۆک اساسیندا پایلئییرلار.[۳]

کئچمیش[دَییشدیر]

اؤرنکلری[دَییشدیر]

یۇنیکس و یۇنیکس‌کیمین یؤنتن سیستئملری[دَییشدیر]

یۇنیکس یونتن سیستئمیلرینین تکامۇلۇ

اصلی مقاله : یۇنیکس
ایلکده یۇنیکس اسئمبئلی دیلینده یازیلمیشدی. 1973 ایلینده یۇنیکسین دؤردۆمجۆ نۆسخه‌سینده سی دیلینده یئنیدن یازیلدی.[۴] ایندیکی یؤنتن سیستئملرینین چوخۇ یۇنیکسدن تاثیر آلمیشدیر.

بی‌ائس‌دی و اونۇن اۇرۇغۇندان اولان یؤنتن سیستئملری[دَییشدیر]

اصلی مقاله : بی‌اس‌دی
یۇنیکس یؤنتن سیستئمینین عائیله‌سینین آلت‌کۆمه‌سینده بیر توپلۇدۇر.فیری‌بی‌ائس‌دی ، نئت‌بی‌ائس‌دی و اوپئن‌بی‌ائس‌دی بۇ توپلۇدان ساییلیر.

اوائس ایکس[دَییشدیر]

اصلی مقاله : اوائس ایکس
اوْائس‌ایکس(کئچمیشده:«مک اوْ‌ائس‌ایکس»)یۇنیکسه دایانان قیٛرافیکی ایشلدیجی اینتئرفئیسی اوْلان یؤنتن سیستئملرینین بیر سئریسی‌دیر.بۇ یؤنتن سیستئمی اپئل شیرکتینین الیله توسعه وئریلیب و بازاردا پایلانیٛبدیٛر.اوْ‌ائس‌ایکس مکینتاش بیلگی‌سایارلاریٛن اۆزرینده یۇرۆتمغه طراحیٛ اوْلۇندۇ و ۲۰۰۲ ایلیندن ایندیه‌دک بۆتۆن مک بیلگی‌سایارلاریٛندا یئرلشمیش یؤنتن سیستئمی‌دیر.

لینۇکس[دَییشدیر]

بیر اؤزگۆر و آچیق-قایناغ کوْدلۇ یازیلیم موْدئلینین اۆزرینده یازیلمیش یۇنیکسه-اوْخشار یؤنتن‌سیستئمی‌دیر.بؤیۆک بؤلۆمۆ پازیکس ایستانداردیلا اۇیۇملۇدۇر. لینۇکس اؤزۆ بیر یؤنتن‌سیستئمینین چکیردگی و قنئوْ پروْژه‌سینین پروْقرملریله بیرلیکده ایشلتیم سیستمی ساییلیر بۇنا گؤره اؤزگۆر یاسدال سازمانی قئنوْ|لینۇکس سؤزجۆکۆن بۇ یؤنتن‌سیستئمینین آدینا ایشلدیر عادی حال دا اله لینوکس قولانیر.

کرومیوم اوائس[دَییشدیر]

ویندوز[دَییشدیر]

مایکروسافت یارادان ایشلتیم سیستملریندن بیری دیر. بو ایشلتیم سیستمی ماسا اوستو (اینگیلیسجه: Desktop‎) بیلگی‌سایار، جیب‌تلفن‌لاری و تبلت‌لر ایچین قولانیلیر. ویندوز 1985 ایلینده ایشلمه‌یه باشلادی. ایندیکی سون داغینیشی ویندوز 10 دور.

باشقا[دَییشدیر]

قیرپلار[دَییشدیر]

نۆوه[دَییشدیر]

اؤرکل قۇرماقی[دَییشدیر]

گۆونلیک[دَییشدیر]

ایشلدیجی آرااۆزۆ[دَییشدیر]

ایشلتیم سیتئملرینین بازاردا پایی[دَییشدیر]

ماسااۆستۆبیلگی‌سایارلارین یؤنتن سیستئملرینین بازاردا پایی[۵]:

ایشلتیم سیستئمی 2013 2014
ویندوز ۹۱.۳۴٪ ۹۱.۲۷٪
مک ۷.۲۷٪ ۷.۱۷٪
گئنو/لینۇکس ۱.۳۸٪ ۱.۵۵٪
باشقا ۰٪ ۰٪

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. Stallings (2005). Operating Systems, Internals and Design Principles. Pearson: Prentice Hall. p. 6.
  2. Lorch, Jacob R., and Alan Jay Smith. "Reducing processor power consumption by improving processor time management in a single-user operating system." Proceedings of the 2nd annual international conference on Mobile computing and networking. ACM, 1996.
  3. گئجیکسیز یؤنتن سیستئمی ندیر؟
  4. یۇنیکسین کئچمیشی
  5. ماسااۆستۆ بیلگی‌سایارلارین ایشلتیم سیستئملرینین بازاردا پایی 2013 ایلینده و 2014 ایلینده بۇردا