«بؤیوک بریتانیا» نوسخه‌لری‌نین آراسینداکی فرقلری

پرش به ناوبری پرش به جستجو
یازی قۇراللاری اساسیندا دَییشیک, replaced: یئرله‌شیر ← یئرلشیر (3)
(یازی قۇراللاری اساسیندا دَییشیک, replaced: یئرله‌شیر ← یئرلشیر (3))
| symbol_type = {{Nowrap|[[Royal coat of arms of the United Kingdom|Royal coat of arms]]<ref group="note">An alternative variant of the Royal coat of arms is used in Scotland: [[:File:Royal Coat of Arms of the United Kingdom (Scotland).svg|[click to view image]]].</ref><!--(end nowrap:)-->}}
| symbol_width = ۹۰px
| national_anthem = {{Nowrap|۱="[[God Save the Queen]]"<ref group="note">There is no authorised version of the national anthem as the words are a matter of tradition; only the first verse is usually sung.<ref>{{cite web|title=National Anthem|url=https://www.royal.uk/national-anthem|website=Official web site of the British Royal Family|accessdate=۴ June ۲۰۱۶}}</ref> No law was passed making "God Save the Queen" the official anthem. In the English tradition, such laws are not necessary; proclamation and usage are sufficient to make it the national anthem. "God Save the Queen" also serves as the [[Honors music|Royal anthem]] for certain [[Commonwealth realms]]. </ref> <div style="padding-top:۰٫۴em;">[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.ogg|center]]</div><!--(end nowrap:)-->}}
| image_map = EU-United Kingdom.svg
| alt_map = Two islands to the north-west of continental Europe. Highlighted are the larger island and the north-eastern fifth of the smaller island to the west.
| languages_type = Official language{{سخ}}{{nobold|and national language}}
| languages = [[اینگیلیس دیلی]]<!---NOTE: Just English, don't add "British English"--->
| languages2_type = Recognised regional{{سخ}}languages<ref group="note'&quot;`UNIQ--item-8--QINU`&quot;'">Under the [[Council of Europe]]'s [[European Charter for Regional or Minority Languages]], Scots, Ulster Scots, Welsh, Cornish, Scottish Gaelic and Irish are officially recognised as [[Regional language|regional]] or [[Minority language|minority]] languages by the [[Government of the United Kingdom|British Government]] for the purposes of the Charter.<ref name="reglang">{{cite web |url= http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?CL=ENG&NT=۱۴۸&VL=۱ |title=List of declarations made with respect to treaty No. ۱۴۸ |publisher=[[Council of Europe]] |accessdate=۱۲ December ۲۰۱۳}}</ref> See also [[Languages of the United Kingdom]]. </ref>
| languages2 = {{Hlist|item_style=white-space:nowrap; |[[Scots language|Scots]]|[[Ulster Scots dialects|Ulster Scots]]|[[Welsh language|Welsh]]|[[Cornish language|Cornish]]|[[Scottish Gaelic]]<!--Keep "Scottish Gaelic"; people will find "Gaelic" confusing, as the Irish language is also commonly called "Gaelic"-->|[[Irish language|Irish]]}}
| ethnic_groups = {{Unbulleted list|item_style=white-space:nowrap; |۸۷٫۱٪ [[White British|White]] |۷٫۰٪ [[British Asian|Asian]] |۳٫۰٪ [[Black British|Black]] |۲٫۰٪ [[Mixed (United Kingdom ethnicity category)|Mixed]] |۰٫۹٪ others}}
'''بؤیوک بریتانیا'''([[اینگیلیسجه]]: Great Britain) [[اوروپا]]نین شومال-غربینده یئرله‌شن بیر اؤلکه دیر. پایتختی [[لندن]] و [[اوروپا]]نین بؤیوک [[ایقتصاد]] و نظامی گؤجلریندن بیریدیر.<ref>Central یntellیgence Agency - CİA - The World Factbook: Europa</ref>
 
دؤولتین ترکیبینه بؤیوک بریتانیا آداسی، ایرلندی آداسینین شیمالقوزئی-شرق حیصّه سی و چوخسای‌لی کیچیک آدالار داخیلدیر. ماتریک آوروپایا [[فرانسه]] واسطه‌سی ایله [[لا مانش کانالی]] ایله بیرلشیر.
 
