چؤرک
 موختلیف مایالی چؤرکلر | |
| اساس مادهلر | اون, سو |
|---|---|
 Cookbook: Bread  Media: Bread | |
چؤرک سونتی یئمک محصولودور، آنجاق بوگون چؤرکلر هم سونتی شکیلده و هم ماشینی شکیلده حاضیرلانیرلار. چؤرک اَن آزی اون و سودان عیبارت حاضیرلانمیش خمیرین سوبادا بیشیریلمسی ایله حاضیرلانیر. بۇ خمیره چوْخ واخت دوز، بیرلشدیریجی مادهلر، قیجقیردیجی و بعضی چؤرک نوع لرینه ایسه گونهباخان، خشخاش و باشقا بیتکی توملاری دا علاوه ائدیلیر. چؤرگی آیریجا یئمک اولور. چوْخ واخت اونو یاغلا، موُراببا، بال و یا پئندیر یئییرلر. آرووپادا آراسیندا موختلیف اَت محصوللاریندان حاضیرلانمیش یئمکلر اوْلان چؤرکی تئز-تئز راست گلینیر. اونلار آیریجا یئمک نوعو کیمی گئنیش یاییلمیشدیر. چؤرکلر بیشیریلمیش، و یا قیزارسیلمیش شکیلده سفریه وئریلیر.
گئچمیشی
[دَییشدیر]
چؤرک ان قدیم حاضیرلانمیش قیدالاردان بیریدیر. ۳۰ مین ایل بوندان اول اوروپا و اوسترالیادا آپاریلان آراشدیرمالار، بیتکیلری دؤیمک اوچون ایستیفاده اولونان قایالاردا نیشاستا قالیقلارینی آشکار ائدیب. بو دؤورده پیشیکقویروغو و قیژی کیمی بیتکیلرین کؤکلریندن الده ائدیلن نیشاستانی یاستی بیر قایانین اوستونه یاییب، اودون اوستونه قویاراق ایبتیدایی یاستی چؤرک بیشیرمهلری مومکوندور. چؤرهک بیشیرمهنین ان قدیم ثوبوتو، ایوردانییانین شیمال-شرق صحراسیندا ۱۴.۵۰۰ ایللیک ناتوفیان اراضیسینده تاپیلیب. میلاددان اول تخمیناً ۱۰ مینجی ایلده، نئولیت دؤورونون باشلانغیجی و اکینچیلییین یاییلماسی ایله دنلی بیتکیلر چؤرهک بیشیرمهنین اساسینی تشکیل ائدیب. مایا سپورلاری دنلی بیتکیلرین سطحینده هر یئرده مؤوجوددور، بونا گؤره ده بیر مودت قالان هر هانسی بیر خمیر طبیعی اولاراق مایالانیر. ارکن مایالی چؤرهک، میلاددان اول ۶۰۰۰-جی ایلده، شومئر مدنیتینین بئشیگی اولان مِزوپوتامیانین جنوبوندا بیشیریلیردی و بو چؤرهک، احتمال کی، میلاددان اول ۳۰۰۰-جی ایلده میصیرلیلره کئچیریلمیش اولا بیلر. میصیرلیلر پروسِسی تکمیللشدیردیلر و اونا مایا علاوه ائتمهیه باشلادیلار. شومئرلیلر خمیر بیشیریلرکن کولدن ایستیفاده ائدیردیلر. ارکن چؤرک اوچون بیر چوخ مایالانما منبعی مؤوجود ایدی. هاوادا یاییلان مایالاردان ایستیفاده ائتمک اوچون، بیشمهمیش خمیری بیشیرمهمیشدن اول بیر مودت هاوایا قویماق اولاردی. بؤیوک پلینی بیلدیریب کی، قاللار و ایبِرلر پیوهدن چیخاریلان کؤپوکدن، یعنی “بارم” آدلانان قاباقدان “آیری خالقلارا نیسبتن داها یۆنگول چؤرک نؤوعو”، مثلاً، بارم تورتی حاضیرلاماق اوچون ایستیفاده ائدیردیلر. پیوه عوضینه شراب ایچن قدیم دونیانین بعضی حیصهلری مایا منبعی کیمی اوزوم شیرهسی و اوندان عبارت پاستادان و یا شرابدا ایسلادیلمیش بوغدا کَپهییندن ایستیفاده ائدیردیلر. پلینینین ده قئید ائتدیگی کیمی، مایالانمانین ان چوخ یاییلمیش منبعی، اولکی گوندن قالان خمیر پارچاسینی مایا خمیرینین باشلانغیجی کیمی ایستیفاده ائتمک اوچون ساخلاماق ایدی. قدیم میصیرلیلر، یونانلیلار و رومالیلار چؤرهک صنعتینده اینجهلیک درجهسینی بیر مدنیت علامتی حساب