تیمور

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن

امیر تیمور گورکان ـ بؤیوک تورک خاقانی، تیمورلو ایمپراتورلوغونون قوروجوسو.

تیمورۇن ایلک ایللری و حاکیمیتی[دَییشدیر]

تیمور 1336-جی ایلده سمرقند یاخیٛنلیٛغیٛندا یئرلشن کئش شهرینده آنادان اوْلۇب . بۇ بؤلگه 1300-جۆ ایللرده موغول حاکیمیتی آلتیٛندا ایدی . همین دؤورده تۆرکلرله موغوللاریٛن بیرلیکده یاشادیٛغیٛ و قاینایٛب قاریٛشدیٛغیٛ سوْسیال مۆحیط مؤوجۇددۇ . بۇ قۇرۇلۇشۇن بیر تظاهورۆ اوْلاراق اوْنسۇز دا تۆرک مدنیتیندن چوْخ تاثیرلنمیش اوْلان موغوللار بؤلگدکی منوی مۆحیطین ده تاثیری ایله ایسلامیٛ قبۇل ائتمیه باشلامیٛشدیٛلار . تیمورۇن منسۇب اوْلدۇغۇ طایفا دا بۇ مۆحیطدن تاثیرلنمیشدی .

ایلک ایللری و ما وراءالنهرین تابع ائدیلمسی[دَییشدیر]

تیمور گنج یاشلاریٛندا اوْلارکن شرقی تورکوستاندا حؤکم سۆرن ایلی موغوللاریٛنیٛن حؤکمداریٛ تۇغلۇق تیمورۇن 1360-جیٛ ایلده ما وراءالنهره گلدی دؤورلرده بۇرادا اوْلان بعضی بیلرین بؤلگنی ترک ائتمسینه باخمایاراق اؤزۆ گئتمیش و تۇغلۇق تیمورا تابع اوْلدۇغۇنۇ بیلدیرمیشدی . قارشیٛلیٛغیٛندا ایسه آتالاریٛنیٛن مۆلکۆ اوْلان کئش شهری و اطرافیٛ اوْنا وئریلمیشدی .

تۇغلۇق تیمور ما وراءالنهرین ایدارسینی اوْغلۇ ایلیاس خوْجایا وئرمیش تیمورۇ دا اوْنۇن خیدمتینه تین ائتمیشدی . ایلیاس خوْجانیٛن یانیٛنداکیٛ امیرلرین پیس رفتاریٛنا گؤره تیمور امیر قازآقانیٛن نوه سی امیر حسینین یانیٛنا گئتدی . بیرلیکده خوراسانا قاچارکن تۆرکمنلر طرفیندن تۇتۇلدۇلار و ماهاندا 60 گۆن زینداندا قالدیٛقدان سوْنرا آزادلیٛغا چیٛخیٛب،سنجری قبیلسینین باشچیٛسیٛ مۆبارکشاهدان کؤمک گؤردۆکدن سوْنرا یئنیدن گؤرۆشمک شرطیله آیریٛلدیٛلار . آنجاق دۆشمن قارشیٛسیٛندا چتین وضیعته دۆشن سیستان حاکیمی ملیک فخرالدینین اوْنلاریٛ کؤمیه چاغیٛرماسیٛندان سوْنرا مین نفرلیک قۆووه ایله کؤمیه گئتدیلر . ملیک فخرالدین ودلرینی یئرینه یئتیرمدی اۆچۆن بۇرادان آیریٛلماق ایستدیکلرینده سیستانلیٛلار یوْللاریٛنیٛ کسدی . بۇرادا باش وئرن توْقۇشمادا تیمور ساغ الیندن اوْخ یاراسیٛ آلدیٛ . احتیمال اوْلۇنۇر کی، تیمورۇن آیاغیٛنیٛن زدلنمسی ده بۇ دؤیۆشده اوْلمۇشدۇر .

یارالاریٛ سآقالدیٛقدان سوْنرا تیمور حسینله بیرلیکده یئنیدن ما وراءالنهره گلرک تیرمیز، بلخ و کئش شهرلرینی ایلیاس خوْجانیٛن آداملاریٛنیٛن الیندن آلیٛب اؤزۆنۆ ده مغلۇب ائتدیکدن سوْنرا قۇرۇلتای توْپلایٛب تۇوا خانیٛن نولریندن قابیلشاه اوْغلانیٛ خان اعلان ائتدیلر . تیمور حسینله بیرلیکده اۇزۇن چکن مۆباریزدن سوْنرا ما وراءالنهره حاکیم اوْلدۇلار . بۇ ایکی دوْست آراسیٛندا حسینین باجیٛسیٛ اۇلجای تۆرکان آقانیٛن تیمورلا ائولنمسی سببیندن قوْحۇملۇق علاقه لری ده یارانمیٛشدیٛ . آنجاق 1365-جی ایلدن سوْنرا آرالاریٛ گئتدیکجه سوْیۇمآقا باشلادیٛ . تیمورلا حسین آراسیٛندا ما وراءالنهرده حاکیمیت قۇرماق اۇغرۇندا مۆباریزه گئدیردی . امیر حسین آدیل خانیٛن آدیٛنا حرکت ائدیردی . تیمور دا بۇنا قارشیٛلیٛق اوْلاراق چینگیزلیلر نسلیندن سۇیۇرقاتمیٛش خانیٛ تاختا چیٛخاراراق امیر حسینین اۆستۆنه گئتدی . 1370-جی ایلده بلخ شهرینده مۆحاریسیه آلیٛنان امیر حسین تۇتۇلدۇو خۇتاللان حاکیمی امیر کئیخوْسروْوۇن قارداشیٛنیٛ اؤلدۆردۆیۆنه گؤره اؤلدۆرۆلدۆ . بۇندان سوْنرا تیمور بۆتۆن ما وراءالنهره حاکیم اوْلدۇ . امیر حسینین حرمخاناسیٛ و خزینلری تیمورۇن الینه کئچدی . امیر حسینین حرمخاناسیٛندان اؤزۆنه سئچدی خانیٛملار آراسیٛندا قازان سولطانیٛن قیٛزیٛ سارای مۆلک خانیٛم دا واردیٛ . محض بۇ ائولیلیکدن سوْنرا سارای مۆلک خانیٛم خان قیٛزیٛ اوْلدۇغۇنا گؤره تیمور اؤزۆنه خان عایله سینین کۆرکنی اوْلدۇغۇنۇ بیلدیرن گۆرکان تیتۇلۇنۇ گؤتۆرمۆشدۆ .

تیمورۇن خارزمه یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

Əmir Teymurun ordusu. Kəmaləddin Behzad tərəfindən çəkilmişdir. XVI əsr

شیمال و غربی خارزم جۇچی اۇلۇسۇنا، قات و خیو ایسه چآقاتای اۇلۇسۇنا آید ایدی . تیمور دا چینگیزلیلر سوْیۇندان گلن سۇیۇرقاتمیٛش خانیٛ تاختا چیٛخاردیٛقدان سوْنرا دؤولتی چآقاتای خاندانیٛنیٛن آدیٛندان ایدار ائدیردی خارزم]] مۆحاصیریه آلیٛندیٛ، آما حسین سۇفینین مۆحاصیره زامانیٛ اؤلدۆیۆ و یئرینه قارداشیٛ یۇسیف سۇفینین کئچمسی خبریندن سوْنرا صۆلح الده اوْلۇندۇ .