بؤیوک بریتانیا ترکیبینده دؤرد دؤولت – [[اینگیلیس]]، [[ایسکاتلند]]، [[ولز]] و [[شومالی ایرلند]] اوْلماقلا [[آنا یاسالی مونارخی]]دیر. دؤولتین هازیرکی مونارخی [[یی الیزابت]]دیر. کرالیچا دۆنیانین داها ۱۷ موستقیل دؤولتین باشچی‌سی ساییلیر. بۇنلار بیر واختلار یئر سطحی‌نین ۱/۴-نی ضبط ائتمیش [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو]]ندان قالما اراضیلردیر.
== بؤیوک بریتانیا تاریخی ==
{{اساس|بؤیوک بریتانیا تاریخی}}
اینگیلیس، ایسکاتلند، ولز و قوزئی ایرلندیین تاریخ اؤنجه‌سی دؤورلرینی احاطه ائدیر. ۱۸۰۰–۱۹۲۲ ایللری آراسیندا ایرلندیین هامیسی بیرلشمیش کراللیغین بیر حیصّه سی ساییلدیغی اۆچون بۇ دؤورلرده ایرلاندیانین تاریخی ده بیرلشمیش کرال‌لیقکراللیق تاریخی‌نین بیر حیصّه سی ساییلیر. بیرلشمیش کراللیغین ان کؤهنه خالقلارینی سلتلر تشکیل ائدیر. ا. ا ۵۵ و ا. ا ۴۱۰ ایللری آراسیندا بریتانیا آدالاری روم ایمپراتورلوغوسینا باغلی بریتان‌نیا ایالتینی تشکیل. ۵-جی عصرده بؤلگه [[خریستیانلیغ]]ین ائتکیسی آلتینا گیردی. عینی ایللرده جرمن بیر خالق اوْلان آنقلوساکسونلار بؤیوک کۆتله‌لر حالیندا نامیزده کؤچ ائتدیلر. ۱۰۶۶–۱۱۵۴-جی ایللری آراسیندا ینه بیر جرمن ایرقی اوْلان نورمانلار نامیزدی اله کئچیردیلر. اینگیلیس لر بۇ جرمن ایرقلری‌نین داوامینی میدانا گتیرمکددیرلر. ایسکاتلندلار، ولزلیلر و ایرلندیلیلار ایسه [[سلتلر]]ین داوامی‌دیر.
 
== جوغرافیاسی ==
دؤولت بریتانیا آدالاریندا (بؤیوک بریتانیا، ایرلندی آداسینین شیمالقوزئی-شرق حیصّه سی، بیرده کیچیک آدالار و آرخیپلاقلار:هبرید، اوْرکنی و شتلاند آدالاری، آنقل‌سی، آرران، اۇایت) آتلانتیک اوقیانوس‌دا یئرله‌شیریئرلشیر. قوزئی، ایرلندی، کلتس و هبرید دنیزلری ایله یویولور. جنوبگونئی-شرق ساحلی ایله فرانسهنین شیمالقوزئی ساحلی آراسین‌دا یالنیز ۳۵km² مسافه وار. ایکی دؤولتی بی-بیرین‌دن لا-مانش بوغازی آییریر.
 
بؤیوک بریتانیانین ساحه‌سی-۲۴۴ ۸۲۰km²².۱۹۹۳-جو ایلین معلوماتینا گؤره، توْرپاق ساحه‌سینین ۱۰٪-ی مشه ایله اؤرتولو ایدی، ۴۶٪-ی اوْتلاق اۆچون ایستیفاده ائدیلمیشدیر، و ۲۵٪-ی کند چیفتلیک (مزرعه) یندا ایستیفاده ائدیلمیشدیر. ساحل اۇزون‌لوغو ۱۷٫۸۲۰km²-دیر. جنوبگونئی ساحل آوروپا کونتیننتی ایله اۇزون‌لوغو ۵۰km² اوْلان(۳۸km² سۇ آلتیندا اوْلماقلا) آوروتونل واسطه‌سی‌له بیرلشیر. بۇ، دۆنیادا ان اۇزون سوالتی تونل‌دیر. ایرلاندیانین قوزئی ایرلندی جومهوریتی ایله ۳۶۰ کیلومتر لیک قۇرو سرحدی وار و بۇ، بؤیوک بریتانیانین یگانه قۇرو سرحدی‌دیر.
 
