تورکیه

ویکی‌پدیادان، آچیق بیلیک‌لیک‌دن
(تۆرکيه-دن يوْل‌لاندیریلمیش)
تۆرکیه جومهوریتی
Türkiye Cumhuriyeti
تورکیه
تورکیه بایراغی
بایراق
of تورکیه
میلی نیشان
میلی مارش: 
  • "İstiklâl Marşi"
  • "ایستیقلال مارشی"
Location of تورکیه
پایتختآنکارا
39°55′N 32°50′E / 39.917°N 32.833°E / 39.917; 32.833
بؤیوک شهریایستانبول
41°1′N 28°57′E / 41.017°N 28.950°E / 41.017; 28.950
رسمی دیللرتورکیه تورکجه‌سی
یایغین اوْلان دیللر[۱]
اتنیک قروپلار
دمونیم(لر)
دؤولتیونیتار پارلیمان جومهوریت
رجب طیب اردوغان
فوات اوکتای
مصطفی شنتوپ
قانون اوقانیتورکیه بویوک میلت مجلیسی
تشکیلات
اراضی
• جمعی
۷۸۳٬۳۵۶ km2 (۳۰۲٬۴۵۵ sq mi) (36th)
• سو (%)
۱٫۳
جمعیت
• ۲۰۱۶ تخمینی
۷۹٬۸۱۴٬۸۷۱[۲] (نفوس) (۱۹جی)
• سیخیلیق
۱۰۲[۳]/km2 (۲۶۴٫۲/sq mi) (۱۰۷-جو)
جی‌دی‌پی (PPP)۲۰۱۸ تخمینی
• جمعی
۲٬۲۴۹ تریلیون $[۴] (۱۳-جو)
• آدام‌باشی
۲۷٬۶۳۴ $[۴] (۴۵-جی)
جی‌دی‌پی (نامینل)۲۰۱۸ تخمینی
• جمعی
۹۰۵ میلیارد $[۴] (۱۷-جی)
• آدام‌باشی
۱۱٬۱۲۴ $[۴] (۶۰-جو)
جینی (۲۰۱۳) 40.0[۵]
اورتا · ۵۶-جی
اچ‌دی‌آی (۲۰۱۴)Increase 0.761[۶]
یوخاری · ۷۲-جی
پول واحیدیتورک لیره‌سی (₺) (TRY)
چاغ بؤلگه‌سیUTC۳+ (FET)
تاریخ فورمتیdd/mm/yyyy (AD)
سوروجولوک طرفیساغ
تیلفون کودو۹۰+
اینترنت ال‌تی‌دی.tr
وب‌سایت
www.turkiye.gov.tr

تۆرکیه و یا رسمی آدی ایله تۆرکیه جۇمهۇریَّتی[۷] (تورکیه تورکجه‌سی: Türkiye Cumhuriyeti) — آسیا قطعه‌سی‌نین باتی‌سیندا یئر آلان و اوروپا قطعه‌سی‌نین گونئی-دوغوسوندا توْرپاغی اوْلان بیر اؤلکه و دؤولت‌دیر. تۆرکیه جومهوریتی‌نین باش‌کندی آنکارا شهریدیر، آنکارا تورکیه‌نین ایکینجی بؤیوک شهری‌دیر، اما تورکیه‌نین ان بؤیوک شهری ایستانبول شهری‌دیر. ۲۰۲۰–جی میلادی ایلده تورکیه‌نین نۆفوسو یاخلاشیق ۸۴٬۰۰۰٬۰۰۰ میلیون نفر ایمیش. تورکیه گونوموزده باغیمسیز یئددی تورک دؤلتلریندن بیری‌دیر. تورکیه سیاست ایله ایقتیصاد بیلیجی‌لری‌نین باخیشیندا بؤیوک ایقتیصادی-نیظامی اولاناقلارلا بیر بؤلگه‌سل گۆجدور.[۸][۹]

آدی[دَییشدیر]