اؤزبک خانیٛن سوْیۇندان اوْلان و خانزاده لقبی ایله تانیٛنان سۆیۆن بئک خانیٛملا تیمورۇن بؤیۆک اوْغلۇ جاهانگیر میرزانین ائولندیریلمسی قرارلاشدیٛریٛلدی

1379-جۇ ایلده خارزم مسلسی یئنیدن آلوْولاندیٛ . خارزم حاکیمی یۇسیف سۇفی تیمورۇن شرقده مشغۇل اوْلماغیٛندان یارارلانماق ایستمیش، بوخارا و اطرافیٛنا عسگر گؤندرمیشدی . تیمور ائلچی گؤندرسه ده یۇسیف سۇفی بۇ ائلچینی تۇتدۇرمۇشدۇ . بۇندان سوْنرا تیمور هۆجۇم ائدرک یۇسیف سۇفینی اۆچ آی مۆحاصیرده ساخلادیٛ . یۇسیف سۇفینین خستلنیب اؤلمسی نتیجسینده یئرینه سۆلئیمان سۇفینین کئچمسیندن سوْنرا رازیٛلیٛق الده اوْلۇندۇ و یۆرۆش باشا چاتدیٛ . بئللیکله خارزم بؤلگسی تیموریلر دؤولتینه تابع اوْلدۇ، آما بیر مۆددت سوْنرا توْختامیٛشیٛن تاثیری ایله سۇفی عایله سی یئنیدن تیمورا قارشیٛ چیٛخدیٛ . سۇفی عایله سینین ده منسۇب اوْلدۇغۇ کوْنقۇرات بوْیۇ خارزمده حاکیمدی . بۇ بوْی قیزیل اوردایا یاخیٛنلیٛغیٛ ایله سئچیلیردی . قیزیل اوردا خانیٛ توْختامیٛشیٛن آناسیٛ دا بۇ بوْیداندیٛ . بۇ بوْیا منسۇب اوْلان امیرلرین قیزیل اوردادا نۆفۇزۇ بؤیۆکدۆ . حتتا علی بی کوْنقۇرات توْختامیٛشیٛن باش بی ایدی . تیمور 1371-1379-جۇ ایللرده خارزم ائتدی دؤرد یۆرۆشله بۇ بؤلگنی تیموریلر دؤولتینه تابع ائتسه د، سۇفی عایله سینی و کوْنقۇراتلاریٛ تام شکیلده تابع ائتدینی دئمک دوْغرۇ اوْلمازدیٛ . کوْنقۇراتلار توْختامیٛش خان قیزیل اوردا دؤولتینی دیرچلتدیکدن سوْنرا اوْنا مئیل ائتدیلر و تیمور 1388-جی ایلده یئنیدن خارزمه یۆرۆش ائدرک بۇ دفه تام اوْلاراق خارزمی داغیٛتدیٛ و اؤزۆنه تابع ائتدی

تیمورۇن خوراسانا یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

Əmir Teymurun Xorasan istiqamətində yürüşü

تیمور]] خارزم مسلسی حل اوْلۇندۇقدان سوْنرا هۆجۇم ایستیقامتینی پارچالانمیٛش وضیعتده اوْلان ایرانا چئویردی . اوْ دؤورده امۇدریا چایٛندان غربه دوْغرۇ بۇ دؤولتلر مؤوجۇددۇ . مرکزی هرات اوْلماقلا خوراساندا کئرتلر (1245-1383); مرکزی سبزیوار اوْلماقلا خوراسانیٛن غربینده سربدارلیٛلار; مرکزی گۆرگان اوْلماقلا آستراباد; بستام، دامغان و سیمناندا توْغا تیمورلۇلار; مرکزی شیراز اوْلماقلا فارس و کیرمان اطرافیٛندا مظفریلر (1294-1393); مرکزی بغداد اوْلماقلا عرب عیراقیٛ، عجم عیراقیٛ و آذربایجان بؤلگلرینده ایسه جلآیریلر دؤولتی حؤکمرانلیٛق ائدیردی . تیمور کئرت دؤولتیندن باشلایاراق بۆتۆن بۇ بؤلگلری تیموریلر دؤولتینه بیرلشدیردی .

تیمور 1380-جی ایلده کئرتلرین حاکیمیتینده اوْلان هراتیٛ اله کئچیردی داها سوْنرا خوراسانیٛن غربینه ایرلیلیرک سربدارلیٛلاریٛن مرکزی اوْلان سبزیواریٛ تۇتدۇ . 1381-جی ایلده ایسه امیر ولینین حاکیمیتی آلتیٛندا اوْلان توْغا تیمورلۇلاریٛن اۆستۆنه هۆجۇم ائتدی و یسفرایئنی اله کئچیررک آسترابادا قدر ایرلیلدی تیمور گئری چکیلدیکدن سوْنرا امیر ولی یئنیدن اؤلکسینه حاکیم اوْلدۇ، آما 1384-جۆ ایلده تیمورۇن اوْردۇسۇ یئنیدن گلدیکدن سوْنرا آذربایجان ایستیقامتینده قاچدیٛ و اؤلکسینین توْرپاقلاریٛ تامامیله تیموریلر دؤولتینین ترکیبینه قاتیٛلدیٛ