اینگیلیس، بؤیوک بریتانیانین یاری‌سیندان چوْخ اراضی‌سینی احاطه ائدیر(۱۳۰٫۳۹۵ مربّع کیلومتر) بۇنون بؤیوک بیر حیصّه سی اوْوالیغلاردان عبارت‌دیر. یۆکسک‌لیکلر اساساً اراضی‌نین شیمالقوزئی (پننینس) و شیمالقوزئی-غربینده (کامبرلند) جملنمیش‌دیر. ان اۇزون چایلاری تمزا، سورن و هامبردیر.
 
ایسکاتلند بؤیوک بریتانیانین ۷۸٫۷۷۲ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر. شوتلاندیانین اراضی‌سینه اساساً غربباتی و شیمالقوزئی حیصّه لرینده یئرله‌شن سککیز آدا داخیلدیر (هبرید، اوْرکنی، شتلاند و باشقا آدالار). ایسکاتلند ایکی تماماً مۆختلیف بؤلگه لاردان عبارت‌دیر:شیمالقوزئی-غربباتی حیصّه ده یئرله‌شن قوزئی-ایسکاتلند داغلیق اراضی (هایلند) و جنوبگونئی-شرق حیصّه ده یئرله‌شن لوولند. هایلن‌ده دمک اوْلار کی شوتلاندیانین بۆتون داغلیق اراضی‌سینی احاطه ائدیر (بن نویس ۱۳۴۳ متر هوندورلویو ایله بریتانیا آدالارینین ان یۆکسک زیروه‌سی حساب اوْلونور).
 
ولز بؤیوک بریتانیانین ۲۰٫۷۷۹ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر. ولز- اساساً داغلیق اؤلکه‌دیر. اساس اهالی و صنایع ساحه‌لری کاردیف، [[سوانسی]] و [[نیوپورت]] ساحل شهرلرینده، اوْ جمله‌دن دقیق گونئی ولز یئرله‌شیریئرلشیر. (سنوودون داغی-۱۰۸۵ م) اۇل‌سین ان یۆکسک داغلاری سنوودون‌دا یئرله‌شیریئرلشیر (سنوودون داغی-۱۰۸۵ م).
 
قوزئی ایرلندی یالنیز ۱۳٫۸۴۳ مربّع کیلومتر احاطه ائدیر و اساساً داغلیق اراضی‌دیر. قوزئی ایرلندیین ان یۆکسک نقطه‌سی ۸۵۲ م هوندورلویو اوْلان سلیو-دونارد زیروه‌سی حساب اوْلونور
 