اینگیلیسجه‌ده تۆرکیه آدی (اوْرتا عصر لاتین سؤزونده: Turchia/Turquia[۱۰]) «تورکلرین اؤلکه‌سی» دئمکدیر. تورکیه کلمه‌سی (Turkye) اوْرتا اینگیلیسجه دیلینده ایستیفاده‌سی جفری چاسرین دوشسین کیتابی (اینگیلیسجه: The Book of the Duchess) (ح. ۱۳۶۹) آدلی ائرکن اثرینده ثۆبوت اوْلونور. land of Torke ایفاده‌سی ۱۵-جی عصرده دیگبی سیرلری-نده (اینگیلیسجه: Digby Mysteries) ایستیفاده اوْلونور. سونراکی ایستیفاده‌لره دانبار شعرلرینده، ۱۶-جی عصرده قروپ لوغتی (لاتینجه: Manipulus Vocabulorum) (Turkie) و فرانسیس بئکون-ون سیلوا سیلواروم (Sylva Sylvarum) اثرلرینده (Turky) تاپیلا بیلیر. موعاصیر Turkey یازیسی اَن آزی ۱۷۱۹-جو ایله آیددیر.[۱۱]

تورکیه آدی غرب قایناقلاریندا صلیب یۆروشلری-ندن سونرا اوْرتایا چیخدی.[۱۲] ۱۴-جو عصر عرب ادبیاتینین منبعلرینده تۆرکییه (Turkiyya) عادتن تۆرکمنییه (Turkmaniyya) ایله تضاد تشکیل ائدیر (Turkomania)، یقین کی، گئنیش معنادا اوْغوز کیمی باشا دۆشولوب.[۱۳] ۱۳۳۰-جو ایللرده ابن بطوطه بؤلگه‌نی «روم تورپاقلاری کیمی تانینان تۆرک تورپاغی» (عربجه: الترکیة المعرفة ببلاد الروم) اوْلاراق تعیین ائتدی.[۱۴] بیرینجی دونیا ساواشیندان سونرا اؤلکه‌نین پارچالانماسی تۆرکیه میلتچیلیینی جانلاندیردی و «تۆرکلر ایچین تۆرکیه» (تورکیه تورکجه‌سی: Türkler için Türkiye) حیسی یۆکسلدی. تورکیه بؤیوک میلت مجلیسی حوکومتی ارمنیستانلا ایمضالادیغی الکساندروپول مۆقاویله‌سی ایله تۆرکیه آدی (Türkiye) ایلک دفعه بین‌الخلق سندلره داخیل اوْلدو. افغانیستان شاهلیغی ایله ایمضالانان مۆقاویله‌ده عوْثمانلی ایمپراتورلوغونون آدینا بنزدیلمیش عظمتلی تۆرک دؤولتی (فارسجا: دولت عالی ترکیه) ایفاده‌سی ایشلدیلیردی.[۱۲]

رسمی آد دییشیکلیگی[دَییشدیر]

۲۰۲۰-جی ایلین ژانویه آییندا تۆرکیه ایخراجاتچیلار تشکیلاتی (TİM) - تۆرکییه ایخراجاتینین چتیر تشکیلاتی - بۆتون اتیکت‌لرینده «تورکیه استحصالی» (اینگیلیسجه: Made in Türkiye) ایفاده‌سینی ایستیفاده ائدجیینی آچیقلادی، بۇ دا تۆرک مۆسیسه‌لرینین مارکاسینی و کیملیکینی ایستانداردلاشدیرماق اۆچون تکلیف ائتدی. بین‌الخلق صحنه‌ده 'Türkiye' ایفاده‌سینی دۆنیانین بۆتون دیللرینده ایستیفاده ائدیر.[۱۵]

۲۰۲۱-جی ایلین دسامبریندا جومهور باشقانی رجب طیب اردوغان، صادراتا «Made in Türkiye» اتیکت‌ینین قویولماسینی طلب ائدن بیر تقدیمات (فارسجا: بخشنامه) یاییملادی. تقدیماتدا همچینین قئید اوْلونوب کی، حؤکومتین دیگر یازیشمالارینا مۆناسیبتده 'Turkey' ,'Türkei' ,'Turquie' و سایر کیمی ایفاده‌لرین یئرینه 'Türkiye' ایفاده‌سینین ایشلدیلمه‌سینه لازیم حساسلیق گؤستریله‌جک.[۱۶][۱۷] تقدیماتدا تۆرکیه‌یه اۆستونلوک وئریلمه‌سینین سببی «تورک میلتینین مدنیّتینی، سیویلیزاسییاسینی (فارسجا: تمدن)، دَیَرلرینی اَن یاخشی شکیلده تمثیل و ایفاده ائتمه‌سی» گؤستریلیب. تورکیه‌نین دؤولت یاییمچی‌سی تی‌آرتی وورلد خبر وئریر کی، بو، هم‌ده هیندوشکا ایله تحقیرائدیجی اولاقدان قاچماق اۆچون اوْلوب.[۱۵] ۲۰۲۲-جی ایلین ژانویه‌سینده حؤکومتین Türkiye-نی بیرلشمیش میلتلر قوروموندا قئیدیاتدان کئچیرمه‌ای پلانلاشدیردیغی بیلدیریلدی.[۱۸] خاریجی ایشلر وزیری مؤولود چاووشوغلو ۳۱ مئی ۲۰۲۲-جی ایلده ب.م. ق و دیگر بین‌الخلق تشکیلاتلارا مکتوبلار گؤندره‌رک، Türkiye-دن ایستیفاده ائتمه‌لرینی خواهیش ائدیب. ب.م. ق بۇ طلبی قبول ائتدی و درحال ایجرادان کئچیردی.[۱۹][۲۰] آمریکا بیرلشمیش ایالتلری دؤولت دپارتامانی ۲۰۲۳-جو ایلین ژانویه‌سینده Türkiye-نی رسمی اوْلاراق ایستیفاده ائتمه‌یه باشلادی.[۲۱]

