کوروش

ویکی‌پدیا، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
یئکه کوروش
  • شاهلار شاهی
  • پارس شاهی
  • انشان شاهی
  • ماد شاهی
  • بابل شاهی
  • سومر و آکاد شاهی
  • دۆنیانین دؤرد بۇجاغی‌نین شاهی[۱]
Illustrerad Verldshistoria band I Ill 058.jpg
بؤیوک کوروشا منسوب شکیل
پارس شاهی
۵۷۶–۵۳۰م. ق
قاباق‌کی بیرینجی کمبوجیه
سوْنراکی ایکینجی کموجیه
آروادی (لار)
  • کاساندان
  • آمیتیس
اۇشاقلار
  • ایکینجی کمبوجیه
  • بردیا
  • آرتیستون
  • آتوسا
  • روکسانا[۲]
آتاسی بیرینجی کمبوجیه
آناسی مادلی ماندانا
دوْغومو ۶۰۰ یا ۵۷۶ م. ق
انشان، پارس
اؤلومو ۴ دسامبر ۵۳۰ میلاددان قاباق[۳]
سیحون حوالی‌سی
قبر پاسارگاد

کوروش یا ایکینجی پارس کۇروشو عبرانی (بنی ایسرائیل) قالوت آواره لرین ماشیح و شاهی[۴][۵](فارسجا: کوروش،[۶] ۵۳۰–۵۷۶یا ۶۰۰) عۆموما یئکه کوروش آدیلا تانینیر (فارسجا:کوروش بزرگتر)[۷] هخامنشلیلر ایمپیراتولوغونون قوْروجوسو و ایلک ایمپیراتورو[۸][۹]. حؤکمونون آلتیندا ایمپیراتورلوق، قدیم یاخین شرقین بۆتون موتمدّین دؤولتلرینه شامیل اوْلوردو[۸] کوروشون ایپیراتولوغو نهایتده آسیانین گۆنئی باتی‌سی‌نین چوْخو و اوْرتا آسیانین بؤیوک پارچاسی ایله قافقازی فتح ائتدی. ایپیراتولوغو مدیترانه دنیزی و داردانل بوغازینا غربدن و شرقدن ایسه سند درّه‌سی نه قدر یئتیشیردی. کوروش یارادن ایمپیراتورلوق اوْ زامانا قدر دۆنیادا گؤرولن ان بؤیوک ایمپیراتورلوغویدو.[۱۰] کوروش ایمپیراتولوغونو اوّلده ماد ایمپیراتولوغو، سوْنرا لیدی ایمپیراتولوغو و داها سوْنرا یئنی بابل ایمپیراتورلوغونون فتحی ایله بنا ائتدی. کوروش بابلین فتحیندن سوْنرا اورتا آسیا یا دا قوْشون چکدی.[۱۱] کوروش اؤزونو میصر ریسکینه آتمادی، نئجه‌کی اؤزو ده ۵۳۰-م. ق ایلینده ماساگتلرله سیحون چایی‌نین قیراغیندا ساواشاندا اؤلدورولدو.[۱۲][۱۳] کوروشدان سوْنرا اوْغلو ایکینجی کمبوجیه تخته چیخدی، اوْ قیسا حؤکومتی‌نین ایچینده میصر، نوبیه و برقه‌نی ایپیراتورلوغا قاتدی. کوروش الینه کئچیرن توْرپاقلارین خالقلری‌نین دین و دَبلرینه حؤرمت و سایگی گؤستریردی.[۱۴] کوروش یارادان ایمپیراتورلوغون نقشی چوْخ باشاریلی موتمرکیز ایداره شیوه‌سی و رعیتلرین نفعینه چالیشماسی دۆنیالیق تاریخده دئییلیب.[۸] واقعیّتده ایمپیراتولوق ساتراپلار توسوطویلا ایداره اوْلوردو و حؤکومتین اساس قرارلاری پاسارگاددا کوروش اوْتوران یئرده وئریلیدی.[۱۵](م. ۱۹۷۰)۱۳۵۰ ایللرینده محمدرضا پهلوی کوروش اۆسوانه‌سی‌نین اۆستونده‌کی یازیلاری ان اسکی اینسان حقّلری بیانامه‌سی آدلاندیردی.[۱۶][۱۷][۱۸][۱۹] بعضی تاریخچیلر بۇ باخیشی نقده چکیلیب و اۆستوانه‌نین ایشتباه آنلاماغینی مئیدانا قوْیوبلار[۲۰][۲۱]؛ تاریخچیلره گؤره اوْ عصرلرده عۆموما یئنی تخته چیخان سولطانلار حؤکومتلرین باشلییاندا بۇ نوع اعلامیه‌لردن وئریرمیشلر.[۱۸][۱۹][۲۲]