تیمورۇن اۆچ ایللیک یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

Əmir Teymurun üç illik yürüşü

تیمور خوراسان یۆرۆشۆ مۆددتینده ایرانیٛن وضیعتی ایله داها یاخیٛندان تانیٛش اوْلدۇقدان سوْنرا 1386-جیٛ ایلده بۇرانیٛ تامامیله اله کئچیرمی قرارلاشدیٛراراق سمرقنددن حرکته باشلادیٛ . حج زیارتینه گئدن کاروانلارا هۆجۇم ائتدینی بهانه ائدرک لوریستان حاکیمی ملیک ایززالدین و اوْغۇللاریٛنیٛ اله کئچیریب سمرقنده گؤندردی -بۇرادان آذربایجان ایستیقامتینده ایرلیلدی . تیمور بغداد حاکیمی سولطان احمد جلایٛریٛن تبریز ایستیقامتینده ایرلیلدی خبرینی آلمیٛشدیٛ، آما سولطان احمد جلایٛر تیمورۇن اوْنۇن اۆستۆنه گلدی خبرینی آلدیٛقدان سوْنرا بغدادا گئری دؤندۆ . بۇ سببدن تبریز تیمور طرفیندن راحاتلیٛقلا اله کئچیریلدی . یایٛ تبریزده کئچیرن تیمور سوْنرا قزاوات مقصدی ایله گۆرجۆلر اۆزرینه هۆجۇما کئچدی . سۆرملی و قارس قالالاریٛنیٛ تۇتاراق داغیٛتدیٛ . ناخچیٛوان و قارس اطرافیٛنیٛ نظارته آلدیٛقدان سوْنرا ایسه تیفلیسه داخیل اوْلدۇ . تیمور گۆرجۆستانا ائتدی هۆجۇم زامانیٛ مۆسلمان اوْلان گۆرجۆلره توْخۇنمامیٛش و حرکتلرینه گؤره اوْنلاریٛ مۆکافاتلاندیٛرمیٛشدیٛ . بۇنۇ نزره آلاراق گۆرجۆستانا قزاوات مقصدی ایله گلمسینده سمیمی اوْلدۇغۇنۇ دۆشۆنمک اوْلار تیمور تیفلیسی اله کئچیردیکدن سوْنرا شیروان اطرافیٛ اراضیلری ده اؤزۆنه تابع ائدیب قیٛشیٛ کئچیرمک اۆچۆن قاراباغا گئتدی تیمور 1387-جی ایلده ایصفاهانا داخیل اوْلدۇ . ایصفاهاندا اولجه شهرین اؤنملی شخصلری، سئیدلر، آلیملر تیمورۇ قارشیٛلامآقا چیٛخدیٛ و شهره آمان وئریلمسی قارشیٛلیٛغیٛندا مال وئریلمسی رازیٛلاشدیٛریٛلدیٛ . مالیٛ آلماق اۆچۆن شهره داخیل اوْلان عسگرلره بیر قرۇپ آدام هۆجۇم ائلدی و حامیٛسیٛنیٛ اؤلدۆردۆلر . ایصفاهانلیٛلاریٛن عصیان قالدیٛرماسیٛ سببیندن تیمور گئری دؤندۆ و عصیان یاتیٛریٛلدیٛ . تیمور ایصفاهانیٛ اله کئچیردیکدن سوْنرا شیراز ایستیقامتینده ایرلیلدی . تیمور شیرازدا اوْلارکن اوْنا توْختامیٛشیٛن مۆخالیفلیک ائدرک عسگر گؤندردی و سمرقند اطرافیٛندا قاریٛشیٛقلیٛق چیٛخدیٛغیٛ خبری چاتدیٛ . بۇ سببدن اوْ، سمرقنده گئری دؤندۆ . شیرازیٛن تام اوْلاراق آلیٛنماسیٛ ایسه محمد مۆزففر و اوْغۇللاریٛنیٛن اؤلدۆرۆلمسیندن سوْنرا شیرازیٛن امیرزاده اؤمر شئیخه سوْیۇرقال کیمی وئریلمسی ایله باشا چاتدیٛ .

تیمورۇن دشت-ی قیٛپچاق اۆزرینه یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

تیمور خارزمه یۆرۆش ائدرکن اوْنۇن یوْخلۇغۇنۇ فۆرصت بیلن موغوللار ما وراءالنهره هۆجۇم ائدرک غارت ائتمیه باشلامیٛشدیٛلار . تیمور 1375-جی ایلین سوْنۇندا دۇغلات امیری کمردین اۆستۆنه هۆجۇما کئچدی، آما قیٛش سرت کئچدیندن سمرقنده گئری دؤندۆ . 1377-جیٛ ایلده یئنیدن هۆجۇما باشلادیٛ و موغول امیری مغلۇب اوْلاراق قاچدیٛ . چینگیز خانیٛن اوْغلۇ جۇچی خانیٛن سوْیۇندان گلن توْختامیٛشیٛن آتاسیٛ اغ اوْردا حؤکمداریٛ اۇرۇس خان طرفیندن اؤلدۆرۆلدۆکدن سوْنرا توْختامیٛش 1376-جیٛ ایلده سمرقنده گلرک تیمورا سیٛغیٛنمیٛشدیٛ . تیموردان دستک آلدیٛقدان سوْنرا توختامیش 1377-جی ایلدن باشلایاراق شرقی دشت-ی قیٛپچآقا یلندی و 1380-جی ایلده قیزیل اوردا دؤولتینده حاکیمیتی اله کئچیردی بۇ مؤوقئیه یۆکسلدیکدن سوْنرا تیمورۇن اوْنا ائتدی کؤمکلری اۇنۇتدۇ و اوْنۇ کیچیک حئساب ائتمیه باشلادیٛ .

اۇغۇر قازاندیٛقدان سوْنرا قیزیل اوردا دؤولتینی کئچمیش سرحدلرینه چاتدیٛرماق اۆچۆن تیموردان خارزمی گئری ایستدی . بۇ ایستک تیمورلا مۆناسیبتلرینین گرگینلشمسینه سبب اوْلدۇ . توْختامیٛش 1386-جیٛ ایلده غارت مقصدی ایله تیمورۇن حاکیمیتی آلتیٛندا اوْلان آذربایجانا هۆجۇم ائتمکدن چکینمدی و همین ایل تیمورۇن یۆرۆشده اوْلماسیٛندان ایستیفاد ائدرک اوْنۇن اوْغلۇ اؤمر شئیخی مغلۇب ائدیب ما وراءالنهری غارت ائتدی .

تیمور توْختامیٛشیٛن اۆستۆنه هۆجۇم ائتمزدن اول خارزم ایستیقامتینه ایرلیلدی . 1388-جی ایلده بئشینجی دفه خارزمه داخیل اوْلان تیمور توْختامیٛشیٛن ان اؤنملی دستکچیلریندن اوْلان کوْنقۇراتلارا آغیٛر ضربه وۇردۇ و اؤنملی بیر مۆخالیفینی یوْخ ائتدی . اوْ، اۆرگنج شهرینی اله کئچیردی و اهالیسینی سمرقنده کؤچۆردۆ . اۆرگنجی داغیٛتدیٛ و یئرینه آرپا اکیلمسی گؤستریشینی وئردی . بۇ شهر 1391-جی ایلده تیمورۇن قیٛپچاق اۆزرینه یۆرۆش ائتمسینه قدر داغیٛلمیٛش شکیلده قالدیٛ . قیٛپچاق یۆرۆشۆ مۆددتینده برپا اوْلۇنماسیٛنا گؤستریش وئریلدی . 1390-جیٛ ایلده تیمور دشت-ی قیٛپچاق اۆزرینه ایرلیلمک اۆچۆن سمرقنددن یۆرۆشه باشلادیٛ . اوْترار یاخیٛنلیٛغیٛنداکیٛ قارااسمان بؤلگسینه چاتاندا توْختامیٛشیٛن ائلچیلری گلدی . بۇ گؤرۆشد ائلچیلر توْختامیٛشیٛن اۆزر ایستدینی چاتدیٛردیٛلار . تیمور ایسه جاوابیٛندا توْختامیٛشدان خوْش داورانیٛش گؤرمدینی و اوْنا گۆونمدینی بیلدیردی . تیمور تحلۆکسیزلیک مقصدی ایل ائلچیلری تۇتدۇردۇقدان سوْنرا 22 فئورال 1391-جی ایلده حرکته باشلادیٛ . اوْ، بؤیۆک مسافه قت ائدرک 20 ایۇن 1391-جی ایلده توْختامیٛشیٛن اوْردۇسۇ ایله قارشیٛلاشمیٛشدیٛ . بۇ مۆددت ارزینده اوْردۇسۇندا باش قالدیٛران جیددی آجلیٛق و سۇسۇزلۇق پروْبلئملرینین ده اؤحدسیندن گلمیشدی . تیمور اوْردۇسۇنۇ انوی اوْلاراق اۆچ یئره بؤلمک عوضینه یئددی یئره بؤلمۆشدۆ . آغیٛر کئچن دؤیۆشدن سوْنرا تیمور قالیب گلمیش، توْختامیٛش ایسه قاچماغیٛ باجارمیٛشدیٛ . توْختامیٛشیٛن تیمورۇ اوْردۇسۇ ایله بیرلیکده دشت-ی قیٛپچاغیٛن درینلیکلرینه دوْغرۇ چکیب محو ائتمک پلانیٛ باش تۇتمامیٛشدیٛ .