== ایقتصادیاتی ==
[[۱۹ عصر]]ین آخیرلارینادک بؤیوک بریتانیا دۆنیا چیفتلیک (مزرعه) یندا آغالیق ائتمیشدیر. بۇنون باش‌لیجا سببی بؤیوک بریتانیانین [[کاپیتالیزم]]ین وطنی، صنایع چوریلیشی‌نین بشیی اوْلماسی ایله، «دۆنیانین صنایع امالاتخاناسینا» چوریلمه‌سی ایله ایضاح اوْلونور. بۇنونلا یاناشی، اوْلدوقجا ایری موستملکه‌لره مالیک بؤیوک بریتانیا، بۇ موستملکه‌لرین ایستیسمار ائدیلمه‌سیندن بؤیوک گلیر گؤتوروردو. نهایت، [[لا-مانش]] و [[پا-ده-کاله]] بوغازلاریندان کئچن مؤهوم دنیز تیجارت یوْللاریندا الوریش‌لی جوغرافی مؤقیعتی اؤلکه‌یه یئر کوره‌سینین بۆتون بؤلگه لاری ایله علاقه یاراتماغا ایمکان وریردی. بؤیوک بریتانیانین ایقتصادیاتینین هیزلی اینکیشافینا اؤلکه اراضیسینده مۆختلیف فایدالی قازینتی یاتاقلارینین، اؤزل‌له [[دمیر فیلیزی]] و [[داش کؤمور]] حؤوزه‌لری‌نین بیر-بیرینه یاخین یئرله‌شمه‌سی چوْخ بؤیوک ائتکی گؤسترمیش‌دیر. بئله عامیل [[متالوژی]]نین گۆج‌لو اینکیشافینا، متالوژی ایسه موستملکه‌لرین اله کچیریلمه‌سینده و [[دۆنیا اوقیانوسی]]ندا حؤکمران‌لیق ائدیلمه‌سینده مؤهوم روْل اوْینایان گۆج‌لو دنیز دونانماسینین یارادیلماسینا ایمکان وئرمیش‌دیر. کئچمیش مؤوقیینی ایتیرمه‌سینه باخمایاراق بؤیوک بریتانیا ایندی ده دۆنیانین یۆکسک اینکیشافتوسعه ائتمیش صنایعیه مالیک باش‌لیجا اؤلکه‌لریندن بیریدیر. بؤیوک بریتانیا [[اینکیشافتوسعه ائتمیش اؤلکه‌لر]] آراسیندا کاپیتال ایخراجاتینا گؤره یالنیز [[آمریکا بیرلشمیش ایالتلری]] و [[ژاپون]]دان گئری قالیر. [[۲۰ عصر]]ین ۸۰-جی ایللرین‌دن باشلایاراق نفت تولیدی هیزله آرتماسی اوْنون ایقتیصادی یاپیسال (ساختار) ونون یئنی‌دن قۇرولماسینا، ایقتصادیاتین اینکیشافینا ایمکان یاراتمیش‌دیر. بۇنونلا یاناشی بؤیوک بریتانیا، اوّللر [[بریتانیا ایمپیراتورلوغو]]نا داخیل اوْلان اؤلکه‌لرین بیرلیینی یاراتمیش و اوْنا اداره ائدیر. بۇ، کئچمیش موستملکه اؤلکه‌لری ایله علاقه‌لری تنزیملین اؤزونمخسوس ایقتیصادی بیرلیک فوْرماسی‌دیر.
 
بؤیوک بریتانیا صنایع سینین ترکیب دیگر باش‌لیجا ایؤ-ی خاطیرلادیر. مورکّب و چوْخ ساحه‌لی ماشینقاییرما مؤهوم روْل اوْیناییر. [[الکتروتکنیک]]، [[الکترونیک]]، [[آویاکوسمیک صنایع]]نین، جیهازقاییرما و آوتوموبیلقاییرمانین اینکیشافینا گؤره [[لندن]]، بیرمینگام-کوونتری رایونلاری، دزگاهقاییرما و آوتوموبیلقاییرمایا گؤره [[بیرمینگام]]، توخوجولوق ماشینقاییرماسینا گؤره [[منچستر]]، گمیقاییرمایا گؤره [[قلازقو]]، ایدخال خاما اساسلانان متاللورگیانین اینکیشافینا گؤره [[شفیلد]]، [[کاردیف]] و دنیز ساحلی شهرلر فرق‌لنیر. [[کیمیا صنایع‌سی]] [[شیمالقوزئی دنیزی]]نین دایازلیقلاریندان چیخاریلان [[نفت]] و [[طبیعی قاز]]ا اساس‌لانیر.
# کند چیفتلیک (مزرعه)
بؤیوک بریتانیانین گرگین اینکیشافتوسعه ائتمیش کند چیفتلیک (مزرعه) یندا حئیواندارلیق اۆستونلوک تشکیل ائدیر. اؤلکه‌نین شیمالقوزئی و غربینده گۆنش‌لی گۆنلرین محدودلوغو تاخیل بیتکیلری‌نین یتیشدیریلمه‌سینه ایمکان ورمیر. رۆطوبت‌لی اوقیانوس ایقلیمینده اوْتلاق و چمن‌لیکلر مال-قارانی یاشیل اوْتلا یاخشی تأمین ائدیر. بؤیوک بریتانیانین کند چیفتلیک (مزرعه) اهالی‌نین ارزاغا اوْلان نیازینی تأمین اتمیر.
 
== شهرلری ==
 
== ایستینادلار ==
{{پانویسقایناق|۲}}
 
== خاریجی کئچیدلر ==
۷۷۲٬۰۵۰ دَییشیکلیک

دوْلانماق مِنوسو