اتمولوژی[دَییشدیر]

کوروش آدی قدیم فارسجادان گلیر،[۲۳] آد و معناسی قدیم یازیلاردا و دییشیک دیللرده ثبت اوْلوب. قدیم یونانین پلوتارک و کتزیاس آدلی تاریخچی‌لرینه گؤره کوروش آدی کروسدان تۇتولوب (گؤنش) و معناسینی گۆنشه بنزر ثبت ائدیبلر. (خور+وش) فارس دیلینده (خور) گۆنش اسمی و (وش) بَنزرلیک اکی اوْلاراق.[۲۴] . هابئله بۇ مومکوندور ایرانین ایلک افسانه شاهی اوْلان جمشیدی، گؤز قاباغینا گتیره، اوْنوندا آدی گۆنش (شید) عۇنصوروندان تشکیل اوْلوب. یهودیلرین قوتسال کیتابی تورات اوْنو کۇروش تانیتدیریب. (عبرانیجه:כורש)[۲۵] استرابو ریوایتینده، کوروشون آدی قاباقجا آگراداتسیمیش و شاه اوْلاندان سوْنرا پاسارگادین گونئی‌ینده آخان کوْر چاییندان ایلهام آلیب و کوروش آدینی اؤزونه سئچیب.

سولاله تاریخچه‌سی[دَییشدیر]

پارسلارین سولطه و شاهلیقلاری ایران فلاتیندا هخامنش سولاله‌سی ایله باشلادی، اوْنلار قاباقدان اللرینده اوْلان قودرتلرینی ایحتیمالا ۹. جو م. ق عصرینده گئنیشلندیردیلر. سولاله‌نین آدی ایسه قوْروجوسو اوْلان هخامنشدن گلیر. «هخامنشلی، هخامنشین اۇشاقلاری، سولاله‌سی» دئمکدیر. سولاله‌نین دوْقوزونجو شاهی داریوش اؤز نسبینی هخامنشه قدر اۇزالدیر و اعلان ائدیر «بو سببله بیز هخامنشلی آدلاندیق». هخامنش پارسومش دؤولتین ایرانین گؤنئی باتیسیندا قۇردو اوْندان سوْنرا چِشپِش تخت صاحیبی اوْلدو و انشان شهرینی اله کئچیرندن سوْنرا «انشان شاهی» آدلاندی و بۆتون پارس دؤولتینی شاهلیغی‌نین ایچینه آلدی.[۲۶] اسکی سندلر[۲۷] چشپشین کیچیک کوروش آدلی بیر اوْغلو اوْلدوغونا ایشاره ائدر. اوْدا انشان شاهلیغینی آتادان ارث آپاردی. بیرینجی کوروشون قارداشی‌نین آدی آریارمنش ثبت اوْلونوب.[۸] ۶۰۰م. ق ایلینده ،۱. جی کوروشون اوْغلو ۱. جی کمبوجیه آتانین تختینه چیخدی، و۵۵۹ م. ق ایلینه قدر حؤکم سۆردو. بیرینجی کمبوجیه ده آتاسی‌نین آدینی اوْغلونا قوْیودو ایکینجی کوروش.[۲۸]

دوْغوم و اوْشاقلیغی[دَییشدیر]