تیمورۇن بئش ایللیک یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

دشت-ی قیپچاق یۆرۆشۆ مۆددتینده ایرانداکیٛ بعضی یئرلی حاکیملر تیمورۇن یوْخلۇغۇندان ایستیفاد ائدرک اوْنا قارشیٛ چیٛخدیٛلار . تیمور آداملاریٛنیٛ اوْرا گؤندررک عسگر یٛغمالاریٛنیٛ و دؤیۆشه حاضیرلاشماقلاریٛنیٛ ایستدی . اؤزۆ ایسه 1392-جی ایلین ایۇن آیٛندا بوخارایا گلدی . بۇرادان امۇدریا چایٛنیٛ کئچرک مازندرانا ایرلیلدی و بۇرانیٛن قارشیٛ چیٛخان حاکیملرینی تابع ائتدی . بۇرادان جنۇبی ایرانا، فارس بؤلگسینه ایرلیلیرک مظفریهلرین اۆستۆنه هۆجۇم ائتدی . شاه منصور تیمورۇن حاکیمیتینی تانیٛمایاراق شیرازا چکیلدی . تیمور 1393-جۆ ایلین مارت آیٛندا اوْرا هۆجۇما کئچدی . شاه منصور آغیٛر شکیلده مغلۇبیته اۇغرادیٛ و اله کئچیریلیب بۆتۆن خاندان اۆزولری ایله بیرلیکده اؤلدۆرۆلدۆ . توْرپاقلاریٛ ایسه اؤمر شئیخه سوْیۇرقال اوْلاراق وئریلدی . مازندران و فارس بؤلگلری زبت ائدیلدیکدن سوْنرا تیمور 1393-جۆ ایلین اوقۇستۇندا بغداد ایستیقامتینده ایرلیلدی . بغداددا جلآیریلرین سوْنۇنجۇ نۆمایندسی اوْلان سولطان احمد جلایٛرا دیرلی حدیلر گؤندررک تابع اوْلماسیٛنیٛ ایستدی . تیموردان قوْرخان سولطان احمد جلایٛر بۇنۇ قبۇل ائتدی، لاکین اوْنا قارشیٛ گۆجۆ اوْلمادیٛغیٛندان شاما قاچاراق مملۆک دؤولتینه سیٛغیٛندیٛ . بۇ سببدن تیمور اولجه بغدادا ایرلیلدی . بغدادیٛ اله کئچیردیکدن سوْنرا رزینجان امیری، قاراقوْیۇنلۇ و آغقوْیۇنلۇ بیلری و سیواس-کایسئری بؤلگسینین حاکیمی قازی بۆرحانالدین ائلچیلر گؤندررک تابع اوْلمالاریٛنیٛ بیلدیردی . عئینی زاماندا مملۆک دؤولتینه د ائلچی حئیتی گؤندرمیشدی . آنجاق ائلچیلرین جاوابیٛنیٛ گؤزلمدن ایرلیلمینه داوام ائدرک موصول، ماردین و دیاربکیری زبت ائدرک وان گؤلۆنۆن شیمالیٛنداکیٛ آلادآقا گلمیشدی . بۇرادا اوْلارکن رزینجان امیری تاحارتئن یانیٛنا گلرک تابع اوْلدۇغۇنۇ بیلدیرمیشدی . مملۆک سولطانیٛ ایسه تیمورۇن ائلچی حئیتینی اؤلدۆرمۆشدۆ . تیمور بۇ سببدن سوریه ایستیقامتینده ایرلیلمک قراریٛنیٛ قبۇل ائتدی، آما قازی بۆرحانالدینین سیلری نتیجسینده ایلدیٛریٛم بایزید، سولطان بئرقوْق، توْختامیٛش و قازی بۆرحانالدین آراسیٛندا ایتتیفاق قۇرۇلمۇشدۇ . رزۇرۇما قدر ایرلیلین تیمور جنۇبدان مملۆکلر، شیمالدان ایسه توْختامیٛشیٛن قۆوولری آراسیٛندا قالاجاغیٛنیٛ دۆشۆنرک گئری دؤنۆب توْختامیٛشیٛن اۆزرینه هۆجۇما باشلادیٛ .

گئری دؤنرکن ایلک اوْلاراق گۆرجۆستانیٛن فتح اوْلۇنماسیٛ ایله مشغۇل اوْلدۇ . بۇنۇن سببی ایسه کرال باقراتیٛن تیمورا باغلیٛلیٛقدان ایمتینا ائدیب عصیان ائتمسی ایدی . باقراتیٛن خیانتیندن سوْنرا تیمور تیفلیسه داخیل اوْلاراق اوْرانیٛ غارت ائتدی و بۆتۆن کارتلی ایله کاخئتیا آراسیٛنداکیٛ بؤلگنی داغیٛتدیٛ . خریستیان دین خادیملری و آبیدلرینه هۆجۇم ائدیلدی . قیٛرغیٛن و غارت اۆست کارتلینین بۆتۆن وادیلرینده حیاتا کئچیریلدی .

1391-جی ایلده قۇندۇزجا دؤیۆشۆنده مغلۇب اوْلماسیٛنا باخمایاراق دشت-ی قیٛپچاقداکیٛ گۆجۆنۆ قوْرۇیان توْختامیٛش مملۆک سولطانیٛ بئرقوْقا ائلچیلر گؤندررک تیمورا قارشیٛ اوْنۇنلا ایتتیفاق قۇرمۇشدۇ . قیصاص آلماق اۆچۆن تیمور ماردین و دیاربکیرده اوْلدۇغۇ واخت هۆجۇم ائدرک دربنددن کئچمیش و شیروانیٛ تالان علمیشدی . گۆرجۆستانیٛ نظارته آلان تیمور حاضیرلیٛقلاریٛنیٛ تاماملادیٛقدان سوْنرا 1395-جی ایلین فئورال آیٛندا توْختامیٛشیٛن اۆستۆنه هۆجۇما باشلادیٛ . توْختامیٛشیٛ بیردفلیک مغلۇب ائتمک مقصدی ایله ایرلیلین تیمور 1395-جی ایلده تئرئک چایٛ ساحیلینده اوْنۇنلا قارشیٛلاشدیٛ . تیمور بیر مۆحاصیره حلقسی امله گتیردی و بۇ حلقه دارالدیٛقجا اوْردۇسۇنا اۆستۆنلۆک و رۇح یۆکسکلی قازاندیٛ . تیمور اوْردۇسۇنداکیٛ قادیٛنلارا عسگر پالتاریٛ گئیدیررک تئرئک چایٛ بوْیۇنجا اۆچ گۆن یۇخاریٛ-اشاغیٛ حرکت ائتدیردی . اؤزۆ ایسه عسگرلری ایله بیرلیکده دیگر طرفدن چایٛ کئچرک توْختامیٛشیٛن عسگرلرینی آغیٛر شکیلده مغلۇبیته اۇغراتدیٛ تیمور توْختامیٛشیٛ مغلۇب ائتسه ده اوْنۇ اله کئچیره بیلمدی . توْختامیٛشیٛن یئنیدن قۆووه توْپلایاراق اوْنا قارشیٛ گلمسینین قارشیٛسیٛنیٛ آلماق اۆچۆن دنئپر چایٛ ایستیقامتینده ایرلیلیرک توْختامیٛشا دستک اوْلان قبیللری غارت ائتمیش، اوْنلاریٛ بالکان یاریٛماداسیٛنا سۆرگۆن ائتمیشدی . تیمور ایرلیلمیه داوام ائدرک حشترخان و سارای برکنی جیددی مۆقاویمتله قارشیٛلاشمادان اله کئچیرمیشدی . بۇ یۆرۆشله قیزیل اوردا دؤولتینه بؤیۆک ضربه وۇران تیمور قیزیل اوردانیٛن بۆتۆن گۆجۆنۆ دئمک اوْلار کی، یوْخ ائتمیشدی .