جوغرافیاسی[دَییشدیر]

آسیانین باتی‌سیندا و اوروپانین گونئی‌دوغوسوندا، قارا دنیز و آرالیق دنیزی نین آراسینداکی، آنادولو یاریم آداسیندا و دوغو تراکیا دا یئرلشیر. توْپراغلاری (ایچ سو حؤوزه‌لری ایله بیرلیکده) ۷۸۳٫۵۸۰ کیلومتر مربع (ک‌م²)تشکیل ائدیر.

تۆرکیه دوْغودان گورجوستان، ارمنیستان، آذربایجان جومهوریتی و ایران ایله، گۆنئی‌دن عراق و سوریه ایله، باتی‌دان ایسه یونان و بولغاریستان ایله سینیرلانیر. اؤلکه‌نین مرمره، اژه، آرالیق دنیزی و قارا دنیزله ایحاطه اولونماسی دونیا اوقیانوس‌لارینا چیخیش وئریر.

ان بؤیۆک داغ آغری داغیدیر، ان بؤیۆک گؤلو ایسه وان گؤلودور.

اؤلکه ۷ بؤلگه‌یه و ۸۱ سانجاغا آیریلیر.

ایقلیم اولاراق گۆنئی ده آرالیق دنیزی ساحلینده آرالیق ایقلیمی گؤرۆنۆر.

ایداری بؤلۆنۆش[دَییشدیر]

آنکارا تۆرکیه‌نین پایتختی و اؤلکه‌نین ایکینجی بؤیوک شهریدیر.

تورکیه ایدارچیلیک باخیمیندان بیرلشدیریلمیش قورولوشا مالیکدیر و بۇ جهت تۆرکیه‌نین دؤولت ایدارچیلیینی فورمالاشدیران اَن مۆهوم عامیللردن بیریدیر. تورکیه‌ده فدرال سیستم یوخدور و اوستانلار آنکارادا مرکزی حؤکومته تابعدیر.

دوولتین اَساس قووه‌لری کیمی اۆچ صلاحیّت (ایجرا، قانونوئریجیلیک و محکمه حاکیمییتی) نظره آلیندیقدا یئرلی ایداره‌لرین صلاحیتلری آز اوْلور. یئرلی (محلی) خیدمتلر گؤسترمک اۆچون یئرلی ایداره‌لر یارادیلمیشدیر و حؤکومتی اَیالت فرماندارلاری (والی) و شهر فرماندارلاری (کایماکام) تمثیل ائدیر.

سئچیجیلر طرفیندن سئچیلن بلدیه باشچیلاری (بلدیه باشکانی) ایستیثنا اوْلماقلا، دیگر یۆکسک وظیفه‌لی دؤولت مامورلاری دا مرکزی حؤکومت طرفیندن تعیین ائدیلیر.[۲۲] تورکیه بلدییه‌لرینین بلدییه مسئله‌لری ایله باغلی قرار قبول ائتمک اۆچون یئرلی قانونوئریجی اوْرقانلاری (بلدیه مجلیسی) وار.