[[فایل:Le songe d'Astyage.jpg|

  1. Ghasemi, Shapour. The Cyrus the Great Cylinder. Iran Chamber Society. یوْخلانیلیب2009-02-22.
  2. Dandamayev,Muhammad A. ,CYRUS iii. Cyrus II The Great, Encyclopædia Iranica
  3. CYRUS iii. Cyrus II The Great. iranicaonline.org.
  4. اسکی عهد (عهد عتیق) شاهلار سِفری
  5. اشعیا 1:14
  6. Dandamaev 1989, s. 71
  7. Xenophon, Anabasis I. IX; see also M. A. Dandamaev "Cyrus II", in Encyclopaedia Iranica.
  8. ۸٫۰ ۸٫۱ ۸٫۲ ۸٫۳ Schmitt Achaemenid dynasty (i. The clan and dynasty)
  9. [http://www.iranchamber.com/history/cyrus/cyrus.php Why is Cyrus The Great Cyrus II, Kourosh in Persian, Kouros in Greek]. http://iranchamber.com. یوْخلانیلیب16 May 2016.
  10. Kuhrt, Amélie (1995). "13", The Ancient Near East: C. 3000–330 BC. Routledge, 647. ISBN 0-415-16763-9.
  11. Cambridge Ancient History IV Chapter 3c. p. 170. The quote is from the Greek historian Herodotus.
  12. Beckwith, Christopher. (2009). Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton and Oxford: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2. Page 63.
  13. Cyrus's date of death can be deduced from the last two references to his own reign (a tablet from Borsippa dated to 12 August and the final from Babylon 12 September 530 BC) and the first reference to the reign of his son Cambyses (a tablet from Babylon dated to 31 August and or 4 September), but a undocumented tablet from the city of Kish dates the last official reign of Cyrus to 4 December 530 BC; see R. A. Parker and W. H. Dubberstein, Babylonian Chronology 626 B.C. – A.D. 75, 1971.
  14. Dandamayev Cyrus (iii. Cyrus the Great) Cyrus's religious policies.
  15. The Cambridge Ancient History Vol. IV p. 42. See also: G. Buchaman Gray and D. Litt, The foundation and extension of the Persian empire, Chapter I in The Cambridge Ancient History Vol. IV, 2nd edition, published by The University Press, 1927. P. 15. Excerpt: The administration of the empire through satrap, and much more belonging to the form or spirit of the government, was the work of Cyrus ...
  16. Neil MacGregor, "The whole world in our hands", in Art and Cultural Heritage: Law, Policy, and Practice, p.  383–4, ed. Barbara T. Hoffman. Cambridge University Press, 2006. ISBN 0-521-85764-3
  17. The Cyrus Cylinder travels to the US. British Museum (2012). یوْخلانیلیب21 September 2013.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ "Cyrus cylinder, world's oldest human rights charter, returns to Iran on loan". Associated Press. The Guardian. 10 September 2010. http://www.theguardian.com/world/2010/sep/10/cyrus-cylinder-returns-iran. Retrieved 21 September 2013.
  19. ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ "Oldest Known Charter of Human Rights Comes to San Francisco". 13 August 2013. http://www.kqed.org/arts/visualarts/article.jsp?essid=124632. Retrieved 21 September 2013.
  20. Daniel, Elton L. (2000). The History of Iran. Westport, CT: Greenwood Publishing Group. ISBN 0-313-30731-8.
  21. Mitchell, T.C. (1988). Biblical Archaeology: Documents from the British Museum. London: Cambridge University Press. ISBN 0-521-36867-7.
  22. (2006) "Achaemenid Period Historical Texts Concerning Mesopotamia", in Chavelas, Mark W.: The Ancient Near East: Historical Sources in Translation. London: Blackwell. ISBN 0-631-23581-7.
  23. Cyrus (name). یوْخلانیلیب8 February 2016.
  24. ; Plutarch, Artaxerxes 1. 3 classics.mit.edu; Photius, Epitome of Ctesias' Persica 52 livius.org
  25. Koresh. http://biblehub.com. یوْخلانیلیب17 May 2016.
  26. . The clan and dynasty.
  27. e. g. Cyrus Cylinder Fragment A. ¶ 21.
  28. شابلون:Cite encyclopedia