تیمورۇن هیندوستان یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

Əmir Teymurun Hindistan yürüşü

تیمور 1398-جی ایلین مارت آیٛندا هیندوستان یۆرۆشۆنه باشلادیٛ . بۇ یۆرۆشۆن ظاهیری سببی کافیرلرله جیهاد اوْلاراق گؤستریلسه د،تیمورۇن بۇ یۆرۆشله قازاناجاغیٛ ثروتدن سوْنراکیٛ یۆرۆشلرینی مالیلشدیرمسی اۆچۆن ایستیفاد ائدجینی دۆشۆنۆب حرکته باشلادیٛغیٛ احتیمالیٛ گۆجلۆدۆر . تیمور اوْردۇسۇ ایله هیند و ایفاسیس چایلاریٛنیٛ کئچدیکدن سوْنرا پنجاب و سیند بؤلگلرینین ده مرکزی اوْلان دئهلی ایستیقامتینده ایرلیلدی . پنجاب و سیندین مرکزی اوْلان دئهلییه تۇغلۇق سیلسیله‌ندن اوْلان ایکینجی ماحمۇد خان حؤکمرانلیٛق ائدیردی .

تیمورۇ مۆشایعت ائدن مۆنجیملر ایلک دفه اۇغۇرسۇزلۇق اوْلاجاغیٛنیٛ دئدیلر، آما تیمور اوْنلارا قۇلاق آسمادیٛ . قۇران آچیٛلدیٛ، ظفر و فتح ود ائدن بیر ای چیٛخدیٛ . سؤحبت یۇنۇس سۇرسینین 24-27-جی آیلریندن گئدیر . 24) حقیقتن، (نئ’متلری، جاح-جلالیٛ ایله فخر ائتدینیز) دۆنیا حیاتیٛ گؤیدن ائندیردیمیز یاغمۇرا بنزر کی، اوْنۇنلا یئر اۆزۆنده اینسانلاریٛن و حئیوانلاریٛن یئیجی بیتکیلر یئتیشیب (لوان چیچکلر و مۆختلیف مئیوه لرل) بیر-بیرینه قاتیٛشار . نهایت، یئر اۆزۆ بزکلنیب سۆسلندی و ساکینلری ده اوْنۇن محصۇلۇنۇ، مئیوه سینی) یٛغمآقا قادیٛر اوْلدۇقلاریٛنیٛ زن ائتدیکلری واخت گئج، یاخۇد گۆندۆز امریمیز (بلامیٛز) گلر و بیز اوْنۇ، دۆن اۆزرینده بوْل محصۇل اوْلمامیٛش کیمی، (یوْلۇنۇب) بیچیلمیش بیر حالا گتیرریک . بیز آیلریمیزی دۆشۆن بیر اۆمت اۆچۆن بئله اطرافلیٛ ایزاح ائدیریک!

25) الله (بندلرینی) امین-امانلیٛق یۇردۇنا (جنت) چاغیٛریٛر و ایستدینی دوْغرۇ یوْلا سالیٛر!

26) یاخشیٛ ایشلر گؤرنلری جنت و داها آرتیٛق مۆکافات (الله ریزاسیٛ) گؤزلیر . اوْنلاریٛن اۆزۆنه نه بیر توْز (لک)، نه ده بیر زیللت قوْنار . اوْنلار جنتلیکدیرلر و اوْرادا ابدی قالاجاقلار!

27) گۆناح قازانانلارا گۆناحلاریٛ قدر جزا وئریلر . اوْنلاریٛ زیللت باسار (بۆرۆیر) . اوْنلاریٛ اللهدان (اللهیٛن ازابیٛندان) هئچ کس قۇرتارا بیلمز . اوْنلاریٛن اۆزۆ، سانکی گئجنین زۆلمت پارچالاریٛ ایله اؤرتۆلمۆشدۆر . اوْنلار جهنمملیکدیرلر، اؤزلری ده اوْرادا ابدی قالاجاقلار! ایکینجی ماحمۇد خان قاچماقلا خیلاص اوْلدۇ . تیمورۇن اوْردۇسۇ دئهلییه داخیل اوْلدۇ و شهر غارت اوْلۇندۇ . تیمورۇن الینه کئچن قنیمتین میقداریٛ اوْ قدر چوْخ ایدی کی،90 فیلله گئری داشیٛنمیٛشدیٛ .

صنعتکار، معمار و رساملار اثرلرینی تیموریلر دؤولتینین باشکندیٛندا مئیدانا گتیرمسی اۆچۆن سمرقنده گتیریلدی . بۇنلار آراسیٛندا دیوارچیٛلار، داشیوْنانلار یۆرۆشۆن اۇغۇرلا تاماملانماسیٛنا گؤره سمرقندده تیکیلجک اوْلان کبیر مسجیدینین اینشا اوْلۇنماسیٛندا ایشلمک اۆچۆن تیمورۇن کوْماندانلاریٛ آراسیٛندا بؤلۆشدۆرۆلدۆ . بۇ آبیدنین اینشا اوْلۇنماسیٛندا ایستیفاده اوْلۇنماسیٛ اۆچۆن ناخیٛشلارلا بزدیلمیش داشلار و هیندۇ معبدلریندکی اشیالار سمرقنده داشیٛندیٛ .

تیمور آتشپرست هیندۇلاریٛ قانق چایٛنا کیمی تقیب ائتدی . آتشپرستلر قانق چایٛ ساحیلینده اؤلدۆرۆلدۆکدن سوْنرا چایٛن قیٛرمیٛزیٛ رنگده آخدیٛغیٛ روایت اوْلۇنۇر . اوْن ایکی آی داوام ائدن یۆرۆشدن سوْنرا سمرقنده چاتان تیمور بیر مۆددت بۇرادا قالدیٛقدان سوْنرا یئنیدن غرب ایستیقامتینده یۆرۆشه باشلادیٛ .