بو بیرلشدیریلمیش چرچیوه‌ده تۆرکیه اینظیباطی مقصدلر اۆچون ۸۱ اوستانا (ایل و یا ویلایت) بؤلونور. هر اوستان بؤلگه‌لره (ایلچه) بؤلونور، جمعی ۹۷۳ بؤلگه‌دیر.[۲۳] تورکیه همچینین جوغرافی، دموقرافیک و ایقتیصادی مقصدلر اۆچون ۷ بؤلگه‌یه و ۲۱ آلت بؤلگه‌یه بؤلونور؛ بو، اینظیباطی بؤلگه‌یه عاید دئییل.

تاریخ[دَییشدیر]

سلجوق ایمپیراطورلوغو

۱۹۲۲-جی ایله قدر بۇ اؤلکه عثمانلی ایمپئرییاسی-نین مرکزی ایدی. مصطفی کمال آتاتورک طرفیندن جمهوریت قورولدوقدان سوْنرا تورکیه جمهوریتی اوْلاراق آدلاندیریلماغا باشلاندی.

حوکومت و سیاست[دَییشدیر]

The Parliament of Turkey
بویوک میلّت مجلیسی،
آنکارا دا قانون وئریجیلیک مجلیسی
The Presidential Complex
پرزیدنت کومپلکسی، تۆرکیه جومهور باشقانینین ایقامتگاهی و ایش یئری
The Court of Cassation
تجدیدنظر محکمه‌سی تۆرکیه‌نین جینایت و سیویل (فارسجا: مدنی) اعدالت محکمه‌لری طرفیندن وئریلن حؤکملره باخان عالی محکمه‌سی دیر.

تورکیه چوْخ حیزبیلی سیستم داخیلینده جومهور باشقانلی بیر جومهوریت دیر.[۲۴] مووجود کونستیتوسییا (فارسجا: قانون اساسی) ۱۹۸۲-جی ایلده رفراندوم یولو ایله تصدیق ائدیلیب کی، بۇ دا حؤکومتین چرچوواسین مۆعین ائدیر، دؤولتین داورانیشینین ایده‌آللارینی و ایستانداردلارینی مۆعین و دؤولتین وطنداشلار قارشیسیندا مسولییتینی مۆعین ائدیر. بوندان علاوه، اساس قانون خالقین حوقوق و وظیفه‌لرینی، اوْ جۆملدن تۆرکیه خالقینا مخصوص موستقیلیک وئریلمه‌سی و حیاتا کئچیریلمه‌سینین اوصولون مۆعین ائدیر.[۲۵] تورکیه سیاستی گئتدیکجه داها چوْخ دموکراتیکلیکدن گئری چکیلمه ایله، رقابتلی استبدادلی سیستم کیمی تصویر ائدیلیر،[۲۶][۲۷][۲۸] حؤکومت اَساس آزادلیقلاری محدودلاشدیریر و قانونون حاکمیتین خطره سالیر.[۲۹]

تورکیه بیرلشمیش سیستمینده وطنداشلار اۆچ سَویه‌لی ایداره‌ائتمه‌یه تابعدیرلر: میلّی، اوستان و یئرلی. یئرلی حؤکومتین وظیفه‌لری عادتن بلدیه حؤکومتلری و ایلچه آراسیندا بؤلونور، بورادا ایجرا و قانونوئریجیلیک مامورلاری ایلچه‌لر آلتیندا وطنداشلارین سس چوْخلوغو ایله سئچیلیر. تورکیه اینظیباطی مقصدلر اۆچون ۸۱ اوستانا بؤلونور. هر بیر اوستان ایلچه‌لره بؤلونور، جمعی ۹۷۳ ایلچه‌دیر.

تورکیه اساس قانونی ایله مۆعین ائدیلمیش حاکیمییت بؤلگوسو سیستمی ایله تنظیملنن حؤکومت، اۆچ قولدان عیبارتدیر:

  • موقننه گوجو: بیر مجلیسلی پارلیمان قانونلار قبول ائدیر، بۆدجه قانون لایحه‌لرینی مۆذاکیره ائدیب و قبول ائدیر، مۆحاریبه اعلان ائدیر، مۆقاویله‌لری تصدیق ائدیر، اَفو و یا عمومی افو اعلان ائدیر و استیضاح صلاحیتینه مالیکدیر، بۇ یوللا حؤکومتین حاضیرکی عضولرینی وظیفه‌دن کنارلاشدیرا بیلر.[۳۰]
  • موجریه گوجو: جومهور باشقانی ارتشین عالی باش فرمانوئرندیر، قانون لایحه‌لرینه قانون اولمامیشدان قاباق وِتو (اینگیلیسجه: veto) قویا بیلر (پارلمانین لغوی شرطیله) و اساس حوقوقلار، فردی حوقوقلار و مۆعین سیاسی حوقوقلار ایستیثنا اوْلماقلا، ایجرا حاکیمییتی ایله باغلی مسئله‌لرده پرزیدِنت فرمانلاری وئره بیلر. (جومهور باشقانینین فرمانلاری پارلمان قانونلارینا اۆستونلوک وئریر) و وزیرلر کابینه‌سینین عضولرینی و میلی قانونلاری و سیاستلری ایداره ائدن و حیاتا کئچیرن دیگر مامورلاری تعین ائدیر.[۳۱]
  • قضائیه قووه‌سی: اساس قانون محکمه‌سی (اینسان حوقوقلاری ایله باغلی اساس قانون مۆحاکیمه‌سی و فردی مۆراجیعتلره باخیلماسی اۆچون)، تجدیدنظر محکمه‌سی (عادی محکمه سیستمینده سون قرار قبول ائدن محکمه)، دؤولت شوراسی (اینظیباطی محکمه سیستمینده سون قرار قبول ائدن محکمه) و قضایی مۆباحیصه‌لر محکمه‌سی (اساس قانون صلاحیتلرینه گؤره محکمه‌لر آراسیندا مۆباحیصه‌لرین حلی اۆچون) اساس قانوندا عالی محکمه‌لر کیمی تصویر ائدیلن دؤرد تشکیلاتدیر. اساس قانون محکمه‌سینین حاکیملرینی جومهور باشقانی و پارلمان تعین ائدیر.[۳۲]

پارلمانین هر بیر عوضوو بئش ایل مۆدّتینه بیر سئچکی دایره‌سینی تمثیل ائدن ۶۰۰ نفرلی سسوئرمه حوقوقونا مالیک عضوو وار. پارلمان یئرلری، اوستانلارین نوفوس آماری ایله اۇیغون اوْلاراق، اوستانلار آراسیندا اَهالییه گؤره بؤلونور. جومهور باشقانی موستقیم سسوئرمه یولو ایله سئچیلیر و بئش ایل مۆدتینه خیدمت ائدیر. پارلمان جومهور باشقانین ایکینجی مۆدتینده جومهور باشقان سئچکیلرینین واختیندان قاباق یئنیله‌مه‌سه، جومهور باشقانی ایکی مۆدته بئش‌ایللیکدن سونرا تکرار سئچکیلرده ایشتیراک ائده‌بیلمز. پارلمان سئچکیلری و جومهور باشقانینین سئچکیلری عینی گۆنده کئچیریلیر. اساس قانون محکمه‌سی اوْن بئش عضودن عیبارتدیر. هر بیر عۆضو اوْن‌ایکی ایل مۆدتینه سئچیلیر و یئنی‌دن سئچیله بیلمز. اساس قانون محکمه‌سینین عضولری آلتمیش‌بئش یاشینا چاتدیقدا چکیلمه‌یه مجبوردورلار.[۳۳]

حیزبلر و سئچکیلر[دَییشدیر]

تورکیه‌ده سئچکیلر حؤکومتین آلتی وظیفه‌سی باره‌ده کئچیریلیر: پرزیدنت سئچکیلری (میلّی)، پارلمان سئچکیلری (میلّی)، بویوک شهرلرین بلدیه باشچی‌سی (محلی)، بؤلگه‌لرین بلدییه باشچی‌سی (محلی)، اوستان و یا بلدییه مجلیس عضولری (محلی) و موختارلار (محلی). سئچکیلردن باشقا آرا-سیرا رفراندوملار دا کئچیریلیر.

ایقتیصاد[دَییشدیر]

دموقرافی[دَییشدیر]

تورکیه اتنیک قوروپلاری (سی‌آی‌ای تخمینلری)[۳۴]
اتنیکلر فاییز
تورکلر
۷۲–۷۷٪
کوردلر
۱۸%
دیگر اتنیکلر
۵–۱۰٪
تورکیه‌نین اتنیک خریطه‌سی (تخمینلره گؤره)
تورکیه‌نین اتنیک خریطه‌سی (تخمینلره گؤره)