ائدیردیلر. “چورلیوود” (Chorleywood) پروسِسی، ۱۹۶۱-جی ایلده حاضیرلانیب. بو پروسِس، مایالاماق دؤورونو و بولکا (رول) ایستحصال ائتمک اوچون گَرَکَن زامانی چوخ آزالتماق مقصدیله، خمیرین شیددتلی مِخانیکی ایشلَنمَسینه اساسلانیر. یوکسک انرژی ایله آراشدیریش (مخلوط ائتمه)، داها آز پروتئینلی توخوملاردان (دنیزلردن) ایستیفاده ائتمَگه ایمکان وئریر و بو گون دونیا بویو بؤیوک فابریکلرده گئنیش اولاراق ایستیفاده اولونور. نتیجه اولاراق، چؤرک چوخ تئز و تولید ائدنله مصرف ائدن اوچون آشاغی بیر خرجیله چیخاریلا بیلر. آنجاق، بونون غِذا دَیَرینه تأثیری ایله باغلی بعضی تنقیدلر ده واردیر
نوْوعلاری
[دَییشدیر]جنوبی آذربایجان بؤلگسینده بیشیریلن و ایستیفاده ادیلن چؤرکلرین چشیدی گئنیشدیر و بونلاردان عیبارتدیر:
لواش
[دَییشدیر].jpg)
- لاواش چؤرکی:لاواش مایالی و یا مایاسیز بوغدا خمیریندن حاضیرلانمیش، تندوردا (بیر نؤوع، یاپالاخ) و یا ساچ تاوادا بیشیریلن نازیک یاستی چؤرهکدیر. بعضی فورملار، اولکی پارتیالاردان آلینان خمیرله مایالاندیریلییر. لاواش تندوردا چوخ تئز بیشیریلیر، یاستیق ایستیفاده ائدهرک یانلارینا قوویورلار. بؤیوک و نازیکدیر، باخمایاراق کی، اؤلچو و فورما باخیمیندان چوخلو دَییشیکلیکلر وار. تزه اولاندا یوموشاق اولور، لاکین تئز-تئز قورودولور. لاواش، جنوب قافقاز و غرب آسیا مطبخلرینده گئنیش یاییلمیشدیر. آذربایجاندا، شرق گرجیستاندا و ایرانین بعضی یئرلرینده اساس غیدادیر.[۱]
بربری
[دَییشدیر]
- بربری:بو، ایراندا اولاراق بیشیریلن و هم سۆنتی، هم ده صنعت اوصوللاری ایله ایستیحصال ائدیلن بیر چؤرک نؤوعودور. بو چؤرهیین خصوصی دادن و قوخوسو، بیشیرمەزدن ئەول چؤرهکچی طرفیندن چؤرهک خمیرینه سورتولن سو و آز میقداردا مایا قاریشیغیندان قایناقلانیر. بربری چؤرهیی حاضر دا ، ۷۰-۸۰ سانتیمتر اوزونوقوندا ، ۲۰-۳۰ سانتیمتر اينينده ۳تا۵، سانتیمتر قالینیقیندا بیضی فورمودا بیشیریلیر
سنگک
[دَییشدیر].jpg)
سنگک، چینقل و یا چینقل یاتاغیندا دۆز سوْبادا بیشیریلن چؤرک نؤوعودور. بو چؤرک نؤوعو ایراندان گلیر و اود و داش اۆزرینده بیشیریلن و کِماج چؤرهیین تکامولودور. پهلوی دؤورونون اولرینده ایراندا ان چوْخ یاییلمیش چؤرکلردن بیری ایدی. سنگک چؤرهیی ئەوللر آریستوکراتیا و حربیلرین چؤرهیی ایدی. کئچمیشده بعضی شهرلرده سنگکیلر مؤوسومی چؤرکخانالار ایدی، اساساً قیشدا و رمضان آییندا بیشیریلیردی.
یاغلی چؤرک
[دَییشدیر]
یاغلیٛ ال چؤرهیینین حاضیرلانماسی اوچون، کیفیتلی اون، کیفیتلی یاغ، سو یا دا سۆد و یورموتانین اورماسی گرکلیدیر. یومورتانین دا ساریسی لازیمدیر. یاغلی بیشندن سونرا اوزو قیزارسین دئیه، اونو خمیرین اوزهرینه یاخارلار
تافتون
[دَییشدیر]
تافتون چؤرهیی و یا تافتان، مایاسیز و یا “آشاگی قَباریق” خمیردن بیشیریلن ، خیرتيلانان، یاستی چؤرهکدیر. فرمنتاسییا پروسسلری واسیطاسیله تم بوغدا اونوندان، سودان، دوزدان، سنایی مایاسیندان و یا تورش مایادان حاضیرلانیر و اؤزونهمخصوس شَکِلده فورملاشدیرلانیر و سونرا ایستی سطحده بیشیریلیر.
قایناقلار
[دَییشدیر]