تیمورۇن یئددی ایللیک یۆرۆشۆ[دَییشدیر]

تیمورۇن 1399-جۇ ایلده یئنیدن غرب ایستیقامتینده یۆرۆشه باشلاماسیٛنیٛن سببی آذربایجان طرفدن، خۆصۇصاً ده مایرانشاهلا باغلیٛ خوْش اوْلمایان خبرلرین گلمسی ایدی . خوراسان حاکیمی اوْلدۇقدان سوْنرا 1393-جۆ ایلده هولاکو خانیٛن تاختیٛنا تین اوْلۇنان، آذربایجان و اطراف اراضیلرین حاکیملینه گتیریلن مایرانشاه هیندوستان یۆرۆشۆنده ایشتیراک ائتمیشدی . تیمورا ایسه ایران و آذربایجاندا حاکیمیت بوْشلۇغۇ و دؤولتین مالیٛنیٛن سآقا-سوْلا خرجلنمسی خبرلری چاتمیٛشدیٛ و اۆستلیک گؤرکملی تاریخچی فزلۇللاح رشیدالدینین تۆربسینی اۇچۇراراق اوْنۇن سۆمۆکلرینی یهودی قبریستانلیٛغیٛندا باسدیٛرتمیٛشدیٛ بۇ سببدن تیمور هیندوستان یۆرۆشۆندن دؤرد آیدیٛر کی، گئری دؤنمسینه باخمایاراق یئنی بیر یۆرۆشه باشلادیٛ . یئددی ایللیک یۆرۆش اوْلاراق آدلاندیٛریٛلسا دا بۇ یۆرۆش بئش ایل داوام ائتمیشدی و تیمورۇن ان اۇزۇن مۆددت داوام ائدن یۆرۆشۆ ایدی . تیمور 1399-1400-جۆ ایلین قیٛشیٛنیٛ قاراباغدا کئچیردی . سوْنرا آذربایجان، گۆرجۆستان و عیراقدا نظارتی مؤحکملتدیکدن سوْنرا بینگؤله گلدی . بۇندان سوْنرا تیمورۇن اؤنۆنده سوریه و انادوْلۇنۇ اله کئچیرمک اۆچۆن مانئه قالمامیٛشدیٛ .

سیواسیٛن تیمور طرفیندن فتح اوْلۇنماسیٛ[دَییشدیر]

تیمورلا ایلدیٛریٛم بایزید آراسیٛنداکیٛ باشلیٛجا پروْبلئملردن بیری رزینجان حاکیمی تاحارتئن مسلسی ایدی . تاحارتئن تیمورۇن داها اولکی یۆرۆشۆنده اوْنۇن حاکیمیتینی تانیٛمیٛشدیٛ . ایلدیٛریٛم بایزید 1399-جۇ ایلده باشدا مالاتیا اوْلماقلا کاحتئ، دیوریغی و دارئندئ قالالاریٛنیٛ توْرپاقلاریٛنا داخیل المیشدی . بئللیکله فرات چایٛنا قدر اوْلان توْرپاقلار عوثمانلیلاریٛن الینه کئچمیشدی . انادوْلۇداکیٛ سیاسی بیرلین تامین اوْلۇنماسیٛ اۆچۆن نؤوبه فرات چایٛندان غربده یئرلشن هارپۇت، دیاربکیر، رزینجان و ارزۇرۇما گلمیشدی . ایلدیٛریٛم بایزید ارزینجان امیرینه اوْنا تابع اوْلماسیٛنیٛ بیلدیرمیشدی . تاحارتئن ایلدیٛریٛم بایزیده وئرگی وئرمی قبۇل ائتمیش، آما کئماحیٛ عوثمانلیلارا وئرمیجینی دئمیشدی . بۇنۇن ایسه سادجه واختیٛ اۇزاتماق اۆچۆن ائدیلدی معلومدۇر . تاحارتئن حاکیمیتینی تانیٛدیٛغیٛ تیمورا ایلدیٛریٛم بایزیدین ایستکلرینی بیلدیرمیش و اوْنۇ شیکایت ائتمیشدی .

تاحارتئن اوْنۇن قبۇلۇنا گلدیکدن 2 گۆن سوْنرا تیمور سیواس شهرینه گلدی . تیمورۇن اوْردۇسۇنا آغقوْیۇنلۇ بی قارا یۇلۇق عوثمان بی و تاحارتئن باشچیٛلیٛق ائدیردی . سیواس شهری یۆکسک قالا دیوارلاریٛ ایله احاطه اوْلۇنمۇشدۇ . جنۇب طرفدن سۇ خندی واردیٛ . قالانیٛ بۇ طرفدن آشماق مۆمکۆن اوْلماسا دا، غرب طرف بۇ ایش اۆچۆن اۇیغۇن حئساب ائدیلمیش و مۆحاصیره باشلامیٛشدیٛ . شهرین آلتیٛنا تۇنئل قازیٛلمیٛش و شهر اهالیسی بۇندان گئج خبر تۇتمۇشدۇ . عوثمانلی تاریخچیسی ایبن کامال یازیٛر کی، تیمورۇن عسگرلری هئچ دایانمادان، سانکی هئچ یئیب-یچمدن سحردن آخشاما قدر ایشلیردی . تۇنئل قازماق نتیجه وئرمیش و شهردکیلر مۆقاویمتین معناسیز اوْلدۇغۇنۇ گؤردۆکدن سوْنرا قالابی موصطفا شهری تحویل وئرمیه مجبۇر اوْلمۇشدۇ تیمور سیواسیٛ قان تؤکمدن آلاجاغیٛنا سؤز وئرمیشدی . سیواس آلیٛناندان سوْنرا 3-4 مین ائرمنینی قازدیٛردیٛغیٛ بؤیۆک چۇخۇرا باسدیٛریٛر و سؤزۆنۆ تۇتدۇغۇنۇ، قان تؤکمدینی بیلدیریر . جۆزام خستلی تۆرکۆستاندا معلوم اوْلمادیٛغیٛندان تیمورۇن گؤستریشی ایله خستلیک عسگرلرینه یوْلۇخماسیٛن دئیه جۆزام خستلری اؤلدۆرۆلمۆشدۆ . سیواسیٛ قوْرۇیان ایلدیٛریٛم بایزیدین اوْغلۇ بیر نئچه گۆن قوْرۇندۇقدان سوْنرا اؤلدۆرۆلدۆ . تیمور سیواسیٛ اله کئچیردیکدن سوْنرا چوْخ ایرلیلمدی و سوریه ایستیقامتینه یؤنلدی . سیواسیٛ تۇتماسیٛنا باخمایاراق مالاتیا هله ده عوثمانلیلاریٛن نظارتینده ایدی . اؤزۆندن گئریده نظارتینده اوْلمایان یئر ساخلاماق ایستمدیندن گئری دؤنرک مالاتیانیٛ آلمیٛش، سوْنرا جنۇبا ایرلیلمیه داوام ائتمیشدی . تیمورۇن سیواس و مالاتیانیٛ تۇتماقلا ایلدیٛریٛم بایزیده گؤز داغیٛ وئردینی دۆشۆنمک اوْلار . بئله کی، تیمور سیواسیٛ اله کئچیردیکدن سوْنرا ایلدیٛریٛم بایزیده گؤندردی مکتۇبۇندا سیواس حادیثه لریندن نتیجه چیٛخارماغیٛ، اؤزۆنۆن ایلخانیلر نسلیندن گلدینی و کیچین بؤیۆیه ایتات گؤسترمسینین واجیب اوْلدۇغۇنۇ یازمیٛشدیٛ .