تورکیه‌ده آنادولو تورک‌‌‌لری اکثریت اولاراق یاشاییرلار و تورکیه تورکجه‌سینده‌ دانیشیرلار، لاکین دیگر اتنیک قوروپلاردا تورکیه‌ده یاشاماقدادیرلار، او جومله‌دن؛ کوردلر، آذربایجان تورکلری، لازلار، ارمنیلر و عربلر. تورکیه‌ده تورکیه تورکجه‌سی اکثریت دیلی اولاراق رسمی دؤولت دیلی کیمی تانینیر، آنجاق تورکیه‌ده یاشایان دیگر اتنیک قوروپلارین آراسیندا کورمانج دیلی، ارمنی دیلی، آذربایجان تورکجه‌سی، لاز دیلی، زازا دیلی و عرب دیلی ده ایستیفاده اولونور. گورجولر، چرکس‌لر و آشور‌لار کیمی کیچیک اتنیک قوروپلاردا بو اؤلکه‌نین دیل و مدنی موختلیفلیگینه علاوه‌لر ائدیر.

فرهنگ[دَییشدیر]

Mevlevi semazenler bir Sema törenindeyken. Mevlevi Sema Törenleri, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listeleri'nde yer almaktadır.[۳۵]

تورکیه؛ اوغوز، آنادولو، تراکیا، عثمانلی (یونان–روم و ایسلام مدنیتلرین بیر داوامی‌ایدی) و اوروپا مدنیتی ایله گلنکلری‌نین قاریشماسی‌لا اورتایا چیخان چوخ چئشیتلی کولتورلری باریندیریر.

دیل و اتنیک[دَییشدیر]

تورکیه تورکجه‌سی‌نین موقعیتی خریطه اوزرینده

تۆرکیه جمهوریتی‌نین رسمی دؤولت دیلی تورکیه تورکجه‌سی و یا همن آنادولو تورکجه‌سیدیر. آنادولو تورکجه‌سی آذربایجان تورکجه‌سی ایله چوْخ یاخین بیر دیل‌دیر. تۆرکیه‌ده رسمی اوْلاراق ایستانبول لهجه‌سی اساس آلینمیشدیر، آما آنادوْلوداکی خالق، آذربایجان تۆرکجه‌سینه یاخین لهجه‌لری ایشلدیرلر. تورکیه‌ده تورک دیللری‌نین یانیندا باشقا دیللرده دانیشیلیر، او جومله‌دن کورمانج دیلی، عرب دیلی، زازا دیلی، ارمنی دیلی، لاز دیلی و باشقا دیللر.

دین[دَییشدیر]

تورکیه‌ده دین[۳۶]
دین درصد
اسلام
۹۸٫۸%
دیگر
۱٫۲%
İstanbul'daki Sultan Ahmet Camii, içerisinin İznik çinileriyle süslenmesinden dolayı, Avrupa'da Mavi Cami olarak da anılır.[۳۷]

۱۹۲۴-اینجی میلادی ایلین آنایاساسیندا دؤولتین رسمی دینی اسلام سئچیلمیشدی، اما ۱۹۲۸ آنایاساسیندا رسمی دین پوْزولدو[۳۸][۳۹] و لائیک لیک ایلکه سینی ۱۹۳۷ آنایاساسی بیلیندیردی.[۴۰] تورکیه جمهوریتی، بیر لائیک دؤولت اوْلاراق توغرالی دینی یوْخدور. تورکیه جمهوریتینده موختلیف دینی دسته‌لر فعالیت گؤستریر. ان گئنیش یاییلمیشی ایسلامدیر.

تورکیه جمهوریتی‌نین چوخلوغو اسلام دینینه اوزللیکجه سونی (حنفی) مذهبینه منصوبدورلار. هابئله تورکیه جمهوریتین‌ده علوی‌لر و شیعه‌لر ده ساکین دیلار. تورکیه‌ده مسلمانلاردان سوْنرا ۶۰٬۰۰۰ ائرمنی (مسیحی)،[۴۱] ۲۰٬۰۰۰ سوریانی (مسیحی)، ۲٬۲۷۰ رم ارتدوکسو، ۱۵٬۰۰۰ روس ارتدوکسو، ۷٬۰۰۰ پروتستان، ۲۵٬۰۰۰ کاتولیک، ۵٬۰۰۰ یهوه شاهیدی، ۳٬۰۰۰ کلدانی،[۴۲] ۸۵۰ مأمونی،[۴۳] ۵۰۰۰ یزیدی، ۲۵۱۱۴ موسوی، ۴۰۰۰۰ بودایی،[۴۴] ۲۱۲۵۹ بهایی[۴۵] و ۷۲۸ نفر هیندو[۴۶] واردیر. تورکیه‌ده بوتون مسیحی‌لرین سایی ۳۲۰٬۰۰۰ نفر دیر.[۴۴] تورکیه نفوسونون ۲٪ آتئیست،[۴۷] ۴–۲٪ آگنوستیک[۴۸][۴۹][۵۰] و ۱٪ ایسه دئیست دیر.[۴۸] نفوسون ۱۵٪ لائیک دیر.[۵۱]

گؤرۆنتۆلر[دَییشدیر]

قایناقلار[دَییشدیر]

  1. ^ Ethnologue: Ethnologue Languages of the World – Turkey, Retrieved 15 October 2017.
  2. ^ "Population by Years, Age Group and Sex, Census of Population – TÜİK (31 December 2016)". Turkish Statistical Institute. 2017-10-19-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2 February 2017-ده یوخلانیب. {{cite web}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (help)
  3. ^ "Annual growth rate and population density of provinces by years, 2007–2015". Turkish Statistical Institute. 2017-01-14-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 10 November 2016-ده یوخلانیب. {{cite web}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (help)
  4. ^ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ "Report for Selected Countries and Subjects". IMF World Economic Outlook Database, 2017. October 2017. 28 October 2017-ده یوخلانیب.
  5. ^ "Gini Coefficient by Equivalised Household Disposable Income". Turkstat. 2020-04-30-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 16 May 2015-ده یوخلانیب. {{cite web}}: More than one of |accessdate= and |access-date= specified (help)
  6. ^ "2015 Human Development Report" (PDF). 15 December 2015. 15 December 2015-ده یوخلانیب.
  7. ^ http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf
  8. ^ Stratfor: "The Geopolitics of Turkey", by George Friedman. July 31, 2007.
  9. ^ Stratfor: "Turkey and Russia on the Rise", by Reva Bhalla, Lauren Goodrich and Peter Zeihan. March 17, 2009.
  10. ^ Michael J. Arlen (2006). Passage to Ararat. MacMillan. p. 159. ISBN 978-0-374-53012-9.
  11. ^ "Turkey". آکسفورد اینگیلیس دیلی لۆغتی (آنلاین ed.). آکسفورد یونیورسیتی پرس. (آبونه و یا موسیسه عضولویو ایشتیراکچیلیکی طلب اوْلونور.)
  12. ^ ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ Cevdet Küçük (1988–2016). "Türkiye". تی‌دی‌وی ایسلام آنسیکلوپئدیسی (۴۴+۲ جیلد.) (in تورکیه تورکجه‌سی). ایستانبول: تورکیه دیانت وقفی، ایسلام آراشدیرمالاری مرکزی.{{cite encyclopedia}}: CS1 maint: unrecognized language (link)
  13. ^ Sylvain Auroux, E.F.K. Koerner, Hans-Josef Niederehe, Kees Versteegh (2000). History of the Language Sciences. p. 327.{{cite book}}: CS1 maint: uses authors parameter (link)
  14. ^ Cemal Kafadar (2007). "A Rome of One's Own: Reflections on Cultural Geography and Identity in the Lands of Rum". Muqarnas. 24, History and Ideology: Architectural Heritage of the "Lands of Rum": 9.
  15. ^ ۱۵٫۰ ۱۵٫۱ "نه‌یه تۆرکیه ایندی «Türkiye» دیر و بۇ نه اۆچون واجیبدیر". تی‌آرتی وورلد. 13 December 2021. 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  16. ^ "صادرات ماللارینا 'Made in Türkiye' اِتیکتی قویولاجاق". Hürriyet Daily News. 6 December 2021. 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  17. ^ "Presidential Circular No. 2021/24 on the Use of the Term "Türkiye" as a Brand (in Turkish)" (PDF). Resmî Gazete. 4 December 2021. 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  18. ^ Soylu, Ragip (17 January 2022). "Turkey to register its new name Türkiye to UN in coming weeks". Middle East Eye. 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  19. ^ "UN to use 'Türkiye' instead of 'Turkey' after Ankara's request". TRT World (in انگلیسی). 2022-06-03-ده یوخلانیب.
  20. ^ "Turkey changes its name in rebranding bid". BBC News. 2 June 2022. 2 June 2022-ده یوخلانیب.
  21. ^ Chung, Christine (5 January 2023). "For the State Department, Now It's Türkiye, Not Turkey". The New York Times. 5 January 2023-ده یوخلانیب.