تیمورلا ایلدیٛریٛم بایزید آراسیٛنداکیٛ مۆباریزده سیواسیٛن آلیٛنماسیٛ اؤنملی بیر مرحلدیر . بئللیکله تیمور ایلک دفه عوثمانلیلارا تابع اوْلان بیر بؤلگنی اله کئچیرمیشدی . سیواسیٛن زبت اوْلۇنماسیٛ خبری ایلدیٛریٛم بایزیده چاتدیٛقدان سوْنرا اوْ، کوْنستانتینوْپوْلۇن مۆحاصیرسینی دایاندیٛریٛب انادوْلۇیا کئچدی . ایلدیٛریٛم بایزیدین تیمورۇن انادوْلۇیا دوْغرۇ ایرلیلیجینی دۆشۆنمۆش اوْلدۇغۇنۇ گۆمان ائتمک اوْلار . بئله کی، ایلدیٛریٛم بایزید کایسئرییه گلرک بۇرادا تیمورۇ گؤزلمیه باشلامیٛشدیٛ .

مملۆکلرله دؤیۆش[دَییشدیر]

تیمور سیواسیٛ اله کئچیردیکدن سوْنرا جنۇبا، مملۆک دؤولتی اۆزرینه ایرلیلمیه باشلادیٛ . تیمور مملۆک سولطانیٛ بئرقوْقۇن اؤلۆمۆندن سوْنرا مملۆک دؤولتینده داخیلی وضیعتین قاریٛشیٛق اوْلدۇغۇندان خبرداردیٛ و ایلدیٛریٛم بایزیدله قارشیٛلاشمازدان اول بۇ وضیعتدن فایدالانماق ایستیردی . تیمور بغدادیٛ فتح ائتدی زامان سولطان بئرقوْقا گؤندردی ائلچی اؤلدۆرۆلمۆشدۆ و قارا یۇسیف طرفیندن حبس اوْلۇنان آونیک حاکیمی آتلامیٛش دا قاهیرهیه گؤندریلمیشدی بۇ سببدن تیمور یئنی تاختا چیٛخان سولطان فرج ائلچیلر گؤندریب آتلامیٛشیٛ آزاد ائتمسینی ایستدی، آما ائلچیلر حلبه چاتان کیمی حبس اوْلۇندۇلار . همین واخت مالاتیادا اوْلان تیمور بئحیسنی و انتئپی اله کئچیررک حلبه یاخیٛنلاشدیٛ . حلبه چاتدیٛغیٛ زامان مملۆک اوْردۇسۇ ایله قارشیٛلاشدیٛ . تیمور دؤیۆشمیه قرار وئردی و اوْردۇسۇندا اوْلان فیللرین ده وئردی اۆستۆنلۆکله قالیب گلدی . تیمورۇن عسگرلری حلبی آسانلیٛقلا اله کئچیردی . شهرده غارت و قیٛرغیٛن اوْلدۇ .

حلب، حما و خۆمسۆ بیر-بیرینین آردیٛنجا اله کئچیرن تیمور 1401-جی ایلین یانوار آیٛندا شاما یاخیٛنلاشدیٛ . مملۆک اوْردۇسۇ مغلۇب اوْلدۇ . سولطان فرج شهری ترک ائدیب قاهیرهیه قاچدیٛ . ساغ قالانلار ایسه شام قالاسیٛنا سیٛغیٛندیٛلار . شام مۆحاصیرده اوْلارکن تیمورۇن یانیٛنا شهره آمان وئرمسی اۆچۆن بیر حئیت گلدی . یبن خلدۇن دا بۇ حئیتین ترکیبینده ایدی تیمور ایبن خلدۇنۇ خوْش رفتارلا قارشیٛلادیٛ . تیمورلا آرالاریٛندا مغریبین وضیعتی، تاریخ و دیگر مؤوزۇلاردا سؤحبت اوْلدۇ . تیمور یبن خلدۇنا حؤرمت گؤسترمیش، حتتا میصره گئری قایٛتماسیٛنا ایجازه وئرمیشدی .

قیزیل اوردا دؤولتینین آردیٛنجا مملۆک دؤولتی ده سیٛرادان چیٛخدیٛقدان سوْنرا تیموریلر دؤولتینین گۆجلۆ رقیبی کیمی یانلیٛز عوثمانلیلار قالیٛردیٛ .

تیمور و ایلدیٛریٛم بایزید[دَییشدیر]

تیمورۇن آنکارا دؤیۆشۆندن اول ایلدیٛریٛم بایزیده گؤندردی مکتۇب . آما بۇ مکتۇبلاشمالار دؤیۆشۆن قارشیٛسیٛنیٛ آلا بیلمدی . تیمور قارا یۇسیفله سولطان احمد جلایٛریٛن ایلدیٛریٛم بایزید طرفیندن قبۇل اوْلۇنماماسیٛنیٛ، اوْنلاریٛن تۇتۇلۇب عایله لری ایله بیرلیکده اوْنا گؤندریلمسینی و یا اؤلکدن خاریج اوْلۇنماسیٛنیٛ ایستیردی . ایلدیٛریٛم بایزید ایسه بۇنلاریٛ امر حئساب ائدرک آغیٛر جاواب یوْللامیٛشدیٛر تیمورۇ عوثمانلی دؤولتی ایله دؤیۆشمیه تحریک ائدنلر رزینجان امیری، آغقوْیۇنلۇ بی و باشدا قارامان بیلی اوْلماقلا دیگر انادوْلۇ بیلیکلری ایدی . رزینجان، آغقوْیۇنلۇ، قارامان بیلیکلری، ائلجه ده دیگر آنادوْلۇ بیلیکلری شرقه دوْغرۇ گئنیشلین عوثمانلی دؤولتینین تزیقینه مرۇز قالیٛردیٛ . اوْنلار تیمورۇن ایلدیٛریٛم بایزیدی مغلۇب ائتمسینه ماراقلیٛ ایدیلر . بۇ اؤزۆنۆ آنکارا دؤیۆشۆنده داها آیدیٛن گؤستریر . بئله کی، عوثمانلی اوْردۇسۇنۇن ترکیبینده اوْلان آنادوْلۇ بیلیکلرینین بیرلیکلری تیمورۇن طرفینه کئچمیشدی . تیمور قاراباغ قیٛشلاغیٛندا اوْلارکن گلن عوثمانلی ائلچیسینه عوثمانلیلار حمیشه فیرنگلرله قزا دؤیۆشلری ائتدیندن اوْنلارلا دؤیۆشمک فیرنگلرین قۆوولرینین آرتماسیٛنا سبب اوْلار و بۇ سببدن رۇم دیاریٛنا ایرلیلمک طرفداریٛ دئیلم شکلینده جاواب وئرمیشدی . بۇنا باخمایاراق تیمور ایلدیٛریٛم بایزیدین قارا یۇسیفی حیمی ائتمسینی اوْنا قارشیٛ گلمک کیمی باشا دۆشۆردۆ . تیمور سوْنۇنجۇ دفه قارا یۇسیفین ائدام اوْلۇنماسیٛ و یا اؤلکدن خاریج اوْلۇنماسیٛنیٛ تکلیف ائتدی . اگر بۇ قبۇل اوْلۇنارسا آتا-وْغۇل اوْلاریٛق و قزا دؤیۆشلرینده بیر-بیریمیزه کؤمک ائدریک دئدی . تیمور 12 مارت 1402-جی ایلده قاراباغدان انادوْلۇ ایستیقامتینده ایرلیلمیه باشلادیٛ . ایلدیٛریٛم بایزیده خبر گؤندریب شرتلرینی تکرار ائتدی . ایلدیٛریٛم بایزید ده تیمورا ائلچی گؤندردی . سیواسدا تیمورۇن اوْردۇسۇ عوثمانلی ائلچیلرینین قارشیٛسیٛندا رسمی کئچید ائتدی و یئنیدن صۆلح تکلیف اوْلۇندۇ . تیمورا ایلدیٛریٛم بایزیدین بؤیۆک بیر اوْردۇ ایله اوْنا قارشیٛ ایرلیلدی خبری چاتدیٛ . تیمور ایرلیلیرک آنکارادا مؤوقئ تۇتدۇ . ایلدیٛریٛم بایزید مؤوقئ جهتدن پیس وضیعته دۆشدۆ و گئری چکیلرک یوْرغۇن عسگرلری ایله الوئریشسیز چۇبۇق دۆزۆنده مؤوقئ تۇتدۇ . بۇنۇن اکسینه اوْلاراق تیمورۇن مؤوقئی الوئریشلی ایدی دؤیۆش تیمورۇن هۆجۇمۇ ایله باشلادیٛ و عوثمانلی اوْردۇسۇنۇن سوْل جیناحیٛ آغیٛر ضربه آلدیٛ . عوثمانلی اوْردۇسۇنداکیٛ تاتارلار و انادوْلۇ بیلیکلرینین عسگرلرینین ده تیمورۇن طرفینه کئچمسی و تیمورۇن اوْردۇسۇندا فیللرین اوْلماسیٛ سببیندن ایلدیٛریٛم بایزیدین اوْردۇسۇ مغلۇب اوْلدۇ .