  22. ^ "تورکیه دؤولت ایدارچیلیگینین عۆمومی قورولوشو" (PDF). justice.gov.tr/. عدلیه ویزارتی. 21 مارس 2015-ده اوریجنال (PDF)-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 14 آقوست 2014-ده یوخلانیب.
  23. ^ "داخیلی ایشلر ویزارتخاناسی: تۆرکیه‌ده اینظیباطی واحیدلر". 17 آوریل 2020-ده یوخلانیب.
  24. ^ قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام CIAFactbookTurkey وارد نشده‌است
  25. ^ "Turkey: Government". globaledge.msu.edu (in انگلیسی امریکا). 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  26. ^ Esen, Berk; Gumuscu, Sebnem (2020-05-11). "Why did Turkish democracy collapse? A political economy account of AKP's authoritarianism". Party Politics. SAGE Publications. 27 (6): 1075–1091. doi:10.1177/1354068820923722. hdl:11693/75894. ISSN 1354-0688. S2CID 219458590.
  27. ^ Borsuk, Imren; Levin, Paul T. (2021-04-03). "Social coexistence and violence during Turkey's authoritarian transition". Southeast European and Black Sea Studies. Informa UK Limited. 21 (2): 175–187. doi:10.1080/14683857.2021.1909292. ISSN 1468-3857. S2CID 233594832.
  28. ^ Cavatorta, F.; Storm, L.; Resta, V. (2020). Routledge Handbook on Political Parties in the Middle East and North Africa. Taylor & Francis. p. 248. ISBN 978-1-00-029330-2. 2022-11-15-ده یوخلانیب.
  29. ^ "دونیا رپورتو ۲۰۲۲: تۆرکیه‌ده حوقوق میللری". اینسان حاقلاری ایزلمه تشکیلاتی. 2021-12-14. 2022-11-15-ده یوخلانیب.
  30. ^ "وظیفه‌لر و صلاحیتلر". global.tbmm.gov.tr. تورکیه بؤیوک میلّت مجلیسی. 12 April 2022-ده یوخلانیب.
  31. ^ "Duties and Powers". www.tccb.gov.tr. Presidency Of The Republic Of Turkey. 11 April 2022-ده یوخلانیب.
  32. ^ "Turkish Constitution". www.anayasa.gov.tr. Anayasa Mahkemesi. 12 April 2022-ده یوخلانیب.
  33. ^ "Law on Constitutional Court". www.anayasa.gov.tr. 12 April 2022-ده یوخلانیب.
  34. ^ قایناق خطاسی برچسب <ref> نامعتبر؛ متنی برای ارجاع‌های با نام autogenerated1 وارد نشده‌است
  35. ^ UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists.
  36. ^ نسخه آرشیو شده. یوخلانیلیب ۳۰ ژوئیه ۲۰۱۳.
  37. ^ شابلون:Web kaynağı
  38. ^ KONDA Research and Consultancy (2007-09-08). "Religion, Secularism and the Veil in daily life Archived 2009-03-25 at the Wayback Machine." (PDF). Milliyet.
  39. ^ Türkiye Büyük Millet Meclisi (10/1/1945). "1924 Anayasası Archived 2007-12-23 at the Wayback Machine." (HTML). TBMM, Resmî Gazete.
  40. ^ "archive copy". 2014-04-13-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-16-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  41. ^ http://www.hurriyet.com.tr/planet/23329787.asp
  42. ^ "archive copy". 2013-10-13-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  43. ^ "archive copy" (PDF). 2013-10-06-ده اوریجنال (PDF)-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  44. ^ ۴۴٫۰ ۴۴٫۱ "archive copy". 2012-12-21-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  45. ^ "archive copy". 2018-12-25-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  46. ^ http://www.thearda.com/QL2010/QuickList_44.asp
  47. ^ "archive copy" (PDF). 2017-07-13-ده اوریجنال (PDF)-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  48. ^ ۴۸٫۰ ۴۸٫۱ http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_341_en.pdf
  49. ^ "archive copy". 2016-05-13-ده اوریجنال-دن آرشیولشدیریلمیشدیر. 2014-07-15-ده یوخلانیب.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  50. ^ http://tr.wikipedia.org/wiki/Türkiye#cite_note-wingia.com-108
  51. ^ https://worldview.gallup.com/default.aspx

ائشیک باغلانتیلار[دَییشدیر]

عومومی
توریسم
دوولت
ایقتیصاد