تیمورۇن آنکارا دؤیۆشۆندن سوْنرا آنادوْلۇداکیٛ فعالیتلری[دَییشدیر]

آنکارا دؤیۆشۆنده قلبه قازاندیٛقدان سوْنرا تیمور امیرزاده محمدی ایلدیٛریٛم بایزیدین اوْغلۇ سۆلئیمان چلبینی تقیب ائدرک عوثمانلینیٛن باشکندیٛ بۇرسایا داخیل اوْلمآقا و عوثمانلیلاریٛن خزینسینی اله کئچیرمیه گؤندردی . تیمورۇن اوْردۇسۇ بۇرسایا سۆلئیمان چلبی اوْرادان آیریٛلدیٛقدان سوْنرا چاتدیٛ و شهر غارت اوْلۇندۇ . تیمور انادوْلۇدا عوثمانلیلار طرفیندن لغو اوْلۇنمۇش بیلیکلری برپا ائتدی . ایلدیٛریٛم بایزید طرفیندن لغو اوْلۇنان بؤیۆکلۆ کیچیکلی بۆتۆن خاندانلارا یارلیٛقلار یازاراق اوْنلاریٛ حیمایهسینه قبۇل ائتدی .

تیمور اون دوردینجی عصرین اوْرتالاریٛندان تۆرکلرین الیندن چیٛخمیٛش اوْلان یزمیر شهرینی فتح ائدرک ایلدیٛریٛم بایزیدین باجارا بیلمدینی ائتمی قرارا آلدیٛ . ایکی حفته مۆحاصیردن سوْنرا یزمیر شهری فتح اوْلۇندۇ . تیمور گئنۇیانیٛن الینده اوْلان فوْچا قالاسیٛنیٛ فتح ائتمک اۆچۆن محمد سولطانیٛ گؤندردی . قالاداکیٛلار آمان ایستیرک خراج وئرمی قبۇل ائتدیلر . 8 مارت 1403-جۆ ایلده ایلدیٛریٛم بایزید اؤلدۆ . بۇ خبر تیمورا چاتدیٛقدان سوْنرا ایلدیٛریٛم بایزیده تابع اوْلان بۆتۆن اؤلکلرین و یئرلرین اوْنۇن حؤکمرانلیٛغیٛنا کئچدینی اعلان ائتدی . تیمور ایلدیٛریٛم بایزیدین جنازسینی اوْنۇن اوْغلۇ اوْلان مۇسا چلبیه وئررک دفن ائتمسی اۆچۆن بۇرسایا یوْلا سالدی

تیمور آنکارا دؤیۆشۆندن سوْنرا 8 آی دا انادوْلۇدا قالدیٛقدان سوْنرا 1403-جۆ ایلین یۇل آیٛندا گۆرجۆستانا گلدی و اوْرادان قیٛشیٛ کئچیرمک اۆچۆن قاراباغا یؤنلدی . قیٛشیٛ قاراباغدا کئچیردیکدن سوْنرا 1404-جۆ ایلین مارت آیٛندا قاراباغدان سمرقند ایستیقامتینده حرکته باشلادیٛ . ردبیل شهرینه چاتدیٛقدا اولجدن پلانلاشدیٛردیٛغیٛ کیمی یٛغیٛنجاق توْپلادیٛ . هولاکو خانیٛن تاختیٛ، آذربایجان، آنادوْلۇ، عجم عیراقیٛ، آران، مۇغان، ایندیکی ائرمنیستان و گۆرجۆستان بؤلگلری ایدار ائتمسی اۆچۆن مایرانشاهیٛن اوْغلۇ میرزا اؤمره وئریلدی . تیمور 1404-جۆ ایلین یۇل آیٛندا سمرقنده چاتدی آنکارا دؤیۆشۆندن سوْنرا تیمورۇن گۆجلۆ رقیبلریندن اوْلان عوثمانلی سیٛرادان چیٛخاریٛلدیٛ، عوثمانلی دؤولتینده "فترت دؤورۆ" آدلانان سلتنت بوْشلۇغۇ مئیدانا گلدی، کوْنستانتینوْپوْلۇن فتحی و اروپادا ایرلیلمک یاریٛمچیٛق قالدیٛ .[۱]

خاریجی کئچیدلر[دَییشدیر]

تیموری‌لر خانلاری[دَییشدیر]

  • تیمور (۷۷۱ – ۸۰۷ ه‍. ق) (۱۳۷۰ - ۱۴۰۵ م.)
  • خلیل سلطان (۸۰۷ – ۸۱۲ ه‍. ق.) (۱۴۰۵ - ۱۴۱۰ م.)
  • شاهرۇخ (۸۰۷ – ۸۵۰ ه‍. ق.) (۱۴۰۵ - ۱۴۴۷ م.)
  • بایسوْنقۇر میرزا
  • اۇلوغ بیگ (۸۵۰ – ۸۵۳ ه‍. ق.) (۱۴۴۷ - ۱۴۴۹ م.)
  • عبداللطیف (۸۵۳ – ۸۵۴ ه‍. ق.) (۱۴۴۹ - ۱۴۵۰ م.)
  • عبدالله (۸۵۴ – ۸۵۵ ه‍. ق.) (۱۴۵۰ - ۱۴۵۱ م.)
  • سولطان ابوسعید (۸۵۵ – ۸۷۳ ه‍. ق.) (۱۴۵۱ - ۱۴۶۹ م.)
  • سولطان حسین بایقارا (۸۶۲ – ۹۱۱ ه‍. ق.) (۱۴۷۰ - ۱۵۰۶ م.)
  • سولطان احمد (۸۷۳ – ۸۹۹ ه‍. ق.) (۱۴۶۹ - ۱۴۹۴ م.)
  • سلطان محمود (۸۹۹–۹۰۰ ه‍. ق.) (۱۴۹۴ - ۱۴۹۵ م.)

قایناقلار[دَییشدیر]

[۲]

  1. ИШРАТХОНА
  2. Timur